صفر تا صد جنگنده تایفون
در دنیای پیچیده و پرهزینه تسلیحات نظامی، نامهای اندکی وجود دارند که توانستهاند توازن قدرت را در آسمان تغییر دهند و «جنگنده تایفون» (Eurofighter Typhoon) بیتردید یکی از همین نامهاست. اگر میخواهید در کوتاهترین زمان ممکن بدانید این پرنده چیست، باید بگوییم جنگنده تایفون یک هواپیمای دو موتوره، چندمنظوره و بسیار چابک است که توسط کنسرسیومی از کشورهای اروپایی (انگلستان، آلمان، ایتالیا و اسپانیا) طراحی و ساخته شده است. این جنگنده در کلاس نسل 4.5 جای میگیرد و به لطف موتورهای قدرتمند، قابلیت سوپرکروز (پرواز مافوق صوت بدون پسسوز) و سیستمهای الکترونیکی پیشرفته، یکی از مرگبارترین شکارچیان آسمان در قرن 21 محسوب میشود.
این پرنده که نمادی از اوج مهندسی قاره سبز به شمار میرود، نه تنها ستون فقرات نیروی هوایی کشورهای سازندهاش را تشکیل میدهد، بلکه در خاورمیانه نیز مشتریان پروپاقرصی دارد. در ادامه قصد داریم با نگاهی دقیق و فنی، اما به زبانی ساده و دور از اصطلاحات گیجکننده، تمام زوایای این شاهکار هوانوردی را بررسی کنیم.
جنگنده تایفون ساخت کدام کشور است؟
جنگنده تایفون از چه نسلی است؟
مشخصات جنگنده تایفون
تکنولوژی کابین و کلاه خلبان
تسلیحات و قدرت آتشباری
قیمت جنگنده تایفون
مقایسه با رقبا و جایگاه جهانی
جمعبندی
جنگنده تایفون ساخت کدام کشور است؟
وقتی صحبت از تجهیزات نظامی بزرگ میشود، معمولاً نام یک کشور خاص به عنوان سازنده به ذهن میآید؛ اما پاسخ به این سوال که جنگنده تایفون ساخت کدام کشور است، کمی متفاوت و البته جالبتر خواهد بود. این هواپیما محصول اراده مشترک اروپا برای رهایی از وابستگی به صنایع نظامی آمریکا و ایجاد یک پلتفرم مستقل دفاعی است.
پروژه ساخت جنگنده تایفون توسط کنسرسیومی به نام Eurofighter GmbH مدیریت میشود که در سال 1986 تاسیس شد. این پروژه یکی از بزرگترین همکاریهای صنعتی در تاریخ اروپا محسوب میشود و تقسیم کار در آن با دقت بسیار بالایی انجام شده است. هر کدام از کشورهای عضو، مسئولیت ساخت بخشهای خاصی از بدنه و سیستمها را بر عهده دارند و در نهایت خطوط مونتاژ در هر چهار کشور فعال هستند. سهم مشارکت کشورها در این پروژه به شرح زیر است:
انگلستان (شرکت BAE Systems): ساخت بخش جلویی بدنه، کانوپی (شیشه کابین)، ستون فقرات هواپیما، دم عمودی و بخشهای مهمی از سیستمهای اویونیک.
آلمان (شرکت Airbus Defence and Space Germany): تولید بخش مرکزی بدنه که یکی از پیچیدهترین قسمتهای سازه است.
ایتالیا (شرکت Leonardo): ساخت بال چپ و بخشهای انتهایی بدنه.
اسپانیا (شرکت Airbus Defence and Space Spain): تولید بال راست و قطعات مرتبط با آن.
بنابراین وقتی میپرسیم جنگنده تایفون ساخت کدام کشور است، پاسخ دقیق «محصول مشترک قدرتهای صنعتی اروپا» خواهد بود. البته در ابتدای مسیر، کشور فرانسه نیز در این گروه حضور داشت، اما به دلیل اصرار بر قابلیت نشست و برخاست روی ناو هواپیمابر و تفاوت در نیازهای عملیاتی، از گروه جدا شد تا جنگنده رافال را به تنهایی توسعه دهد. این جدایی باعث شد تا رقابتی دیدنی بین تایفون و رافال در بازارهای جهانی شکل بگیرد.
