ماهی قرمز بخریم یا نخریم؟

فرناز حیدری ۲۸ اسفند ۱۳۹۵ | ۱۵:۰۰ 14 مارس 2017

ماهیان قرمز خوش آب و رنگی که هر سال نزدیک عید سر و کله‌شان در گل‌فروشی‌ها و بساط دست‌فروشان پیدا می‌شود، چند سالی است که دیگر چندان مثل سابق طرفدار ندارند. برخی معتقدند که ماهی‌های قرمز به گواه تاریخ با سنت سفره هفت‌سین بیگانه و متعلق به فرهنگ کشور چین هستند. شاید بد نباشد اگر اندکی بیشتر درباره ماهی قرمز بدانیم و آن‌گاه در مورد خرید یا عدم خرید آن تصمیم بگیریم.

ماهیان قرمز از چین آمده‌اند اما حیوان خانگی هستند

بسیاری باور دارند که قرار دادن ماهی قرمز بر سر سفره هفت‌سین هیچ پیشینه‌ی تاریخی ندارد. شاهد این مدعی نیز تابلوی مشهور کمال‌الملک از سفره هفت‌سین است که در آن نشانی از ماهی قرمز دیده نمی‌شود. بر این اساس قدمت حضور ماهی قرمز را در سفره ایرانی‌ها می‌توان چیزی در حدود ۱۰۰ سال پیش تخمین زد. جدای از بعد تاریخی مساله، خرید ماهی قرمز را بسیاری مصداق بارز حیوان‌آزاری می‌دانند اما این مساله نیز جای تعمق دارد.

ماهی قرمز یا همان ماهی طلایی (Goldfish) با نام علمی (Carassius auratus) در اصل گونه‌ای است که خاستگاه جغرافیایی آن به کشور چین برمی‌گردد اما هم‌اکنون در آکواریوم‌ها، استخرهای تزئینی و حتی متاسفانه طبیعت سرتاسر دنیا می‌توان آن را سراغ گرفت. این گونه از نظر زیست‌محیطی یک حیوان خانگی یا همان پت (Pet) است.

یک حیوان بعنوان حیوان خانگی بایستی یکسری شرایط اصلی و یکسری شرایط فرعی داشته باشد که البته شرایط فرعی بسته به منطقه جغرافیایی یعنی کشور، استان و … متفاوت است. شروط اصلی یک حیوان خانگی این است که نخست، بیماری‌های مشترک آن با انسان قابل‌پیشگیری و کنترل باشد. دوم، لزوماً در اسارت زادآوری کرده و تکثیرشده باشد یعنی حیواناتی که از طبیعت گرفته می‌شوند، به هیچ‌عنوان نمی‌توانند حیوان خانگی باشند و همچنین حیوانات بومی یک منطقه جغرافیایی نمی‌توانند بعنوان حیوان خانگی در همان منطقه نگهداری شوند. سوم اینکه حیوانی می‌تواند خانگی باشد که در زمره حیوانات در معرض خطر انقراض نباشد.

از آن‌جا که ماهی‌های قرمز در ابعاد قابل‌ملاحظه و به شکل گسترده در استخرهای پرورش ماهی تکثیر می‌شوند و ضمناً واجد شروط مذکور هستند لذا از نظر زیست‌محیطی نگهداری آن‌ها بعنوان حیوان خانگی یا پت تحت شرایط درست و کنترل‌شده ممنوعیت ندارد.

نگهداری اصولی مهم‌ترین شرط داشتن حیوان خانگی

استخرهای پرورش ماهی قرمز در سرتاسر دنیا هر ساله میلیون‌ها ماهی را به بازارهای مختلف عرضه می‌کنند. همان‌طور که همه می‌دانیم، بازار خرید و فروش را تقاضا رونق می‌دهد. خرید و فروش گونه‌های بومی و بالاخص گونه‌های در معرض خطر حیات‌وحش موضوعی جدا و کاملاً غیرقانونی است یعنی اگر فرضاً شما یک بچه سنجاب ایرانی یا سمندر کایزر یا لاک‌پشت لاک‌نرم بخرید، نه‌تنها کار غیرقانونی کرده‌اید بلکه با خرید آن به حیات‌وحش ایران نیز ضرر زده‌اید. اما بحث گونه‌های خانگی از اساس با این موضوع متفاوت است.

