سینما و تلویزیون در ماهی که گذشت؛ همهچیز در سایهی اتفاقات تلخ
سینمای ایران مانند بقیه حوزهها در ماه اخیر شاهد رویدادهای زیادی نبود. در حالی که چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر در سایه اتفاقات تلخ کشور برگزار میشد و سینماگران درباره شکل برگزاری آن به بحث و جدل پرداختند، خبر اخراج قضایی منوچهر هادی از پروژه «تراشه» و همچنین کاهش ۱۰۰ میلیارد تومانی فروش سینماها در ماه دی، تصویر دیگری از وضعیت نابسامان این روزهای سینمای ایران را نشان میدهد. در این گزارش به مهمترین رویدادهای یک ماه اخیر سینمای ایران میپردازیم.
جشنوارهی فجر؛ بین جشن و یادواره
چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر امسال در شرایطی برگزار شد که سایه سنگین حوادث اخیر کشور بر آن سنگینی میکرد. این رویداد سینمایی که از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ماه و حضور ۳۳ فیلم بلند در ۳۳ سالن سینماهای تهران به دبیری منوچهر شاهسواری برگزار شده، بیش از هر چیز با بحثهای فراتر از سینما همراه بود.
محمدرضا شریفینیا در نشست خبری فیلم «کافه سلطان» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی، سخنانی گفت که بازتاب گستردهای داشت. این بازیگر پیشنهاد داد که جشنواره فجر با توجه به شرایط کنونی به شکل یادواره برگزار میشد. شریفینیا با تسلیت برای روزهای اخیر جامعه و به همه کسانی که عزیزشان را از دست دادند، گفت: «من بخاطر سوءتفاهمهایی که این روزها رخ داده یک انتقاد به جشنواره دارم و ضمن تشکر از آقای شاهسواری میخواستم بگویم که ای کاش فرمت جشنواره از اسم گرفته تا شکل شروع و برگزاری تغییر میکرد.»
او ادامه داد: «ما در این مملکت که جشن نداریم. بیشتر با «واره» زندگی میکنیم، جشن ما در جامعه معمولا اینطور بوده و جشن نیمه شعبان هم همین چند روز قبل، مردم با آهنگی غمگین راه میرفتند. حالا اتفاقی افتاده و وقتی کسی فوت میکند، رسم است که بعد از چند روز بزرگترها میروند و مثلا در مغازه (صاحب عزا) را باز میکنند تا کار و کاسبی را شروع کند. فکر میکنم برای این دوره هم باید چند ریش سفید هنری ما روز اول مثلا در تالار وحدت جمع میشدند، شمع روشن میکردند و یک یادواره را افتتاح میکردند. در این فستیوال فیلم کمدی که نداریم، فیلمهایی از همین جنگ ۱۲ روزه هم هست و این اصلا چیز عجیبی نبود اگر انجام میشد.» شریفینیا همچنین درباره سینماگرانی که در جشنواره حضور نیافتند، اظهار کرد: «بچههایی که اینجا نیامدند ترسو نبودند، اصلا بحث ترس نیست. آنها این غم را نتوانستند هضم کنند ولی این دو دستگی و سهدستگی پیش آمده در جامعه خیلی خطرناک است.»
مرتضی رزاق کریمی، تهیهکننده فیلم نیز در همین نشست بیان کرد: «این روزها مسائلی درباره جشنواره و حضور و عدم حضور در آن مطرح میشود؛ در حالی که واژه جشنواره به معنی جشن نیست. اولین بار در سال ۴۰ این کلمه برای فستیوال رشد انتخاب شد و شاید معادل درستی برای فستیوال نباشد. ما امسال با این غم و اندوه و خانوادههایی که عزادارند، جشنی نداریم.»
کاظم دانشی، کارگردان فیلم «زنده شور» نیز در نشست خبری فیلمش که ۱۵ بهمن در پردیس سینمایی ملت برگزار شد، درباره حواشی اخیر و فشارهایی که به سینماگران وارد میشود، صحبت کرد. دانشی در ابتدای نشست گفت: «نمایش فیلمم در جشنواره را به دوست عزیز و همکارم جواد گنجی تقدیم میکنم. روح همه عزیزان از دست رفته شاد. امیدوارم هرچه زودتر این روزهای تلخ را سپری کنیم و با آرامش کنار هم زندگی کنیم.» او درباره فیلمش که داستان پنج محکوم به اعدام را روایت میکند، گفت: «هرگز فکر نمیکردم زمانی که فیلم را به جشنواره میفرستیم در کشورمان به جایی برسیم که درباره اعداد و ارقام کشته شدن آدمها صحبت کنیم. هر چند معتقدم که عدهای قصد دارند با این اتفاق حمله به کشورمان ایران را عادیسازی کنند.»
دانشی گفت که میداند این حرفهایش تبعات خواهد داشت و افزود: «اکنون برخی ما را محکوم میکنند در حالی که جرات ساخت یک تیزر درباره این موضوعات را هم ندارند. این افراد اکنون نمیتوانند برای ما تعیین تکلیف کنند که چرا در جشنواره حضور دارید. من همه فیلمهایم را چه «بی بدن» و چه «علفزار» برای مردم ساختم.» این کارگردان همچنین درباره شایعه نقش او در دستگیری بازیگران در مراسم تولد علی شادمان توضیح داد: «من اختلاف مالی با آقای شادمان دارم که قبل از آن ماجراها در دادگاه مطرح شده بود. ماجرای تولد در همان زمان مطرح شد و برخی شیطنت کردند و نام من را آوردند. در همان زمان ستاره پسیانی نیز در همان مهمانی بود که در فیلم «اردوبهشت» ما بازی میکرد و این منطقی نیست که من بازیگر خودم را به دردسر بیاندازم.» دانشی که سابقه ساخت مستند درباره اعدام دارد، تصریح کرد: «من مستندساز بودم و درباره اعدام چندین مستند دارم. نزدیک به ۲۰۰ اعدام را از نزدیک دیده و فیلمبرداری کردهام.» او همچنین درباره وضعیت مالی اهالی سینما گفت: «ما ۱۰ تا ۱۵ نفر سوپراستار داریم که درآمد خوبی دارند اما میانگین حقوق خانواده بزرگ سینما ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان است. ما نباید مدام تهیهکنندگان و فیلمسازان را تحت فشار قرار دهیم که فیلمشان را به جشنوارهها ندهند.»