جنگنده تایفون از چه نسلی است؟
در دستهبندی جنگندههای مدرن، مفهوم «نسل» تعیینکننده سطح تکنولوژی و تواناییهای رزمی هواپیماست. حال سوال اصلی اینجاست که جنگنده تایفون از چه نسلی است؟ و چرا با وجود پیشرفته بودن، آن را در کنار جنگندههایی مثل F-22 یا F-35 قرار نمیدهند؟
جنگنده تایفون به طور رسمی یک جنگنده «نسل 4.5» یا «++4» شناخته میشود. این یعنی جنگنده تایفون از نظر چابکی، قدرت پردازش دادهها، جنگ الکترونیک و توانایی حمل سلاح، بسیار فراتر از جنگندههای نسل 4 کلاسیک عمل میکند، اما فاقد ویژگی اصلی نسل 5 یعنی «پنهانکاری کامل» (Stealth) است. در جنگندههای نسل 5، تمامی تسلیحات درون دهلیزهای داخلی بدنه مخفی میشوند تا بازتاب راداری به حداقل برسد، اما تایفون موشکها و بمبهای خود را در جایگاههای زیر بال حمل میکند.
اگر کسی از شما پرسید جنگنده تایفون نسل چند است، میتوانید بگویید این هواپیما پلی میان جنگندههای کلاسیک و آینده است. طراحان تایفون به جای تمرکز صرف بر پنهانکاری (که هزینههای نگهداری را به شدت بالا میبرد)، روی «جنگ الکترونیک» و «شعاع عملیاتی» تمرکز کردهاند. با استفاده از مواد کامپوزیتی پیشرفته در بدنه و طراحی خاص ورودیهای هوا، سطح مقطع راداری (RCS) تایفون به شدت کاهش یافته و شناسایی آن برای رادارهای دشمن بسیار دشوار است، هرچند که یک هواپیمای نامرئی کامل نیست.
مشخصات جنگنده تایفون
بررسی مشخصات جنگنده تایفون ما را با لیستی از فناوریهای خیرهکننده روبرو میکند. این هواپیما بر اساس طرح «بال دلتا» (مثلثی) و بالچههای کانارد (Canard) در قسمت جلو طراحی شده است. این ترکیب ظاهری خاص، هواپیما را ذاتاً ناپایدار میکند. شاید بپرسید چرا باید یک هواپیما ناپایدار باشد؟ این ناپایداری عمدی که توسط کامپیوترهای پرواز (Fly-by-wire) کنترل میشود، به تایفون اجازه میدهد مانورهایی بسیار سریع و ناگهانی انجام دهد؛ ویژگیای که در نبردهای نزدیک هوایی (داگفایت) حیاتی است.
برخی از مهمترین ویژگیهای فنی این شکارچی اروپایی عبارتند از:
موتورهای قدرتمند: قلب تپنده تایفون، دو موتور توربوفن مدل EJ200 است. این موتورها شاهکار مهندسی هستند و به خلبان اجازه میدهند بدون روشن کردن پسسوز (Afterburner)، با سرعت مافوق صوت پرواز کند. این قابلیت که «سوپرکروز» نام دارد، مصرف سوخت را کاهش داده و شعاع عملیاتی را به طرز چشمگیری افزایش میدهد.
حداکثر سرعت: تایفون میتواند به سرعتی بیش از 2.0 ماخ (حدود 2495 کیلومتر بر ساعت) دست پیدا کند که آن را به یکی از سریعترین جنگندههای عملیاتی جهان تبدیل کرده است.
سقف پرواز: این جنگنده توانایی اوجگیری تا ارتفاع 55000 پا (حدود 16700 متر) را دارد.
