برای نخستین بار موشک عظیم استارشیپ با موفقیت به مدار زمین رسید
اَبَرموشک «استارشیپ» (Starship) شرکت اسپیسایکس که بزرگترین و قدرتمندترین سامانهی پرتاب ساخته شده تا کنون محسوب میشود، 6 مهر 1405 (28 سپتامبر 2026) برای نخستین بار پس از پرتاب، وارد مدار زمین شد. به این ترتیب نقطه عطفی مهم در مسیر عملیاتی شدن این سامانه برای سفر به ماه و مریخ رقم خورد. هرچند این پرتاب از پایگاه فضایی اسپیسایکس در جنوب تگزاس، با لحظات پرتنشی همراه بود.
طبق اعلام اسپیس، هنگام برخاست، یکی از شش موتور مرحلهی بالایی استارشیپ از کار افتاد. این موضوع تردیدی را ایجاد کرد که آیا اسپیسایکس تلاش برای رسیدن به مدار را ادامه خواهد داد یا نه؟ حتی برای لحظاتی «دن هوت» (Dan Huot) سخنگوی اسپیسایکس به لغو برنامه اشاره کرد، اما تنها مدت کوتاهی بعد، کنترلکنندگان مأموریت تصمیم گرفتند آن را ادامه دهند.
حدود 25 دقیقه پس از پرتاب، استارشیپ برای لحظاتی یکی از موتورهای رپتور خود را روشن کرد تا وارد مدار شود. رسیدن به مدار، هدف اصلی مأموریت آزمایشی «پرواز 14» (Flight 14) بود. هدف دیگر نیز استقرار 26 ماهوارهی نسل جدید استارلینک در یک مدار عملیاتی بود. در حالی که استارشیپ در مدار زمین قرار گرفت، مرکز کنترل مأموریت اعلام کرد: «استارشیپ در مدار است.»
مخابرهی این پیام، موجی از هیجان و تشویق را در میان کارکنان اسپیسایکس و ناظران این پرتاب به همراه داشت. ایلان ماسک، مدیرعامل «اسپیسایکس» (SpaceX) هم در شبکهی اجتماعی X نوشت: «نخستین پرواز مداری استارشیپ با موفقیت انجام شده است.»
موشکی برای آینده
استارشیپ در مجموع حدود 124 متر ارتفاع دارد و میتواند بیش از 100 تن محموله را به مدار زمین منتقل کند. بوستر سوپر هوی و مرحلهی بالایی استارشیپ، مانند دیگر پرتابگرهای این شرکت، از ابتدا با هدف استفادهی مجدد و پروازهای سریع و متوالی طراحی شدهاند.
اسپیسایکس قصد دارد با ترکیب توان بسیار بالا و قابلیت بازیابی، امکان گسترش فعالیتهای انسانی در فضا را به شکل چشمگیری افزایش دهد. از جمله به گفتهی ایلان ماسک، استارشیپ هزینههای لازم برای ایجاد زیستگاه انسانی در مریخ را به سطحی میرساند که از نظر اقتصادی امکانپذیر باشد.
ناسا نیز این چشمانداز را پذیرفته و استارشیپ را بهعنوان نخستین فرودگر سرنشیندار برای برنامهی آرتمیس برگزیده است؛ برنامهای که با هدف ایجاد زیرساخت و پایگاهی در نزدیکی قطب جنوب ماه طی سالهای آینده پیش میرود. طبق برنامهریزی، قرار است استارشیپ سال آینده در «آرتمیس 3» (Artemis III) نخستین مأموریت سرنشیندار استفاده شود و در مأموریتهای بعدی، فضانوردان را بر سطح ماه فرود آورد.
در عین حال شرکت «بلو اوریجین» (Blue Origin) هم یکی دیگر از شرکای ناسا برای ساخت پرتابگر آرتمیس است و هنوز مشخص نیست که کدام وسیله در مأموریت آرتمیس 4 پرواز خواهد کرد.
یک پرواز آزمایشی بلندپروازانه
استارشیپ در ساعت 08:48 صبح به وقت شرق آمریکا (16:18 وقت تهران) در روز 28 سپتامبر (7 مهر) از پایگاه «استاربیس» (Starbase) در جنوب تگزاس پرتاب شد. این چهاردهمین پرواز آزمایشی استارشیپ و سومین پرواز نسخهی سوم این سامانه محسوب میشود. نسخهای نسبتا بالغتر که برای انجام مأموریتهایی مانند استقرار ماهواره و پرواز به ماه و مریخ طراحی شده است.
ابتدای پرواز، همهچیز تقریبا طبق برنامه پیش رفت. بوستر «سوپر هوی» (Super Heavy) حدود هفت دقیقه پس از پرتاب برای یک فرود کنترل شده در خلیج مکزیک به زمین بازگشت. هرچند این بوستر در طول پرواز با چند مورد خاموش شدن موتور مواجه شد، اما این اتفاقها به اندازهای جدی نبودند که مانع فرود آن شوند.
