بهترین فیلم‌های سرخپوستی جهان که نباید از دست بدهید

سینمای سرخپوستی فقط روایت غرب وحشی، اسب‌ها و نبردهای مرزی نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازپس‌گیری صدایی که سال‌ها در تاریخ و هالیوود نادیده گرفته شده است. در بسیاری از بهترین فیلم‌های وسترن کلاسیک، بومیان آمریکا اغلب به‌عنوان «دیگری خاموش» یا دشمنانی بی‌چهره تصویر می‌شدند، اما از دهه‌ی ۱۹۷۰ به بعد، فیلم‌سازان آرام‌آرام این تصویر کلیشه‌ای را شکستند و دوربین را به سوی زندگی، رنج، فرهنگ و هویت واقعی سرخ‌پوستان آمریکایی چرخاندند و در نتیجه بهترین فیلم‌های سرخپوستی جهان نیز پدید آمدند. آثاری که نه‌تنها تاریخ آمریکا را از زاویه‌ای متفاوت بازخوانی کردند، بلکه از زخم‌های استعمار، تبعیض، تبعید و تلاش برای حفظ سنت‌ها نیز سخن گفتند.

فیلم‌هایی چون «بزرگ‌مرد کوچک»، «رقصنده با گرگ‌ها»، «سیگنال‌های دود» و «آتانارجات» هرکدام به شکلی متفاوت، جهان بومیان آمریکا را به تصویر می‌کشند؛ گاه با لحنی حماسی، گاه تلخ و واقع‌گرایانه، و گاه شاعرانه و معنوی. در این آثار، سرخپوستان دیگر شخصیت‌هایی حاشیه‌ای نیستند، بلکه خود روایت را در دست می‌گیرند و تاریخ، اسطوره، خانواده، خاطره و مقاومت را از نگاه خویش تعریف می‌کنند. این فیلم‌ها نه‌فقط بخشی مهم از سینمای اقوام بومی‌اند، بلکه سندی انسانی درباره‌ی مردمانی هستند که با وجود قرن‌ها سرکوب، هنوز فرهنگ، زبان و هویتشان را زنده نگه داشته‌اند. در این مقاله بهترین فیلم‌های سرخ‌پوستی جهان را برایتان گلچین کرده‌ایم.

۱. بزرگ‌مرد کوچک (Little Big Man)

• سال اکران: ۱۹۷۰
• کارگردان: آرتور پن
• بازیگران: داستین هافمن، فی داناوی، مارتین بالسام
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۵ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۱ از ۱۰۰

جک کرب (با بازی داستین هافمن)، که در فیلم آرتور پن بر اساس رمان توماس برگر از ۱۷ تا ۱۲۱ سالگی را پشت سر می‌گذارد، دریچه‌ای برای ارائه‌ی نگاهی تازه به سرخپوستان دشت‌های آمریکا است. کرب، یتیمِ سفیدپوستی است که توسط قبیله‌ی شاین به سرپرستی گرفته و بزرگ می‌شود. او با زنی از همان قبیله ازدواج می‌کند، اما بعد شاهد کشته شدن آن زن به دست هنگ هفتم سواره‌نظام کاستر می‌شود. آرتور سپس به‌عنوان راهنما به خدمت کاستر درمی‌آید و انتقام شاین‌ها و سوها را در نبرد لیتل بیگ هورن از نزدیک می‌بیند. بزرگ‌مرد کوچک با روایت داستان از نگاه یک اسیر سفیدپوست، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان تعصب و پیش‌داوری را وارونه کرد.

خواندنی‌ها

بهترین فیلم‌های جنگی تاریخ سینما

۲. بیلی جک (Billy Jack)

• سال اکران: ۱۹۷۱
• کارگردان: تام لافلین
• بازیگران: تام لافلین، استن رایس، جان مک‌کلور
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۲ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۶۵ از ۱۰۰