رادار و سنسورها: نسخههای جدید تایفون به رادار آرایه فازی فعال (AESA) مدل Captor-E مجهز شدهاند. این رادار مثل یک چشم عقاب عمل میکند و میتواند همزمان چندین هدف هوایی و زمینی را با دقت بالا ردیابی کند.
سیستم PIRATE؛ چشم مادون قرمز
یکی از بخشهای جذاب در مشخصات جنگنده تایفون، سیستم PIRATE است. این سنسور که در سمت چپ دماغه نصب شده، یک جستجوگر مادون قرمز غیرفعال (IRST) است. این سیستم به تایفون اجازه میدهد بدون روشن کردن رادار خود (و در نتیجه بدون اینکه موقعیتش لو برود)، حرارت موتور هواپیماهای دشمن را از فواصل بسیار دور شناسایی کند. این ویژگی در برابر جنگندههای پنهانکار که رادارگریز هستند، بسیار کارآمد است.
تکنولوژی کابین و کلاه خلبان
وقتی خلبان وارد کابین جنگنده تایفون میشود، با انبوهی از کلیدهای آنالوگ قدیمی خداحافظی میکند. کابین این جنگنده تمام شیشهای (Glass Cockpit) است و اطلاعات حیاتی روی سه نمایشگر رنگی بزرگ و یک نمایشگر سربالا (HUD) وسیع نمایش داده میشوند. اما جادوی اصلی روی سر خلبان قرار دارد.
کلاه خلبانی تایفون (HMSS) که توسط BAE Systems توسعه یافته، یک ابرکامپیوتر پوشیدنی است. این کلاه به سنسورهای بدنه هواپیما متصل است و به خلبان اجازه میدهد «از میان بدنه» بیرون را ببیند. اگر خلبان سرش را به سمت پایین بچرخاند، به جای دیدن کف کابین، زمین یا اهداف زیر هواپیما را میبیند که توسط دوربینها روی شیشه کلاه پروجکت شدهاند. علاوه بر این، سیستم فرمان صوتی مستقیم (DVI) به خلبان اجازه میدهد تا با صحبت کردن، دستوراتی مثل تغییر صفحه رادار، انتخاب سلاح یا بررسی سوخت را اجرا کند تا دستهایش برای هدایت هواپیما و شلیک آزاد بماند.
تسلیحات و قدرت آتشباری
جنگنده تایفون تنها سریع و چابک نیست، بلکه دندانهای بسیار تیزی هم دارد. این هواپیما دارای 13 جایگاه حمل سلاح (Hardpoints) است که 5 عدد زیر بدنه و 8 عدد زیر بالها قرار دارند. تنوع تسلیحاتی تایفون بسیار گسترده است:
نبرد هوایی: برگ برنده تایفون در نبردهای هوایی، موشک «میتئور» (Meteor) است. این موشک با موتور رمجت خود، بردی بیش از 100 کیلومتر دارد و منطقهای تحت عنوان «منطقه فرار غیرممکن» را برای دشمن ایجاد میکند. برای فواصل نزدیک نیز موشکهای ASRAAM و IRIS-T استفاده میشوند که با نگاه خلبان (از طریق کلاه هوشمند) روی هدف قفل میشوند.
نبرد زمینی: تایفون میتواند موشکهای کروز دوربرد Storm Shadow را برای نابودی سنگرهای استراتژیک حمل کند. همچنین موشکهای ضد زره Brimstone با دقت جراحی، تانکها و خودروهای متحرک دشمن را شکار میکنند.
توپ داخلی: یک توپ 27 میلیمتری مدل Mauser BK-27 درون بدنه تعبیه شده که با نواخت تیر بالا، در درگیریهای بسیار نزدیک کاربرد دارد.