حیوان خانگی مثل ماهی قرمز نیازهای خاص زیستی دارد. در اصل تفاوت‌های فیزیولوژیکی، آناتومیکی، درمانی و دامپزشکی مهمترین عامل طبقه‌بندی و تفکیک حیوانات خانگی به دو گروه معمولی و خاص هستند. مشکل اغلب ما عدم تشخیص همین تفاوت‌ها است یعنی بعنوان مثال نحوه‌ی نگهداری از حیوانات مختلف را به نوعی یکسان تصور می‌کنیم در حالیکه فرضاً خرگوش، خوکچه هندی و همستر بعنوان حیوانات خانگی خاص نیازهای زیستی متفاوتی دارند. عین این وضعیت در مورد ماهی‌های قرمز نیز صادق است.

ماهی‌قرمز را زجرکش نکنید

ماهی قرمز بعنوان یک حیوان خانگی به غذا نیاز دارد یعنی اگر شما همین فردا یک ماهی قرمز خریدید، باید حتماً غذای آن را هم بخرید. این باور که ماهی قرمز به غذا نیاز ندارد از اساس یک باور غلط است. غذای این آن‌ها اغلب کرم‌های خشک و فریزشده خاصی از نوع (Tubifex)، لارو حشرات، کرم‌های خونی، دافنی (یک نوع جانور بندپا و سخت‌پوست)، نوعی میگوی خاص موسوم به (Brineshrimp)، نخودفرنگی پخته و کاهو به شکل کاملاً خرد و ریزشده است. در حقیقت ماهی‌های قرمز دقیقاً همان چیزی را می‌خورند که سایر ماهی‌ها از آنها تغذیه می‌کنند.

یک ماهی قرمز در اسارت می‌تواند ۳۰ سال هم عمر کند اما چرا ماهی‌های قرمز اغلب به سرعت در تنگ‌های بلورین ما تلف می‌شوند؟ پاسخ این سوال ساده است: نگهداری در شرایط نامناسب.

در دنیا صدها واریته‌ی مختلف از ماهی قرمز وجود دارد که هر کدام از نظر ترکیب رنگی و حتی خصوصیات فیزیکی بسیار با یکدیگر فرق دارند. در حقیقت اصل ماجرا هم همین جاست، یکسری شرایط خاص می‌تواند برای یک نوع مناسب اما برای دیگری کاملاً مضر باشد. آب ماهیان قرمزی که در اسارت نگه داشته می‌شوند، می‌بایست دست کم دوبار در هفته عوض شود. ماهی‌های قرمز بشدت از گیاهان آبی زنده استقبال و حتی از آنها تغذیه می‌کنند. بنابراین نگهداری ماهی قرمز در یک تنگ کوچک و خالی از هر گونه عنصر حیات‌بخش زیستی یک کار کاملاً اشتباه است. ماهی‌های قرمز از نظر درجه‌حرارت آب و محیط پیرامونی طیف تحمل به نسبت قابل قبولی دارند. آنها می‌توانند آب خیلی سرد و در مرز نقطه انجماد تا آبی با درجه‌حرارت ۳۰ درجه سانتیگراد را تحمل کنند اما از ۳۰ درجه به بعد به طور قطع برای آنها مشکل‌ساز است. واریته‌هایی مانند Orandas، سر شیری‌ها، Ranchu، Veiltails و … که بیشتر از سایرین خرید و فروش می‌شوند؛ تنها در آبی دوام می‌آورند که دمای آن از محیط پیرامونی‌اش کمتر نباشد.

