جنگنده j36؛ از مشخصات تا قیمت
جنگنده j36 یک پلتفرم هوایی نسل ششم، رادارگریز و سنگینوزن ساخت شرکت چنگدو چین است که با طراحی بدون دم و ساختار منحصربهفرد سهموتوره، قواعد بازی در نبردهای هوایی را تغییر داده است. این پرنده عظیمالجثه که بیشتر نقش یک مرکز فرماندهی پرنده و بمبافکن تاکتیکی دوربرد را ایفا میکند، برای پر کردن خلاءهای استراتژیک در اقیانوس آرام و حمل تسلیحات سنگین مانند موشکهای ضدکشتی طراحی شده و هدف اصلی آن نفوذ به لایههای دفاعی پیچیده بدون دیده شدن توسط رادارهاست.
ظهور اژدهای نامرئی در آسمان تکنولوژی
مشخصات جنگنده j36
سرعت جنگنده j36
نقش استراتژیک و تسلیحات پیشرفته
هزینه تولید و قیمت جنگنده j36
جمعبندی
ظهور اژدهای نامرئی در آسمان تکنولوژی
صنایع نظامی چین در دو دههی اخیر جهشهای خیرهکنندهای را تجربه کردهاند و دیگر نمیتوان آنها را صرفاً کپیکار تکنولوژیهای روسی یا غربی دانست. تا همین چند سال پیش، تحلیلگران غربی با دیدهی تردید به توانایی پکن نگاه میکردند، اما رونمایی از جنگنده جی ۲۰ معادلات را بر هم زد. حالا با معرفی و عملیاتی شدن جنگنده j36، چین نشان داد که در برخی زمینهها حتی از رقبای قدرتمند خود پیشی گرفته است. مفهوم جنگنده نسل ششم در این پرنده به بلوغ رسیده و ویژگیهایی مانند پنهانکاری در تمام طیفهای فرکانسی، هوش مصنوعی پیشرفته و قابلیت هدایت دستههای پهپادی در آن به وضوح دیده میشود.
طراحی این پرنده بر اساس اصول اختفای کامل بنا شده است. برخلاف جنگندههای نسل پنجم که همچنان از سکانهای عمودی استفاده میکنند، ساختار j36 کاملاً تخت و بدون دم (Tailless) است. این نوع طراحی که پیشتر در بمبافکنهای استراتژیک دیده بودیم، اگرچه چالاکی لحظهای را در مقایسه با جنگندههای سبک کاهش میدهد، اما بازتاب راداری را به طرز چشمگیری پایین میآورد. استراتژیستهای چینی به این نتیجه رسیدهاند که در نبردهای مدرن، دیده نشدن اولویت بالاتری نسبت به انجام مانورهای آکروباتیک دارد.
مشخصات جنگنده j36
وقتی صحبت از مشخصات جنگنده j36 میشود، با یک پرنده عظیمالجثه روبرو هستیم که استانداردهای معمول را جابهجا کرده است. طول این جنگنده حدود 23 متر است که آن را در ردهی بزرگترین جنگندههای جهان قرار میدهد. این ابعاد بزرگ بیدلیل نیست؛ بدنهی حجیم فضای کافی برای حمل سوخت داخلی بسیار زیاد و محفظههای تسلیحاتی وسیع را فراهم میکند تا این پرنده بتواند بدون نیاز به سوختگیری هوایی، مسافتهای طولانی را طی کند.
طراحی آیرودینامیک و بدنه
طراحی بالهای این جنگنده از نوع «الماس-دوگانه» (Diamond-Double-Delta) است. این شکل هندسی خاص، تعادلی هوشمندانه میان نیروی بالابرنده و پنهانکاری ایجاد میکند. حذف سکانهای عمودی و افقی دم، سطح مقطع راداری (RCS) را بهویژه در برابر رادارهای فرکانس پایین که معمولاً برای کشف هواپیماهای رادارگریز استفاده میشوند، تقریبا به صفر میرساند. بدنهی هواپیما صاف و صیقلی است و خطوط شکست کمی دارد تا امواج رادار را منحرف کند.
یکی از جذابترین ویژگیهای طراحی j36، چیدمان کابین خلبان محسوب میشود. این جنگنده از یک چیدمان صندلی «کنار هم» (Side-by-Side) بهره میبرد، شبیه به بمبافکنهای ضربتی سوخو-34. این نوع چیدمان برای مأموریتهای طولانیمدت بسیار مناسب است و تعامل بین خلبان و افسر تسلیحات یا اپراتور سیستمهای پهپادی را آسانتر میکند. این موضوع نشان میدهد که j36 صرفاً یک شکارچی نیست، بلکه یک ایستگاه فرماندهی متحرک در آسمان است.
