هزینه گزاف برای «اینترنت» ملی

اصلا نمی‌خواهم درباره‌ی اینکه الان قطعی اینترنت چه ضرری نه فقط به کسب‌وکارها و دانشجویان که به عموم مردم می‌زند، صحبت کنم. گفتن اینکه در سال ۱۴۰۴ خورشیدی و ۲۰۲۶ میلادی، دسترسی به اینترنت جهانی و شبکه‌های اجتماعی از مسلم‌ترین حقوق آدم‌هاست حرف تکراری محسوب می‌شود. یادآوری اینکه فیلترینگ درنهایت چه پروژه‌ی ناموفق هزینه‌بری بود که حتی برای موافقانش هم جواب نداد، کار بیهوده‌ای است. دختردایی دارم که با تمام وجودش به دیگران کمک می‌کند و وسط کار ناگهان پا پس می‌کشد و می‌گوید که بنظرم می‌رسد با همه‌ی این تلاشم هیچ پیشرفتی حاصل نمی‌شود و از کار بیهوده متنفرم. منم شبیه او هستم در نتیجه این مقدمه بیهوده را می‌گذارم کنار تا به یک موضوع جدی بپردازیم که کمتر از آن حرف زده‌ایم و وقتی این چند دامنه‌ی در دسترس را مرور می‌کنم که آدرس سایت‌هایی را گذاشته‌اند که می‌شود به آن‌ها سر زد و حرف‌های رئیس شورای عالی فضای مجازی و وزیر ارتباطات را می‌خوانم، بنظرم می‌رسد یک روشنگری لازم است.

دوستان چیزی که شما از آن به عنوان اینترنت ملی (راستش را بخواهید اینترانت تعبیر درست‌تری برایش است) یاد می‌کنید، سرابی بیش نیست. از موتورهای جست‌وجو شروع کنیم. دو موتور جست‌وجو هست که وزرای ارتباط قبلی و فعلی و بقیه زیاد پزش را می‌دهند: ذره‌بین و گردو.

گردو را همان اول کار می‌توانید بیاندازید دور و فاتحه‌ای هم برایش بخوانید. یک ریال بیشتر صرف کردن برای این به اصطلاح موتور جست‌وجو که حتی سه چرخه هم نیست، اشتباه محض است. بهترین مثالش این است که بیایید آدرس آن یکی موتور جست‌وجو را از گردو بخواهید. یعنی حتی وقتی می‌نویسید «موتور جست‌وجوی ذره‌ بین» هیچ اطلاعاتی به شما نمی‌دهد و خودش ملتمسانه می‌خواهد به گوگل سر بزنید!

بعد دنبال اسم یک کتاب می‌گشتم که با مجوز اداره فرهنگ و ارشاد منتشر شده. یک کتاب فانتزی که نویسنده‌ای نیل گیمن بود. همین‌قدر یادم می‌آمد. همین‌قدر را اگر به گوگل می‌دادید برایتان جد و آباد کتاب و نیل گیمن را درمی‌آورد و در حد یک پروژه‌ی تحقیقاتی اطلاعات می‌داد. یعنی گردو حتی به سایت ایران کتاب هم وصل نیست که حداقل در حد اینکه بگوید نیل گیمن نویسنده‌ است، دل جست‌وجوگر را خوش کند.

یک سری دکمه‌های گردو کار نمی‌کند ولی آن پایین دکمه‌ی خیریه به سرعت برق و باد باز می‌شود که داخلش نوشته ما به اندازه‌ی گوگل دقیق هستیم ولی مشکل برندینگ داریم! بعد سعی کرده با وعده‌ی توشه‌ی آخرت ترافیک بگیرد که هر چقدر در این موتور جست‌وجو کنید از سمت شما به خیریه کمک می‌کنیم! خیرترین کار ممکن من در حق مردم این بود که بگویم ترجیحا هیچ پول دیگری صرف گردو نشود و همان پول‌ها را بدهید به خیریه!

در مقابل گردو، مسئولان حق دارند به ذره‌بین افتخار کنند. ذره‌بین انقدر به خودش مطمئن است که مثل گردو نمی‌گوید اگر نتیجه را پیدا نکردید سراغ گوگل بروید و البته معمولا یک چیزی هم دست‌تان را می‌گیرد.