در مقایسه با جنگندههای قدیمیتر شرقی، قدرت آتش و سیستمهای هدفگیری تایفون یک برتری مطلق ایجاد میکنند. برای مثال اگر این هواپیما را با جنگنده میگ ۲۹ مقایسه کنیم، تایفون نه تنها در برد رادار و تنوع موشکها برتری دارد، بلکه سیستمهای هشداردهنده آن بسیار پیشرفتهتر هستند و شانس بقای خلبان را در محیطهای پرخطر به شدت افزایش میدهند.
قیمت جنگنده تایفون
بحث هزینهها در دنیای نظامی همیشه پیچیده است، اما دانستن قیمت جنگنده تایفون میتواند دید خوبی از ارزش این تکنولوژی به ما بدهد. تایفون ابداً یک هواپیمای ارزانقیمت نیست و هزینههای خرید و نگهداری آن در رده بالای جهانی قرار دارد. قیمت نهایی هر فروند به مدل ساخت (Tranche)، تجهیزات همراه، قطعات یدکی و بسته آموزشی بستگی دارد.
به طور تقریبی، قیمت هر فروند جنگنده تایفون برای کشورهای سازنده حدود 100 تا 120 میلیون یورو برآورد میشود. اما در بازارهای صادراتی، این رقم بسیار بالاتر میرود. برای مثال در قراردادهای فروش به کشورهای حوزه خلیج فارس مثل عربستان سعودی، کویت یا قطر، قیمت پکیج کامل (شامل هواپیما، تسلیحات، آموزش خلبانان و ساخت آشیانه) برای هر فروند میتواند به بیش از 200 میلیون دلار برسد.
دلیل بالا بودن قیمت جنگنده تایفون، استفاده از دو موتور پیشرفته، مواد کامپوزیتی گرانقیمت و هزینههای سنگین تحقیق و توسعه در چهار کشور مختلف است. با این حال، کشورها حاضرند این هزینه را بپردازند، زیرا داشتن تایفون به معنای داشتن برتری هوایی در منطقه است.
مقایسه با رقبا و جایگاه جهانی
تایفون در بازارهای جهانی رقبای سرسختی دارد. بسیاری از کارشناسان نظامی وقتی میخواهند لیستی از بهترین جنگنده های جهان تهیه کنند، حتماً نام تایفون را در کنار F-35 آمریکایی و رافال فرانسوی قرار میدهند.
در مقایسه با F-35، تایفون پنهانکاری کمتری دارد اما در عوض سرعت بیشتر، توان حمل مهمات خارجی بیشتر و چابکی بالاتری در نبردهای تنبهتن ارائه میدهد. بسیاری از کشورهای اروپایی به ترکیبی از هر دو هواپیما روی آوردهاند؛ F-35 برای نفوذ مخفیانه و تایفون برای پاکسازی آسمان و حملات سنگین.
در برابر رافال، رقابت بسیار نزدیک است. رافال در عملیاتهای دریایی و نشستن روی ناو عملکرد بهتری دارد، اما تایفون به لطف موتورهای قویتر و طراحی تخصصی برای ارتفاع بالا، در نقش «شکاری رهگیر» دست بالاتر را دارد.
جمعبندی
جنگنده تایفون نمادی از بلوغ صنعتی و اتحاد نظامی اروپاست. پروژهای که با هدف دفاع از آسمان قاره سبز آغاز شد، حالا به یکی از پیشرفتهترین پلتفرمهای رزمی جهان تبدیل شده است. پاسخ به سوالاتی مثل اینکه جنگنده تایفون ساخت کدام کشور است یا جنگنده تایفون نسل چند است، تنها بخشی از هویت این پرنده را آشکار میکند. واقعیت این است که تایفون با ترکیبی از سرعت وحشتناک، هوش مصنوعی در پردازش دادهها و تسلیحات دوربرد، تعریف جدیدی از قدرت هوایی ارائه داده است. با برنامههای ارتقای بلندمدت (LTE) که برای این جنگنده در نظر گرفته شده، میتوان انتظار داشت که تایفون تا دهههای آینده همچنان به عنوان یکی از سلاطین آسمان باقی بماند.
منبع: دیجیکالا مگ