فیلم «بیلی جک» از بهترین فیلم‌های سرخپوستی جهان قهرمانی از قبیله ناواهو را به تصویر می‌کشد و صحنه‌های مبارزه‌اش توسط پدر هنر رزمی هاپکیدو طراحی شده‌اند. تام لافلین، کارگردان و یکی از نویسندگان فیلم، نقش بیلی را بازی می‌کند؛ کهنه‌سرباز ویتنام و عضو سابق نیروهای ویژه‌ گرین برت که برای دفاع از حقوق بومیان آمریکا می‌جنگد. فیلم را می‌توان در مجموع به ژانر اکشن متعلق دانست، اما به‌خاطر صحنه‌های مبارزه‌اش میان تماشاگران جوان محبوب شد و به دلیل محتوای ساختارشکنانه‌ آن هیپی‌ها را نیز جذب خود کرد. اکران دوباره‌ فیلم در سال ۱۹۷۳ محبوبیتش را بیشتر کرد و امروز به‌عنوان یک فیلم کالت شناخته می‌شود. مخاطبان فیلم، فیلم را با صحنه‌ معروف مبارزه در دادگاه و جمله‌ ماندگارش به یاد دارند: «می‌خوام این پای راستم رو بلند کنم و بکوبمش به اون سمت صورتت.»

۳. ویندواکر (Windwalker)

• سال اکران: ۱۹۸۰
• کارگردان: کیث مریل
• بازیگران: ترور هاوارد، نیک راموس، جیمز رمار
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۷ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۴ از ۱۰۰

«داستانی درباره‌ی سرخپوستان، بدون حتی یک کابوی»، زندگی جنگجوی شاین، ویندواکر (با بازی ترور هاوارد) را در خلال مجموعه‌ای از فلاش‌بک‌ها روایت می‌کند. در بخش پایانی فیلم، ویندواکرِ مرده به‌وسیله‌ی روح بزرگ دوباره بیدار می‌شود تا سفری معنوی را برای رسیدن به آرامشی ابدی آغاز کند. به‌جز صحبت‌های راوی فیلم، تمام فیلم به زبان‌های شاین و کرو ساخته شده است. با وجود اکران محدود، «ویندواکر» به‌واسطه‌ی پیشنهاد خود مردم به یکدیگر محبوبیت زیادی به دست آورد و میان بومیان امریکا به‌خاطر فیلم‌برداری چشمگیر و تصویر مثبت و زیبایش محبوب شد. این فیلم را به نوعی می‌توان از بهترین فیلم‌های ماجراجویی سینمای کلاسیک نیز دانست.

۴. بزرگراه پاواو (Powwow Highway)

• سال اکران: ۱۹۸۹
• کارگردان: جاناتان وکس
• بازیگران: گری فارمر، ای مارتینز، جوآنل رومرو
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۲ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۰ از ۱۰

فیلم جاده‌ای پرجنب‌وجوش جاناتان واکس، «بزرگراه پاواو»، نقد اجتماعی درباره‌ی حقوق سرزمین‌های بومیان آمریکا را با بیان کمدی مطرح می‌کند. فیلم نگاهی متفاوت به رابطه‌ی سنتی میان قبیله‌ی شاین و سفیدپوستان آزمند دارد و نشان می‌دهد که ایده‌ی «تقدیر آشکار» هنوز هم کاملا از میان نرفته است. تقدیر آشکار شعار سیاسی آمریکایی در قرن نوزدهم بود که می‌گفت ایالات متحده از طرف خدا ماموریت دارد تا بر کل قاره‌ی آمریکای شمالی مسلط شود و آن را متمدن کند. با این حال، داستان یکسره جدی و تلخ نیست؛ فرارهای کمیک از زندان، معامله‌های ماری‌جوانا و حتی رفاقت‌های صمیمانه‌ی مردانه نیز در آن دیده می‌شود. «بزرگراه پاواو» جایزه‌ی بهترین فیلم‌ساز جشنواره‌ی ساندنس و سه جایزه از جشنواره‌ی فیلم بومیان آمریکا را به دست آورد.