پیشرانه و ساختار عجیب موتورها
شاید حیرتانگیزترین بخش در مشخصات جنگنده j36، سیستم پیشرانهی آن باشد. این جنگنده از سه موتور جت قدرتمند استفاده میکند. دو موتور اصلی در طرفین بدنه قرار دارند که ورودیهای هوای آنها در زیر بالها تعبیه شده است. اما موتور سوم در مرکز بدنه قرار دارد و ورودی هوای آن روی پشت بدنه (Dorsal Intake) طراحی شده است. استفاده از سه موتور مزایای تاکتیکی خاصی ایجاد میکند:
- قدرت رانش بالا: برای بلند کردن بدنهی سنگین و تسلیحات زیاد در باندهای کوتاه.
- تولید انرژی الکتریکی: سیستمهای لیزری و رادارهای قدرتمند نسل ششم نیاز به انرژی برق عظیمی دارند که موتور سوم آن را تامین میکند.
- ایمنی: در مأموریتهای طولانی روی اقیانوس، داشتن یک موتور اضافه ضریب ایمنی را به شدت بالا میبرد.
جدول زیر برخی از مشخصات فنی این جنگنده را نشان میدهد:
| ویژگی | توضیحات فنی |
| طول تقریبی | 23 متر |
| دهانه بال | 19 متر |
| پیشرانه | 3 موتور توربوفن (مدلهای ارتقا یافته سری WS) |
| خدمه | 2 نفر (چیدمان کنار هم) |
| نوع بال | دلتا-الماس بدون دم |
| نقش اصلی | برتری هوایی دوربرد / ضربتی / فرماندهی پهپاد |
سرعت جنگنده j36
یکی از فاکتورهای حیاتی در نبردهای هوایی مدرن، سرعت واکنش و رسیدن به منطقه درگیری است. سرعت جنگنده j36 با وجود جثه بزرگ و طراحی سنگین، بسیار قابل توجه است. استفاده از سه موتور قدرتمند به این پرنده اجازه میدهد تا به سرعتهای فراتر از 2.5 ماخ (Mach 2.5) دست پیدا کند. این سرعت بالا برای یک جنگنده با این ابعاد، یک دستاورد مهندسی بزرگ محسوب میشود.
نکته مهم در مورد سرعت این پرنده، قابلیت «سوپرکروز» (Supercruise) است. جنگنده j36 میتواند بدون استفاده از پسسوز موتورها، با سرعت فراصوت پرواز کند. این ویژگی باعث میشود که هواپیما سریعتر به هدف برسد و در عین حال مصرف سوخت کمتری داشته باشد. برخلاف جنگندههای سبک که سرعت بالا را فقط برای لحظاتی کوتاه حفظ میکنند، j36 برای پروازهای طولانی با سرعت بالا بهینهسازی شده است تا بتواند در کمترین زمان ممکن، تهدیدات را در فواصل دور خنثی کند. ترکیب سرعت بالا و پنهانکاری، j36 را به یک شکارچی غیرقابل مهار تبدیل کرده است.
هوش مصنوعی و همافزایی با پهپادها
نسل ششم جنگندهها با هوش مصنوعی تعریف میشود. j36 مجهز به سیستمهای هوش مصنوعی پیشرفتهای است که همزمان چندین پهپاد تهاجمی یا شناسایی را کنترل میکند. در این سناریو، جنگنده اصلی در فاصله ایمن باقی میماند و پهپادها را به دل پدافند دشمن میفرستد. پهپادها اهداف را شناسایی کرده یا حتی به آنها حمله میکنند، در حالی که خلبان j36 نقش مدیر صحنه نبرد را ایفا میکند. این ویژگی میتواند j36 را به یکی از نامزدهای عنوان بهترین جنگنده جهان تبدیل کند، چرا که قدرت آن تنها به موشکهایش محدود نمیشود، بلکه به شبکه پهپادی متصل به آن بستگی دارد.
تکنولوژی «پوستههای هوشمند» (Smart Skins) نیز در این پرنده به کار رفته است؛ سنسورها و آنتنهای راداری درون بافت بدنهی هواپیما یکپارچه شدهاند تا نیازی به آنتنهای برجسته نباشد و دید 360 درجه را برای خلبان فراهم کنند.