ماهی قرمز بخریم یا نخریم؟   

بسیاری از ما ایرانی‌ها چندین سال است که برای سفره هفت‌سین ماهی قرمز نمی‌خریم و اینکار از بسیاری جهات بسیار درست است. واقعیت امر این است که بسیاری از ما در روزهای نزدیک عید صرفاً شیفته زیبایی آن‌ها می‌شویم اما فقط چند روز که از عید گذشت، دلزده می‌شویم. اغلب ما ماهی را می‌خریم بدون آنکه به نیازهای زیستی‌اش توجه کنیم.

گاهی دلزدگی ما از آن‌ها به حدی است که در اولین نهر یا رودخانه یا حتی دریا و دریاچه رهاسازی‌شان می‌کنیم. رها کردن ماهی در استخر یک پارک شاید کار درستی باشد اما در طبیعت، بدون‌تردید یک اشتباه بزرگ است. ما می‌توانیم ماهی بخریم اما به هیچ‌وجه نباید آن را در طبیعت رهاسازی کنیم چرا که اینکار بزرگترین ظلم به سایر موجودات است. ماهی کوچک و زیبای شما می‌تواند و قابلیت آن را هم دارد که در طبیعت به راحتی تبدیل به آفت شود.

پاسخ اینکه ماهی بخرید یا خیر دقیقاً به خود شما بستگی دارد. شما می‌توانید ماهی بخرید، اگر جای نگهداری مناسب آن را دارید، اگر زمان و علاقه برای نگهداری‌اش دارید، اگر در طبیعت رهایش نمی‌کنید، اگر در صورت بروز مشکل با دامپزشک مشورت می‌کنید و مهمتر از همه اینکه اگر درباره نیازهای زیستی آن مطالعه می‌کنید.

ماهی قرمز را نباید صرفاً به بهانه شب عید خرید، ماهی قرمز یک موجود زنده است و هر موجود زنده نیازهای خاص زیستی دارد. اینکه ما چقدر در حفظ آداب و سنت‌هایمان کوشا باشیم یک طرف قضیه است و مسوولیت‌پذیری نسبت به هر موجود زنده، طرف دیگر ماجرا.

سنت‌های ما نمی‌گویند که ماهی را از سر سفره هفت‌سین بردارید چون ایرانی نیست، سنت‌های ما و همچنین تاریخ ما همیشه با آغوش باز به استقبال هدایا رفته‌اند. همانطور که در سنگ‌نگاره‌های تخت‌جمشید می‌بینید؛ در ایام شادباش نوروزی هندی‌ها، زرنگی‌ها و رخجی‌ها، ایونی‌ها، کاپادوکیه‌ای‌ها، سغدی‌ها و خوارزمی‌ها، لیدیایی‌ها، سکایی‌ها، سوری‌ها، بابلی‌ها و خیلی اقوام دیگر برای ایرانی‌ها هدیه می‌آوردند و با آغوش باز از آنها استقبال می‌شد. همانطور که هندی‌ها چای را به ما هدیه دادند و نوشیدن چای هم‌اکنون جزئی خدشه‌ناپذیر از آداب ما ایرانی‌ها است لذا ما می‌توانیم ماهی‌ قرمز را هم در سفره‌های نوروزی‌مان داشته باشیم منتهی به یک شرط و آن شرط این است که نیازهای زیستی ماهی‌های قرمز را خوب بشناسیم.