۵. رقصنده با گرگ‌ها (Dances with Wolves)

• سال اکران: ۱۹۹۰
• کارگردان: کوین کاستنر
• بازیگران: کوین کاستنر، مری مکدانل، گراهام گرین
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۸ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۷ از ۱۰۰

فیلم «رقصنده با گرگ‌ها» ساخته‌ی کوین کاستنر، تنها اثر درباره‌ی بومیان آمریکا است که موفق به دریافت اسکار بهترین فیلم شده است. شخصیت اصلی، ستوان سابق ارتش اتحادیه، پس از دلاوری‌هایش در جنگ داخلی آمریکا راهی غرب می‌شود، با قبیله‌ی سو دوست می‌شود و شیفته‌ی شیوه‌ی زندگی آنان می‌گردد؛ هرچند ارتش سرانجام به اقامت او در میان آن‌ها پایان می‌دهد. بخش زیادی از دیالوگ‌های فیلم به زبان‌های لاکوتا و پاونی گفته می‌شود. مدیر جشنواره‌ی فیلم بومیان آمریکا درباره‌ی فیلم گفته بود: «در جامعه‌ی سرخپوستان احساس مثبتی نسبت به این فیلم وجود دارد. فکر می‌کنم پشت سر گذاشتن این اثر بسیار دشوار باشد.» و واقعاً هم هیچ فیلم دیگری درباره‌ی بومیان آمریکا نتوانسته به شهرت و محبوبیت «رقصنده با گرگ‌ها» برسد.

۶. جرونیمو: یک افسانه آمریکایی (Geronimo: An American Legend)

• سال اکران: ۱۹۹۳
• کارگردان: والتر هیل
• بازیگران: جیسون پاتریک، رابرت دووال، جین هکمن
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۶.۶ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۵۲ از ۱۰۰

فیلم والتر هیل یکی دیگر از بهترین فیلم‌های سرخپوستی جهان، اگرچه بر رویدادهای منتهی به دستگیری رهبر بزرگ آپاچی‌های چیریکاهوا، جرونیمو (با بازی وس استودی)، در سال ۱۸۸۶ تمرکز دارد، اما به‌طور ضمنی مشکلات معاصر مربوط به ادغام اجتماعی بومیان آمریکا را نیز بررسی می‌کند. برخلاف بسیاری از فیلم‌ها که رابطه‌ی میان بومیان آمریکا و ارتش ایالات متحده را کاملا منفی تصویر می‌کنند، این اثر کمتر دیده‌شده گروهی از سربازان را نشان می‌دهد که با احترام و همدلی با آپاچی‌ها رفتار می‌کنند. گروه‌های بومی آمریکا از فیلم به‌خاطر مطرح کردن دغدغه‌های حیاتی مردمشان برای مخاطبانی گسترده تقدیر کردند.

۷. سیگنال‌های دود (Smoke Signals)

• سال اکران: ۱۹۹۸
• کارگردان: کریس ایر
• بازیگران: آدام بیچ، ایوان آدامز، ایرین بدارد
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۲ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۲ از ۱۰۰

نخستین فیلم کریس ایر، کارگردان اهل قبیله شاین-آراپاهو، اولین فیلمی بود که به‌طور کامل توسط بومیان آمریکا ساخته شد. این فیلم که شرمن الکسی آن را بر اساس یکی از داستان‌های خودش اقتباس کرده، روایتی درباره‌ی کشف هویت و خودشناسی است. ویکتور و توماس، که در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی کور دالین در آیداهو زندگی می‌کنند، سفری جاده‌ای را آغاز می‌کنند که به آن‌ها کمک می‌کند با گذشته‌ی پیچیده‌ی خود کنار بیایند. ویکتور (آدام بیچ) هم پدر الکلی و آزارگرش، آرنولد (گری فارمر)، را دوست دارد و هم از او متنفر است. در مقابل، توماس (ایوان آدامز) به آرنولد احترام می‌گذارد، چون او زمانی که توماس نوزاد بود، جانش را از آتش‌سوزی خانه نجات داده بود. فیلم جایزه‌ی بهترین فیلم‌ساز، جایزه‌ی تماشاگران جشنواره‌ی ساندنس و جایزه‌ی بهترین فیلم جشنواره‌ی فیلم بومیان آمریکا را به دست آورد.