حداقل در مورد موتور جست‌وجوی ایرانی دیگر جواب داد.

اما وقتی کتاب‌های نیل گیمن را جست‌وجو کردم پاسخ‌هایش بیشتر به تلفظ اسم نویسنده برمی‌گشت ولی همین که صفحه‌ی اول لینک ایران کتاب را هم گذاشت، کارم را راه انداخت که به اسم کتاب برسم. فقط لینک به دردبخور ایران کتاب جزو جواب‌های اولش نبود و ویکی‌پدیا را توصیه کرد که خب فعلا به آن دسترسی نداریم!

لابد برایتان پیش آمده وقتی با مشکلی روبه‌رو می‌شوید در گوگل جست‌وجو می‌کنید که راه‌حلش را بیابید. فارسی هم جست‌وجو کنید برایتان جواب‌های به دردبخور دارد و تقریبا در ۹۰ درصد مواقع گیر کار را برطرف می‌کند. ذره‌بین را برای چنین مواردی امتحان کردم و نتیجه‌ مطلقا فاجعه بود. ماجرای کف زیاد ماشین لباسشویی جزو ابتدایی‌ترین مشکلاتی است که تقریبا هر سایت ایرانی درباره‌اش مطلب دارد. اما ذره‌بین پاسخگو نبود!

اینکه بخواهید مرجع مقاله پیدا کنید یا از آن سخت‌تر چیزی را به انگلیسی جست‌وجو کنید که مطلقا تلاش بیهوده است و اعصابم نمی‌کشد. به خودتان واگذار می‌کنم.

مدتی بود سر کوچه‌ی ما یک بنر بزرگ زده بودند برای همایش هوش مصنوعی. قرار بود دی‌ماه برگزار شود. شاید ساختمان اداری هوش مصنوعی را دیده باشید یا حرف‌های آقای عارف درباره‌ی ضرورت استفاده از هوش مصنوعی در محیط‌های کاری و دانشگاهی را خوانده باشید. یک سری «چیز» داریم به اسم هوش مصنوعی ایرانی! مهم‌ترینش aval بود که معلوم شد سرورهای بیچاره در خارج است و کار نمی‌کند. من تقریبا این روزها همه‌ی آن مدل‌های مثلا ایرانی را امتحان کردم. اول اینکه درواقع همه‌شان اطلاعات llmهای خارجی مثل chatgpt و claude و غیره را می‌گیرند و تحویل می‌دهند. شبیه سایت‌هایی که چون عضو قانون کپی‌رایت نیستیم فیلم‌های خارجی را می‌گیرند و دوبله و سانسور می‌کنند و با افتخار به کاربر ارائه می‌دهند! اگر شانس بیاورید و پیامک ورود برایتان بیاید ساده‌ترین سوال را هم که بپرسید جوابشان این است که به دلیل قطعی اینترنت بین‌الملل ما به مدل‌های ساده‌تر llmهای جهانی دسترسی داریم که سبک باشند و آن هم فقط برای کسانی است که اشتراک تهیه‌ کرده‌اند.

با دلیل و مدرک پس بپذیریم که همه‌ی ایده‌های ملی شدن جست‌وجوگر و هوش مصنوعی و غیره فریب خودمان است که فقط api گرفته‌ایم و با محدودیت، ترجمه فارسی کرده‌ایم. درست مثل تماشای فیلم‌های خارجی در پلتفرم‌ها با دوبله‌. همه‌ی این هزینه‌ها هدر رفته است. از اول هم کار بیهوده‌ای بود. چرا باید چرخی را که اختراع شده و بقیه هزینه‌اش را داده‌اند دوباره بسازیم؟ چرخی که برای همه‌ی جهان کارش را انجام می‌دهد. اصلا بدون ارتباط جهانی، پیشرفت تکنولوژی توهم است. این تلاش‌های بی‌حاصل و به شکل فلسفی‌تر بی‌مورد فقط پولی است که بشود در خبرها از تکنولوژی‌های با پسوند ملی خبر داد. اینترنت و تکنولوژی، گندم و دارو و روغن نیست که بخواهیم در آن به خودکفایی برسیم. خودکفایی در تکنولوژی مبتنی بر اینترنت امری به کلی بی‌معنی است و الان خودتان ببینید که چطور همه‌ی بیت‌المالی که صرفش شده، هدررفت کامل بوده است.