شکست نخستین فیلم کاملا ساخته‌شده با هوش مصنوعی؛ آینده سینما در دست هوش مصنوعی است؟
درحالی‌که هوش مصنوعی به‌سرعت راه خود را به صنعت سینما باز می‌کند، چین با ساخت نخستین فیلم بلند کاملا تولیدشده به کمک این فناوری، گام تازه‌ای در این مسیر برداشته است؛ تجربه‌ای که البته چندان موفقیت‌آمیز نبوده و فیلم نتوانسته انتظارات تجاری را برآورده کند. ایمی هاوکینز، خبرنگار ارشد گاردین در چین، برای بررسی این تجربه به تماشای فیلم «سان‌شینگ‌دویی: آینده و گذشته» (Sanxingdui: Future Past) در یکی از سالن‌های سینمای پکن نشسته است. گزارش او از تماشای این فیلم، نگاهی به کیفیت نخستین تجربه‌های سینمایی مبتنی بر هوش مصنوعی و آینده‌ای دارد که سرمایه‌گذاران چینی برای این فناوری در صنعت سینما متصورند.
نخستین تجربه سینمایی چین با هوش مصنوعی؛ شروعی پرنقص برای آینده سینما
نخستین فیلم بلند چین که تمام مراحل تولید آن با هوش مصنوعی انجام شده، در گیشه شکست خورده است. این فیلم با وجود هزینه تولیدی که به گفته تهیه‌کننده‌اش به «ده‌ها میلیون» یوان رسیده، تنها ۱.۷ میلیون یوان (حدود ۶۸ میلیارد تومان) فروش داشته است.
اما آیا این فیلم اصلا ارزش تماشا دارد؟ تماشای «سان‌شینگ‌دویی: آینده و گذشته» (Sanxingdui: Future Past) در یکی از سالن‌های تقریبا خالی سینمای پکن نشان می‌دهد که این اثر دست‌کم از بسیاری از فیلم‌های اکشن سطحی و بی‌محتوایی که با بازیگران واقعی ساخته می‌شوند، ضعیف‌تر نیست.
داستان فیلم «سان‌شینگ‌دویی» در جامعه‌ای خیالی در آینده می‌گذرد؛ جامعه‌ای که در آن تمام تصمیم‌ها به الگوریتم‌ها واگذار شده و این وابستگی سرانجام به فاجعه‌ای جهانی منجر می‌شود. تنها راه جلوگیری از این فاجعه، کشف رمزی پنهان در آثار برنزی سان‌شینگ‌دویی است؛ مجسمه‌هایی که به پادشاهی باستانی شو نسبت داده می‌شوند. از اینجا ماجرا به مسابقه‌ای نفس‌گیر میان فضانوردان در مصر باستان و باستان‌شناسانی می‌رسد که در گرداب‌های زمان و مکان شیرجه می‌زنند!
ردپای ابزار هوش مصنوعی اختصاصی شرکت سازنده، با نام «بووِن» (Bowen)، که برای نگارش فیلمنامه طراحی شده، در دیالوگ‌های فیلم کاملا مشهود است. برای نمونه، یکی از شخصیت‌ها می‌گوید: «این همان ابرمغز هوشمندی است که اشتراک ماهانه‌اش ۱۰ میلیون دلار هزینه دارد.» در صحنه‌ای دیگر نیز، وقتی هواپیما در آستانه سقوط قرار می‌گیرد، یکی از شخصیت‌ها فریاد می‌زند: «از آن دوری کن!»؛ دیالوگی که در کنار دیگر گفت‌وگوهای فیلم، نمونه‌ای از کیفیت نه‌چندان مطلوب فیلمنامه است.
با این همه، فیلم از انتظارات بسیار پایینی که از آن داشتیم، فراتر رفت!
تمام تصاویر فیلم و بخشی از جلوه‌های صوتی آن با هوش مصنوعی تولید شده‌اند، اما تدوین اثر را انسان‌ها انجام داده‌اند. بسیاری از شخصیت‌ها ظاهری عجیب و غریب دارند؛ البته نه همه به یک شکل. بعضی از آن‌ها بیش از حد واقعی به نظر می‌رسند و برخی دیگر گرفتار همان حالتی هستند که در اصطلاح سینمایی به آن «دره وهمی» می‌گویند؛ یعنی چهره‌هایی که به انسان شباهت زیادی دارند، اما همین شباهت، حسی ناخوشایند و غیرطبیعی در مخاطب ایجاد می‌کند. جالب اینکه شخصیت‌های چینی بسیار طبیعی‌تر از شخصیت‌های سفیدپوست از کار درآمده‌اند.
با این حال، تقریبا همه شخصیت‌ها در دویدن مشکل دارند؛ کاری که اتفاقا در طول فیلم زیاد انجام می‌دهند. حرکات آن‌ها هنگام دویدن یکدست، نرم و مکانیکی است؛ درست شبیه شخصیت‌های بازی‌های ویدیویی. یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم، فضانوردی به نام وو شینگ‌یان، نیز شباهت ترسناک و عجیبی به تیلی نوروود دارد؛ همان بازیگر جنجالی ساخته‌شده با هوش مصنوعی که قرار است در فیلم هالیوودی «ناهمسو» (Misaligned) ایفای نقش کند.