۸. آتانارجات: دونده سریع (Atanarjuat: The Fast Runner)

• سال اکران: ۲۰۰۱
• کارگردان: زاکارایاس کونک
• بازیگران: ناتار اونگالاگ، سیلویا ایوالو، پیتر هنری آنارسیاق
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۴ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۳ از ۱۰۰

فیلم «آتانارجات: دونده سریع» ساخته‌ زاکارایاس کونک، ایده‌ای نو را درباره‌ی جامعه‌ اینوئیت (یک گروه از بومیان آمریکا) مطرح می‌کند؛ جامعه‌ای گرفتار نفرین، انتقام جنسی و استقامت جنگاوران. این اثر در عین حال نخستین فیلمی بود که نگارش، کارگردانی و بازیگری آن به‌طور کامل به زبان اینوکتیتوت انجام شد. این اثر که با دقت فراوان پژوهش شده بود، بر پایه داستانی ساخته شد که گمان می‌رود دست‌کم پنج قرن قدمت داشته باشد. پایان روایت سنتی برای انتقال پیامی امیدوارکننده‌تر به مخاطبان تغییر داده شده بود. «آتانارجات» یکی از بهترین بازنمایی‌های تاریخ و افسانه‌های بومیان آمریکا در سینما به شمار می‌آید.

۹. پوست‌ها (Skins)

• سال اکران: ۲۰۰۲
• کارگردان: کریس ایر
• بازیگران: اریک شوایگ، گراهام گرین، گری فارمر
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۵۹ از ۱۰۰

«پوست‌ها» که بر اساس رمان آدریان سی. لوئیس ساخته شده، داستان دو برادر کاملاً متفاوت از قوم لاکوتا سو را روایت می‌کند: رودی (اریک شوایگ)، پلیس، و موگی (گراهام گرین)، دائم‌الخمر شهر. رودی که شاهد بیکاری گسترده، اعتیاد به الکل و فقر در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی داکوتای جنوبی است، علیه استثماری که مردمش ــ و به‌ویژه برادرش ــ تجربه می‌کنند اعتراض می‌کند. فیلم در منطقه حفاظت‌شده پاین ریج، فقیرترین نقطه‌ی ایالات متحده، فیلم‌برداری شد. کریس آیر گفته بود تمام اتفاقات فیلم بر اساس رویدادهای واقعی ساخته شده‌اند. همه صحنه‌ها نیز در لوکیشن‌های واقعی و بدون بزک و آرایش تصویربرداری شدند تا واقعیت تلخ شرایط زندگی در پاین ریج به تصویر کشیده شود.

خواندنی‌ها

فیلم‌های آخرالزمانی

۱۰. نشانه (Imprint)

• سال اکران: ۲۰۰۷
• کارگردان: مایکل لین
• بازیگران: تونانتزین کارملو، مایکل اسپیرز، کارلاری هالند
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۵.۶ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۵۸ از ۱۰۰

فیلم «نشانه» به تهیه‌کنندگی کریس آیر و کارگردانی مایکل لین، به باورهای ماندگار بومیان آمریکا می‌پردازد. گذشته از عناصر فراطبیعی، فیلم در اصل درباره‌ی ارزش نهادن به میراث فرهنگی خویش است. شایلا استون‌فدر وکیلی است که از پیشینه‌ی بومی خود فاصله گرفته است. او هنگام پیگیری پرونده‌ی جنجالی قتل یک نوجوان لاکوتا، پس از سال‌ها به خانه‌ی پدر در حال مرگش بازمی‌گردد و با ارواحی روبه‌رو می‌شود که او را وادار می‌کنند رابطه‌اش با فرهنگ نیاکان و زندگی معنوی‌اش را دوباره ارزیابی کند. «نشانه» پنجره‌ای به زندگی بومیان آمریکایی معاصر می‌گشاید و در عین حال پایداری سنت‌های اجتماعی آنان را نشان می‌دهد.