همزمان مرحلهی بالایی استارشیپ به حرکت صعودی خود ادامه داد و حدود نیم ساعت پس از پرتاب وارد مدار پایین زمین (LEO) شد.
محمولهی استارشیپ مداری
اسپیسایکس اما تنها به رسیدن استارشیپ به مدار اکتفا نکرد. این فضاپیما 26 ماهوارهی نسل جدید استارلیک نسخهی 3 را با خود حمل و حدود 34 دقیقه پس از پرتاب، آنها را با موفقیت در مدار مستقر کرد. این ماهوارهها نخستین اعضای نسل جدید منظومهی عظیم استارلینک هستند که به گفتهی ماسک، در نهایت میتواند حدود 100 هزار ماهواره داشته باشد.
البته پیش از این استارشیپ در پرواز شماره 13 نیز تعدادی از این ماهوارهها را با خود حمل کرده بود، اما آن مأموریت در یک مسیر زیرمداری انجام شد و ماهوارهها پس از مدت کوتاهی، دوباره وارد جو شدند. سه ماهواره از 26 ماهوارهی اخیر، به دوربین هم مجهز شدهاند.
این دوربینها برای تصویربرداری و بررسی استارشیپ استفاده شدند تا مهندسان اسپیسایکس با بررسی تصاویر و در صورت نیاز، طراحی سپر حرارتی فضاپیما را بهبود دهند. سپر حرارتی از استارشیپ هنگام ورود مجدد به جو زمین در برابر دماهای بسیار بالا محافظت میکند.
بازگشت استارشیپ به زمین
پس از استقرار ماهوارههای استارلینک، استارشیپ مدتی به دور زمین چرخید، اما این پرواز بسیار کوتاهتر از برنامهی اولیه بود. طبق برنامهریزی قرار بود فضاپیما حدود شش بار دور زمین بچرخد و تقریباً 9 ساعت و 50 دقیقه پس از پرتاب در نزدیکی سواحل شیلی فرود آید.
با این حال، کنترلکنندگان مأموریت تقریباً هفت ساعت از مدت پرواز کم کردند و بدین ترتیب استارشیپ حدود 2 ساعت و 40 دقیقه پس از پرتاب، وارد مرحلهی بازگشت به جو زمین شد. حدود 26 دقیقه بعد سرعت آن به زیر سرعت صوت رسید و در نهایت، حدود 3 ساعت و 8 دقیقه پس از پرتاب، در بخش شمالی اقیانوس آرام با موفقیت روی آب فرود آمد.
پایان کار این پرتاب هم مشابه بسیاری از پرتابهای پیشین، کاملا آرام نبود! پس از برخورد با سطح آب، استارشیپ واژگون و منفجر شد. رخدادی که یک پایان دراماتیک را برای یک روز بسیار مهم در برنامهی آزمایشی اسپیسایکس رقم زد. چالشهای این پرتاب آزمایشی نشان میدهد که با وجود موفقیتهای مهم، اسپیسایکس هنوز برای عملیاتی کردن کامل استارشیپ با چالشهای مهمی روبهرو است.
چالشهای باقیمانده برای استارشیپ
یکی از اهداف مهم اسپیسایکس بازگرداندن بوستر سوپر هوی و فضاپیمای استارشیپ به سکوی پرتاب در پایان هر مأموریت است. قرار است بازوهای موسوم به «چاپستیک» (Chopsticks) روی برج پرتاب، این دو وسیله را هنگام بازگشت بگیرند. روشی که میتواند زمان و هزینهی موردنیاز برای آمادهسازی مجدد آنها را کاهش دهد. این کار تا کنون در سه پرواز آزمایشی برای بوستر سوپر هوی با موفقیت انجام شده است اما هنوز برای فضاپیمای استارشیپ عملیاتی نشده است.
چالش مهم دیگر به مأموریتهای ماه و مریخ مربوط میشود. برای انجام چنین مأموریتهایی، استارشیپ به سوختگیری در مدار زمین نیاز دارد. به همین دلیل، باید چندین فضاپیمای تانکر را به مدار بفرستد تا سوخت موردنیاز استارشیپ را در فضا تأمین کنند. این شرکت هنوز سوختگیری خارج از زمین را بهصورت عملی آزمایش نکرده است و این موضوع یکی دیگر از آزمایشهای مهم آینده خواهد بود.
علاوه بر این، پیش از انجام پروازهای سرنشیندار، استارشیپ به سامانههای پشتیبانی حیات نیاز دارد. همچنین لازم است که اسپیسایکس پیش از حضور فضانوردان در استارشیپ، تعداد زیادی پرواز بدون سرنشین دیگر را با موفقیت پیش ببرد. بنابراین، پرواز 14 را میتوان یک گام مهم در مسیر توسعهی استارشیپ دانست، اما این سامانه هنوز تا رسیدن به مرحلهی پروازهای عملیاتی و سرنشیندار فاصلهی زیادی دارد.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