نقش استراتژیک و تسلیحات پیشرفته
چرا چین به چنین جنگندهای نیاز دارد؟ پاسخ در جغرافیای منطقه اقیانوس آرام نهفته است. پایگاههای دشمنان احتمالی فواصلی چند هزار کیلومتری با خاک اصلی چین دارند. جنگندههای معمولی برای رسیدن به این اهداف نیاز به سوختگیری هوایی مکرر دارند که آنها را آسیبپذیر میکند. جنگنده j36 با مخازن سوخت داخلی عظیم خود، بر «چالش فاصله» غلبه کرده است.
موشک PL-17: کابوس آواکسها
یکی از کلیدیترین سلاحهای این جنگنده، موشک هوابههوای PL-17 است. این موشک ابعادی بسیار بزرگ دارد و برد آن بیش از 400 کیلومتر است. هدف این موشک جنگندههای کوچک دشمن نیست، بلکه اهداف ارزشمند و کمتحرک مانند هواپیماهای سوخترسان و آواکسها هستند. با استفاده از رادار فعال در دماغه خود موشک و لینک داده دوطرفه، j36 این موشک را از فواصل بسیار دور شلیک میکند و امنیت خود را تضمین میکند.
شکارچی ناوها
در نقش ضدکشتی، j36 توانایی حمل موشک YJ-12 را دارد. این موشک کروز سوپرسونیک میتواند با سرعت بالا پرواز کند و بردی حدود 400 کیلومتر دارد. توانایی j36 برای حمل داخلی این موشک بزرگ، یک مزیت تاکتیکی بزرگ محسوب میشود، زیرا هواپیما تا لحظه شلیک کاملاً پنهان باقی میماند.
هزینه تولید و قیمت جنگنده j36
بحث دربارهی هزینه تولید و قیمت جنگنده j36 همیشه با پیچیدگیهایی همراه است، اما با توجه به دادههای موجود میتوان تحلیل دقیقی ارائه داد. پروژه NGAD آمریکا که رقیب مستقیم j36 محسوب میشود، هزینهای سرسامآور دارد و قیمت هر فروند آن حدود 300 میلیون دلار است. اما چین با بهرهگیری از نیروی کار متخصص و ارزانتر، زنجیره تأمین داخلی کامل و تیراژ تولید بالا، هزینهها را به شدت مدیریت کرده است.
قیمت هر فروند j36 در حال حاضر بین 100 تا 150 میلیون دلار برآورد میشود. این رقم برای یک جنگنده نسل ششم با چنین قابلیتهایی، بسیار رقابتی است. البته این رقم تنها قیمت تمام شدهی خود هواپیماست و هزینههای تحقیق و توسعه، ایجاد زیرساختهای نگهداری و آموزش خلبانان جداگانه محاسبه میشود. با این حال، حتی با قیمت 150 میلیون دلار، j36 نسبت به رقبای غربی خود بسیار مقرونبهصرفهتر است که به نیروی هوایی چین اجازه میدهد تعداد بیشتری از آنها را به خدمت بگیرد.
عوامل موثر بر این قیمتگذاری مناسب عبارتند از:
- بومیسازی تکنولوژی: چین تمام اجزای جنگنده، از موتور تا چیپستهای راداری را در داخل تولید میکند و وابستگی خارجی ندارد.
- اشتراک قطعات: برخی از سیستمهای اویونیک و قطعات موتور با جنگندههای دیگر مشترک هستند که هزینههای تولید را کاهش میدهد.
- تولید انبوه: خطوط تولید پیشرفته چین توانایی ساخت جنگندههای پیچیده را با سرعت بالایی دارند که هزینه سربار هر واحد را پایین میآورد.
جمعبندی
جنگنده j36 یک تحول بزرگ در دکترین نظامی چین و جهان محسوب میشود. این پرنده با ترکیبی از برد بسیار بلند، پنهانکاری عالی و توانایی حمل تسلیحات سنگین، ابزاری ایدهآل برای استراتژی «ممانعت از دسترسی» است. مشخصات فنی خیرهکننده، سرعت بالا و قیمت رقابتی، آن را به یک رقیب بیبدیل تبدیل کرده است. با ورود j36 به ناوگان هوایی، آسمان اقیانوس آرام میزبان یک شکارچی جدید است که تمام معادلات قدیمی را به چالش میکشد.
منبع: دیجیکالا مگ