یکی از غیبتهای قابل توجه در جشنواره فجر امسال، فیلم «غذای نیمروز» ساخته مجید مجیدی بود. این فیلم که برخلاف گمانهزنیها جایی در فهرست فیلمهای بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر نداشت، قرار است به جشنواره فیلم «کن» ارائه شود. مجیدی بهمن ماه سال گذشته و در سکوت کامل خبری فیلم «غذای نیمروز» را جلوی دوربین برد. از آنجاییکه فیلمهای متقاضی حضور در کن باید اولین نمایششان در این جشنواره باشد، مجیدی حضور در فستیوال کن را به جشنواره فجر ترجیح داده و از ارائه فیلمش به این رویداد خودداری کرد. همچنین فیلم جدید بهروز افخمی با عنوان «دکتر فون گویر» نیز به دلیل طولانی شدن مراحل پس تولید و آماده نبودن به دفتر جشنواره ارائه نشد و کلا مورد ارزیابی قرار نگرفت.
ریزش شدید فروش سینماها در پی تحولات اخیر
تحولات اخیر کشور، تاثیرات زیادی روی جامعه و صنعت سینما گذاشت. طبق گزارشات منتشر شده، فروش فیلمها در پی این رویدادها افت شدیدی داشته و آمار و ارقام نشان میدهد که سینماها در طول ماه دی، کاهش فروش جدی را تجربه کردهاند. از ابتدای دیماه امسال، یک میلیون و ۱۳۶ هزار تماشاگر به سینماها رفتند و فیلمهای روی پرده ۸۶ میلیارد و ۴۰۹ میلیون تومان بلیت فروختند. این در حالی است که در دیماه ۱۴۰۳، گیشه سینماها ۱۸۴ میلیارد و ۶۱۴ میلیون تومان فروش داشتند. یعنی کاهش تقریبا ۱۰۰ میلیارد تومانی در فروش سینماها نسبت به سال گذشته.
البته باید توجه داشت که کاهش فروش فیلمها در این دوره تا حدی طبیعی است؛ چرا که در فاصله یک ماه تا شروع جشنواره فیلم فجر، آمار فروش همیشه با رکود و افت مخاطب مواجه بوده است و در این میان در طول دو هفته، هیچ فیلم جدیدی به چرخه اکران اضافه نشده بود اما اتفاقات تلخ کشور نیز بیتاثیر نبودند.
منوچهر هادی از کارگردانی فیلم «تراشه» کنار گذاشته شد
منوچهر هادی با دستور مرجع قضایی و ابلاغ آن به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از پروژه سینمایی «تراشه» کنار گذاشته شد و دیگر کارگردان این فیلم نیست. زینب رضایی، وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی این پروژه، با اعلام این خبر به توضیح داد که دستور صادره به دلیل احراز فوریتها و ضرورتهای قانونی بوده و تغییرات مربوطه نیز بهطور رسمی در مراجع ذیربط ثبت شده است. این وکیل دادگستری با اشاره به اینکه کلیه حقوق و دستمزد قراردادی کارگردان سابق در سال ۱۴۰۲ همزمان با انعقاد قرارداد بهصورت کامل و نقدی پرداخت شده، عنوان کرد: «پرونده در دو بخش حقوقی و کیفری در حال رسیدگی است که در بخش حقوقی موضوع مطالبه خسارات و استرداد دستمزد به دلیل عدم اتمام تعهدات قراردادی پیگیری میشود و در بخش کیفری نیز به دلیل ملاحظات قانونی فعلاً امکان ارائه توضیحات بیشتر وجود ندارد.» بر این اساس روند تولید فیلم سینمایی «تراشه» با کارگردان جدید ادامه دارد و پیگیریهای قضایی نیز از مسیر قانونی در حال انجام است. فیلم تراشه در ژانر کمدی تولید شده و پژمان جمشیدی همراه با پژمان بازغی بازیگران اصلی آن هستند.
درگذشت سعید پیردوست، بازیگر پیشکسوت
در میان این روزهای تلخ، خبر دیگری نیز اهالی سینما را غمگین کرد. سعید پیردوست، بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون، صبح ۱۶ دی ماه در منزل خود درگذشت. این بازیگر قدیمی به دلیل ابتلای سرطان و بعد از مدتها تحمل بیماری دار فانی را وداع گفت. پیردوست در چند وقت اخیر چندین بار در بیمارستان بستری شده بود. او روز درگذشتش ۸۵ ساله شده بود. از جمله شاخصترین آثار این بازیگر میتوان به فیلمهای سینمایی «خائنکشی»، «آنجا همان ساعت»، «قاتل اهلی»، «حکم»، «سربازهای جمعه» و «گوزنها» اشاره کرد. او همچنین در سریالهای «پاورچین»، «نقطهچین»، «شبهای برره»، «مرد هزار چهره» و «ستایش» حضور داشت.