۱۱. قلب من را در زانوی زخمی دفن کن (Bury My Heart at Wounded Knee)

• سال اکران: ۲۰۰۷
• کارگردان: ایو سیمونو
• بازیگران: آیدان کوئین، آدام بیچ، آگوست شلنبرگ
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۱ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۰ از ۱۰۰

این درام تحسین‌شده‌ی شبکه‌ی HBO که بر اساس کتاب مشهور دی براون ساخته شده، تلاش‌های دولت آمریکا برای سرکوب مقاومت بومیان پس از جنگ داخلی را به تصویر می‌کشد. داستان، شخصیت‌هایی چون سیتینگ بول، رهبر لاکوتا (با بازی آگوست شلنبرگ از قوم موهاک)، و چارلز ایستمن، پزشک سانتی داکوتا (با بازی آدام بیچ از قوم سالتو آنیشینابه)، را دنبال می‌کند؛ افرادی که در برابر سیاست‌های همانندسازی اجباری دولت فدرال و کوچ اجباری بومیان ایستادگی می‌کنند. با وجود آن‌که روایت فیلم برای اقتباس سینمایی فشرده‌تر شده، این اثر همچنان یکی از جامع‌ترین بازآفرینی‌های نمایشی آن دوره‌ی تاریخی به شمار می‌رود.

۱۲. نه گرگ، نه سگ (Neither Wolf Nor Dog)

• سال اکران: ۲۰۱۶
• کارگردان: استیون لوئیس سیمپسون
• بازیگران: دیو بالد ایگل، کریستوفر اسوینی، ریچارد ری وایتمن
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۲ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۸۲ از ۱۰۰

این فیلم تأثیرگذار و آرام، اقتباسی از رمان کنت نربرن است و داستان نویسنده‌ای سفیدپوست را روایت می‌کند که توسط «دن»، ریش‌سفید لاکوتا، فراخوانده می‌شود تا به او در ثبت داستان زندگی‌اش یاری کند. نقش دن را دیو بالد ایگل، بازیگر قوم مینیکونجو لاکوتا، در آخرین و درخشان‌ترین اجرای احساسی خود ایفا می‌کند. فیلم در منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی پاین ریج و با مشارکت گسترده‌ی جامعه‌ی بومی ساخته شد و ریچارد ری ویتمن از اقوام یوچی و موسکاگی کریک نیز در نقش دوست نزدیک دن حضور دارد.

«نه گرگ، نه سگ» با ریتمی آرام و تأمل‌برانگیز پیش می‌رود و تصویری محترمانه و عمیق از نگاه، خاطرات و تجربه‌های یک سالمند بومی ارائه می‌دهد؛ روایتی که بیش از هر چیز بر شنیدن، فهمیدن و به یاد سپردن تأکید دارد.

۱۳. قاتلان ماه گل (Killers of the Flower Moon)

• سال اکران: ۲۰۲۳
• کارگردان: مارتین اسکورسیزی
• بازیگران: لئوناردو دی‌کاپریو، رابرت دنیرو، لیلی گلداستون
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: ۷.۵ از ۱۰
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: ۹۳ از ۱۰۰

این درام جناییِ مبتنی بر رویدادهای واقعی، در دوران موسوم به «حکومت وحشت اوسیج» جریان دارد و رشته‌ای از قتل‌ها را روایت می‌کند که در دهه‌ی ۱۹۲۰ در اوکلاهاما، اعضای ملت اوسیج را به‌خاطر ثروت نفتی‌شان هدف قرار داده بود. فیلم به کارگردانی مارتین اسکورسیزی ساخته شد و در تمام مراحل تولید، همکاری نزدیکی با ملت اوسیج داشت؛ از مشاوران فرهنگی و متخصصان زبان گرفته تا نمایندگان جامعه‌ی بومی. اگرچه فیلم توسط یک کارگردان بومی ساخته نشده، اما نمونه‌ای مهم از این واقعیت است که همکاری محترمانه و مسئولانه با جوامع بومی چگونه می‌تواند در سینما شکل بگیرد.

لیلی گلداستون، بازیگر بومی فیلم از تبار سیکسیکایتسیتاپی (بلک‌فیت) و نیمییپو (نز پرس)، برای ایفای نقش خود تحسین گسترده‌ای دریافت کرد و نامزد اسکار بهترین بازیگر زن شد. او همچنین با دریافت جایزه‌ی گلدن گلوب بهترین بازیگر زن فیلم درام و جایزه‌ی انجمن بازیگران سینما (SAG) برای بهترین بازیگر نقش اصلی زن، تاریخ‌ساز شد و نخستین بازیگر زن بومی است که موفق به کسب این افتخارات می‌شود.