کانال تلگرام دیجی کالا مگ

برچسب‌ها :
دیدگاه شما

۳۹ دیدگاه
  1. hva hva

    به نظر من اتفاقا ماهی قرمز سفره‌ی هفت سین ما را ایرانی تر می‌کند چرا که تاریخ ما فقط به دوران هخامنشان نیست و دورانی را داریم که تحت استعمار کشورهای گوناگون بودیم و بودن نمادی از آن کشورها می‌تواند یاداور آن دوران ایران نیز باشد. بعد از ان این ماهی های قرمز برای عید پرورش داده شده اند و فرصت زندگی کردن را پیدا کرده اند. اخر هم ما ایرانی ها معمولا بسیار از حیوانات دوریم و در خانه ها حیوانی را بزرگ نمی کینم. شاید تلاش برای نگهداری از یک ماهی به ما و فرزندان ما آموزش دهد تا بیشتر با طبیعت و حیوانات مهربان باشیم.

  2. Ali Ali

    بسیار عالی
    نوشته ی جالب توجهی بود.

  3. ناشناس ناشناس

    سال پیش دیجیکالا متنی مشابه همین متن گذاشت من خوندم و با رعایت کردنش و مطالبی که از جای دیگه خوندم، ماهیا تا الان زنده موندن

  4. سعید سعید

    سلام
    بهتره به حیات موجودات دیگه احترام بزاریم
    و برای لذت خودمون اونها رو به اسارت نگیریم
    جدیدا ماهی جدیدی به نام فایتر جای ماهی قرمز رو گرفته
    که فروشندگان در ظرفهای خیلی کوچک و با شرایط بدی اونها رو به فروش می رسونند
    موجودات زنده وسیله بازی نیستند ، وسیله تجارت هم نیستند
    بهتر ه همینجور که به زندگی خودمون اهمیت میدیم به زندگی موجودات دیگر هم اهمیت بدیم
    حداقل بهشون آزار نرسونیم
    با تشکر

  5. علی علی

    مطالب سایتتون واقعاااااااااااااااااااااااااااا قشنگ و مفیدن
    به خصوص مطالب علمیتون سعی کنید ازمایش های علمی هم تو سایتتونبشتر بذارید
    خیلی ممنون

  6. محمد حسین مرتضی پور محمد حسین مرتضی پور

    بخریم

    اجباریه 🙂

  7. فرشيد فرشيد

    با تبریک سال نو, وشاد باش برای کلیه فارسی زبانان سراسر دنیاو همچنین خوانندگان این مجله پویا وتشکر از نویسنده این قسمت برخود لازم دانستم تا نکته ای رو اضافه کنم که امیدوارم مفید واقع بشه
    نهادن ماهی قرمز ، این میهمان همه ساله سفره هفت سین بسیاری از خانواده‌های ایرانی که کوچک‌تر ها خیلی به آن علاقه دارند، بر سفره هفت‌سین بنیانی فرهنگی دارد. ماهی قرمز، تاریخی چند هزارساله را پشت سر نهاد تا به عنوان قدیمی‌ترین ماهی خانگی یا زینتی به حوض خانه‌های مردم و آب نماهای عمومی راه یافته است و مهمان کوچک نوروزی سفره‌های هفت‌سین ایرانیان شده است. تاکنون تصور می‌شد که این ماهی برای نخستین‌بار در شرق آسیا و
    در کشورهای چین و ژاپن پرورش داده شد آثار تاریخی به دست آمده در مرزهای پهناور ایران فرهنگی که امروز در موزه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شوند، نشان می‌دهند که مردمان ساکن در فلات ایران هزاران سال است که با گونه‌های مختلف ماهی به ویژه ماهی قرمز آشنایی داشته‌اند و بر خلاف تصور رایج، به احتمال زیاد این ماهیان از ایران و میان‌رودان به چین رفته‌اند و در آنجا مورد بارپروری و به‌گزینی قرار گرفته‌اند و به دستور امپراتوران چینی برای پرورش این ماهی آبگیرهای مخصوص و یا حوضچه‌هایی از جنس چینی می‌ساختند. چینی‌ها زمانی که در جستجوی ماهی‌های پرورشی برای مصرف خوراکی بودند به آن برخوردند. با اصلاح نژاد، اندازه آن‌ها افزایش یافت ولی پس از مدتی، به خاطر زیبایی ظاهری، آن ها تبدیل به جانورانی تزئینی شدند و با توجه به ارزش اقتصادی آن ها، پرورش دهندگان سعی خود را متمرکز بر اصلاح نژاد و بهتر شدن شکل ظاهری انواع « ماهی قرمز » کردند و رفته رفته پرورش آن‌ها برای خوراک منسوخ گردید. هر چند که در چین و بسیاری از نقاط دنیا تا مدت‌ها، برخی به خوردن آن علاقه نشان می دادند. برای نمونه در کتاب « ماده الحیوه » که توسط « نورالله » آشپز شاه‌عباس صفوی در سال ۱۰۰۳ هجری قمری نگاشته شده و در آن دستور پخت انواع غذا ارائه شده است از پخت نوعی بریان‌پلوی شاهانه یا «بریان‌پلاو » با گوشت «ماهی‌سرخ » که از «شیروان» می آوردند، سخن به میان می‌آید.

