مریخنورد کنجکاوی نشانه تازهای را از ساختارهای سازنده حیات کشف کرد
مریخنورد کهنهکار کنجکاوی ناسا، با انجام آزمایشی که برای نخستین بار در سیارهای به جز زمین صورت گرفت، مجموعهای از مولکولهای ارگانیک از جمله ترکیباتی را در مریخ کشف کرد که بهعنوان بلوکهای سازندهی حیات شناخته میشوند.
هرچند نمیتوان گفت که کشف مولکولهای ارگانیک، نشانهی قطعی مبنی بر وجود حیات در گذشته است، چون این ترکیبات میتوانند بر اثر فرآیندهای طبیعی یا سقوط شهابسنگ هم ایجاد شده باشند. با این حال یافتههای اخیر از تاریخچهی مریخ، یک چیز را بهخوبی تأیید میکند که این مولکولها برای بیش از 3 میلیارد سال روی سطح آن حفظ شدهاند.
سلفی مریخنورد کنجکاوی پس از حفاری در مریخ
تصور میشود که در آن دوران سطح مریخ مملو از دریاچههای بزرگ محلی و رودخانههای پر از آب مایع بوده است. چیزی که طبق شواهد علمی، بخش کلیدی سازندهی حیات بهشمار میرود. سال 2012 مریخنورد کنجکاوی در یکی از همین دریاچههای باستانی به نام «دهانهی گیل» (Gale Crater) مریخ فرود آمد و از آن زمان به دنبال نشانههایی از حیات میگردد.
به گفتهی «امی ویلیامز» (Amy Williams) اخترزیستشناس مأموریت کنجکاوی و سرپرست این آزمایش انجام شده توسط ابزار SAM مریخنورد، چنین آزمایش علمی تا کنون در سیارهای دیگر سابقه نداشته است. در این آزمایش با استفاده از مادهی شیمیایی به نام «تترامتیلآمونیوم هیدروکسید» (Tetramethylammonium Hydroxide) یا TMAH برای تشخیص مولکولهای ارگانیک استفاده شده است. تیم تحقیقاتی برای پیشبرد آن تنها دو فرصت داشتند.
طی این آزمایش انجام شده در سال 2020، بیش از 20 مولکول ارگانیک که تا کنون در مریخ تأیید نشده بودند، شناسایی شد. از جمله مولکول «بنزوتیوفن» (Benzothiophene)، یک ترکیب گوگرددار که در شهابسنگها و سیارکها یافت میشود؛ همانطور که از طریق آنها به زمین هم رسیده است.
نمای نزدیک از سه حفره با نام مستعار «مری انینگ» (Mary Anning) که در سال 2020 توسط کنجکاوی ایجاد شدند.
تنوع مولکولهای ارگانیک مشاهده شده، نشان میدهد که با وجود گذشت میلیاردها سال، تغییرات زمینشناختی فراوان و قرار داشتن سطح مریخ در معرض تشعشعات، همچنان نوعی فراوانی ساختارهای شیمیایی در رسوبهای مریخی محفوظ مانده است.
همان چیزی که توسط شهابسنگها بر سطح زمین باریده، بر سطح مریخ هم فرود آمده است و احتمالا بلوکهای سازندهی حیات را آنطور که ما در سیارهی خودمان میشناسیم، شکل داده است. مولکول دیگری نیز دارای نیتروژن بود که پیشمادهی ساخت DNA بهشمار میرود. بدین ترتیب عناصر پیشزیستی میلیاردها سال در سنگهای مریخ حفظ شدهاند.
مأموریتهای آینده
در حالی که هیچ یک از یافتهها نمیتواند حضور قطعی حیات را حتی به صورت ارگانیسمهای میکروبی تأیید کند، یک راه برای تشخیص بهتر واقعیت، بازگردانی نمونههایی به زمین است تا دانشمندان بتوانند از نزدیکتر روی آنها آزمایش انجام دهند.
مأموریتی که در ادامهی فعالیتهای مریخنورد کنجکاوی و مریخ نورد پشتکار برنامهریزی شده است. این سطحنورد نمونههایی را از سنگها و صخرههای مختلف مریخ جمعآوری کرده و قرار است طی یک مأموریت آینده به نام «بازگردانی نمونهی مریخ» (Mars Sample Return) به زمین آورده شوند.
تصویر موزاییکی از کوه شارپ در سال 2019
دیگر مأموریتهای آینده هم از نتایج تلاشهای مریخنورد کنجکاوی بهره خواهند برد. از جمله مریخنورد اگزومارس آژانس فضایی اروپا با نام «روزالیند فرانکلین» (Rosalind Franklin) در سال 2028 پرتاب خواهد شد و با متهای بزرگتر به دنبال ترکیبات شیمیایی روی سیارهی سرخ خواهد بود.
مأموریت مشابهی هم برای ربات پرندهی «دراگونفلای» (Dragonfly) یا «سنجاقک» برنامهریزی شده است که آن هم قرار است در سال 2028 پرتاب شود و در نهایت «تایتان» (Titan) قمر سیارهی زحل را بکاود.
عکسها: مناظر مریخ از دید سطحنورد کنجکاوی
Credit: NASA/JPL-Caltech/MSSS
منابع: Science Direct, Space