با وجود شکست تجاری «سان‌شینگ‌دویی»، فعالان صنعت سینمای چین معتقدند این فیلم تنها آغاز راه ورود هوش مصنوعی به سینمای این کشور است.
یو یاشین، منتقد مستقل سینما در پکن، دلیل شکست فیلم را ساده می‌داند: «فیلم سرگرم‌کننده نیست.» به گفته او، دست‌کم در آینده نزدیک، تولید فیلم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در چین ادامه خواهد داشت؛ چرا که «سرمایه‌گذاران چینی ارزش و اهمیت زیادی برای هوش مصنوعی قائل‌اند».
یکی از فعالان حوزه توسعه فیلمنامه در پکن نیز می‌گوید در چند ماه گذشته، بیشتر پروژه‌هایی که برای همکاری به او پیشنهاد شده‌اند، فیلم‌هایی با محوریت هوش مصنوعی بوده‌اند. او معتقد است سرمایه‌گذاران چینی باور دارند که آینده سینما در همین مسیر رقم خواهد خورد؛ به‌ویژه آنکه تولید فیلم با هوش مصنوعی می‌تواند بسیار ارزان‌تر از شیوه‌های مرسوم فیلم‌سازی تمام شود.
او در این‌باره می‌گوید: «کاری که پیش‌تر به ۱۰۰ نفر نیاز داشت، حالا پنج نفر هم می‌توانند انجام دهند و بقیه دیگر شغلی نخواهند داشت.»
در یکی از یادداشت‌های رسانه‌های دولتی چین نیز آمده است که اگرچه فیلم «سان‌شینگ‌دویی» «مملو از ایراد و نقص» است، اما شاید روزی در تاریخ سینما از آن به‌عنوان نقطه آغاز اتفاقی یاد شود که بعدها مسیر این هنر را تغییر داد.
مخاطبان چینی با محتوای تولیدشده به کمک هوش مصنوعی بیگانه نیستند. هر ماه ده‌ها هزار میکرودرامای ساخته‌شده با هوش مصنوعی در پلتفرم‌های پخش آنلاین منتشر می‌شود. این آثار نمایشی کوتاه که معمولا هر قسمت آن‌ها بین یک تا سه دقیقه است، برای تماشا با تلفن همراه طراحی شده‌اند. صنعتی که تا چند سال پیش اساسا وجود خارجی نداشت، اکنون ارزشی در حدود سه میلیارد دلار دارد. این رقم همچنان در مقایسه با صنعت سنتی سینما چندان بزرگ نیست، اما به‌خوبی نشان می‌دهد که جریان سرمایه و تولید محتوا به کدام سمت حرکت می‌کند.
البته فروش ضعیف «سان‌شینگ‌دویی» ممکن است دلیل دیگری هم داشته باشد: چرا مخاطب باید برای خرید بلیت سینما ۵۰ یوان (حدود ۲ میلیون تومان) هزینه کند، وقتی می‌تواند محتوایی مشابه را به‌صورت رایگان و از طریق تلفن همراهش تماشا کند؟
یکی از وبلاگ‌نویسان حوزه سینما در این‌باره نوشته است: «میکرودراماهای تولیدشده با هوش مصنوعی راهی برای وقت‌گذرانی می‌فروشند، اما فیلم‌هایی که در سینما اکران می‌شوند، تجربه‌ای را عرضه می‌کنند که ارزش وقت گذاشتن دارد.»
یو نیز با لحنی امیدوارانه می‌گوید: «شاید مخاطبان هنوز ترجیح می‌دهند برای فیلم‌هایی پول خرج کنند که تجربه‌ای متفاوت و منحصربه‌فرد در اختیارشان می‌گذارند.»
در نهایت، شکست «سان‌شینگ‌دویی» لزوما به معنای شکست هوش مصنوعی در سینما نیست. این فیلم شاید از نظر داستان‌گویی، شخصیت‌پردازی و سرگرم‌کنندگی نتوانسته باشد مخاطبان را با خود همراه کند، اما از منظر اقتصادی و صنعتی، نشانه‌ای از تغییری بزرگ‌تر است. سرمایه‌گذاران چینی همچنان به ظرفیت‌های هوش مصنوعی امیدوارند و تولید محتوای ارزان‌تر و سریع‌تر را فرصتی جدی می‌دانند. با این حال، آنچه فعلا روشن به نظر می‌رسد این است که کاهش هزینه تولید به‌تنهایی برای موفقیت یک فیلم کافی نیست. تماشاگران ممکن است به فناوری تازه علاقه‌مند باشند، اما در نهایت برای تجربه‌ای به سالن سینما می‌روند که ارزش تماشا کردن و هزینه کردن داشته باشد؛ چیزی که هوش مصنوعی هنوز نتوانسته تضمین کند.
منبع: The Guardian