  8. ءMamad ءMamad

    مطلب خیلی خوبی بود تحت تاثیر قرار گرفتم:)

  9. Dalamper Dalamper

    من که امسال ماهی قرمز نخریدم چون اصلاً جز فرهنگ ایرانی نیست و دیگه هم از سال های بعد قرار نیست بخریم

  10. حسین حسین

    سلام برای تحویل سال نو در سال ۸۰ یک عدد ماهی قرمز کوچک خریدم و برای ان یک تنگ و یک اکواریوم ۱۸۰ لیتری خریدم . شب عید در داخل تنگ مهمان سفره هفت سین ما بود و باقی روزها در اکواریوم زندگی میکرد و این ماهی ما تا سال ۹۱ زنده بود که سال ۹۱ متاسفانه مرد واین موضوع یه مدتی واقعا منو ناراحت کرده بود …

    1. مهدی مهدی

      عامو دس خوش راز موفقیتت چی بود؟؟

  11. علیرضا غمگین علیرضا غمگین

    به نظر من باید جایگزین مناسب تر پیدا کرد و یه سرگرمی بهتری برا خودمون دست و پا کنیم و کلا این حرکت ریشه کن شه!! هر چقدرم شما محیط خوبی برای ماهیهای زبون بسته تهیه کنید هر چقدرم شما کارشناس باشی باز این زبون بسته ها با محیط طبیعی زندگیشون کیلومترها فاصله دارن شما باید خودتونو جای ماهی بزاری شما دوس داری بندازنت تو یه چهار دیواری بهترین امکانات و رفاه رو هم در اختیارتون بزارن ولی حق اینو نداشته باشی از اون محیط بسته خارج شی و تا اخر عمرت همونجا ساکن باشی؟؟!! یه دقیقه عمیق فکر کن…. !! همونطور که پرنده در قفس زندانی محسوب میشه ماهی هم به نوعی در تنگ زندانیه هیچ فرقی نیس بین این دو تا.. منتها ماهیها مظلوم تر واقع شدن.. برای در قفس بودن پرنده هزاران هزار شعر سرودن ولی از ماهی ها و سایر حیوانات مختلف خیلی راحت قافل شدیم!!

  12. حمیدرضا حمیدرضا

    سلام خیلی مفید بود
    ان شاءالله سربلند باشید

  13. میزبان آی تی میزبان آی تی

    سلام
    بسیار لذت بدیم ممنون

  14. طراحی سایت طراحی سایت

    من کهماهی قرمز خیلی دوست دارم

  15. مونا مونا

    منم با نظر اقای سینا موافقم و از مردم خواهشمند هستم بعد از اینکه عید تمام شد لطفا ماهی ها را در حوض های مناسب در پارک ها رها کنن

  16. عطا عطا

    درود …. سال نو مبارک … از بابته این متن ممنون … با اجازه با ذکر نام و آدرس هرجا که بتونم انتشارش میدم

  • 1
  • 2