نقد فیلم «ساعات پربیننده»؛ در سایه‌روشن‌های خیر و شر
رابرت پتینسون بعد از موفقیت عجیبش با فیلم‌های «گرگ و میش» (Twilight) مانند ستاره‌ی مقابل خود، کریستن استوارت، مدتی است که از قدرت و اسم خود برای تحقق فیلم‌هایی استفاده می‌کند که چراغ سبز گرفتنشان از استودیوها کار ساده‌ای نیست. فیلمنامه‌ای درباره‌ی یک برنامه‌ی تلویزیونی پرحاشیه که کودک‌آزاران را گیر می‌اندازد، به ویژه از کارگردان و نویسنده‌ای که با اولین فیلم داستانی بلند خود به سینما می‌آیند، کار ساده‌ای نبوده است. اما پتینسون که حرفش این روزها به عنوان داغ‌ترین ستاره‌ی مرد سینما حسابی برو دارد، دست‌تنها ساخت «ساعات پربیننده» (Primetime) را ممکن کرد و فراتر از آن، بینندگان را برای دیدنش به سینما کشاند؛ بینندگانی که بسیاری‌اشان مخاطب هدف این فیلم نیستند و اغلبشان در زمان پخش برنامه‌ی تلویزیونی اصلی حتی به دنیا نیامده بودند. در نقد فیلم «ساعات پربیننده» بیشتر به ماهیت پرحاشیه‌ی این برنامه‌ی تلویزیونی امریکایی و پیچش پررنگ و لعاب کارگردان بر آن می‌پردازم که اجرایی مستحق اسکار از رابرت پتینسون بیرون می‌کشد.
هشدار! در نقد فیلم «ساعات پربیننده» خطر لو رفتن داستان وجود دارد
نقد فیلم «ساعات پربیننده»؛ وقتی شکارچی، شکار می‌شود
اسم لنس اوپنهایم را به ذهن بسپارید که قرار است بیشتر از او بشنوید. این کارگردان جوان که به‌خاطر یافتن موضوعات فراموش‌نشدنی و محو مرزهای واقعیت و خیال در مستندهایش، مثل «نوعی بهشت» (Some Kind of Heaven) شناخته می‌شود – و امسال در کنار نیتن فیلدر کارگردانیِ داغ‌ترین مستند سال بلکه دهه، یعنی «می‌توانید همه‌چیز را ببینید» (You Can See Everything) را برعهده داشته است – در اولین فیلم بلند داستانی خود سراغ کریس هنسن، مجری برنامه‌ی تلویزیونی پرحاشیه‌ی سال‌های اواسط دوهزار میلادی در امریکا رفته است؛ برنامه‌ی «شکار شکارچی» یا To Catch a Predator با محوریت به دام انداختن انداختن کودک‌آزاران بالقوه.
«ساعات پربیننده» همچون اپیزودهای واقعی این برنامه شروع می‌شود. هنسن (رابرت پتینسون) و تیم او طی هفته‌ها تبادل پیام در چت‌روم‌های اینترنتی، این مجرمان جنسی را به محل قراری می‌کشانند؛ به این وعده که قرار است با کودکانی ۱۲-۱۳ ساله ملاقات کنند. کریس هنسن بدون سانسور کردن هویت آن‌ها، دوربین‌های متعدد خود را روی این کودک‌آزاران زوم می‌کند، از تحقیرشان لذت می‌برد و سپس آن‌ها را به دست عوامل قانون می‌سپرد.
نسخه‌ی اصلی این برنامه‌ی پرحاشیه که قریب به سه سال از شبکه‌ی NBC پخش می‌شد، مخاطبان بسیاری یافت؛ همزمان، زندگی بسیاری را نابود کرد و سوال‌های زیادی برانگیخت؛ سوالاتی مثل اینکه آیا هنسن و تیمش قهرمانانی بودند که می‌خواستند جامعه را از عناصر نامطلوبش پاکسازی کنند؟ اگر تیم هنسن این مردان را با وعده‌وعیدهای مختلف متقاعد نمی‌کردند، آیا انحراف بالقوه‌ی آن‌ها به آزاری بالفعل تبدیل می‌شد؟ یا آن‌ها اساساً برنامه‌سازان جاه‌طلبی بودند که نه جهاد علیه شر، که تنها اندیشه‌ی رتبه و امتیاز در شبکه را در سر می‌پروراندند؟
این مسئله‌ای است که کریس هنسنِ فیلم «ساعات پربیننده» نیز با آن درگیر است؛ کریس هنسنی که رابرت پتینسون، در یکی از درخشان‌ترین اجراهای کارنامه‌اش، نقش او را بازی می‌کند. در در زمان وقوع داستان، یعنی سال ۲۰۰۶، برنامه‌ی هنسن به تازگی به ساعت پربیننده‌ی شبکه‌ی NBC منتقل شده است؛ ساعتی که باید با سریال «لاست» (Lost) رقابت کند. هنسنِ پتینسون، که با مشکلات خانوادگی درگیر است، حالا مسیر روشنی پیش پای حرفه‌ی خود می‌بیند؛ مسیری که به طرز وسوسه‌انگیزی او را بدون ملاحظه‌ی هرچیز و هرکس دیگر، به جاه‌طلبی خام‌اش تقلیل می‌دهد. او حاضر است برای کنار زدن رقیبان به هر حقه و حقارتی متوسل شود. مثل معتادی که برای لمس حس اولیه‌اش له‌له می‌زند، هنسن، که به مرور در آشفتگی فرومی‌رود، مسحور هدف والای خود می‌شود: «ما جهان را از شری باستانی پاک می‌کنیم.»
جهاد تلویزیونی کریس و خطر آشکار شدن رابطه‌ی خارج از ازدواج او، همگام با چند خط داستانی دیگر پیش می‌رود. از جمله ماجرای اندی بندر (مریت ویور)، تهیه‌کننده‌ی برنامه که به او پیشنهاد شغلیِ جذاب‌تری می‌دهند. اندی، که خلاف کریس دلبستگی به هدف والای برنامه ندارد و تصمیم‌گیری‌هایش همواره با نیم‌نگاهی به آمار و ارقام است، در مسیر شغلی خود بین دوراهی قرار می‌گیرد.
خط داستانی مهم دیگر، بازیگر جوانی به نام دن پلام (اسکایلر جزاندو) را دنبال می‌کند که به‌شدت دنبال عضویت در اتحادیه‌ی بازیگری است. او برای نقشی که تصور می‌کند برای یک موزیکال است آدیشن می‌دهد. این نقش اما نقش طعمه‌ی برنامه‌ی «شکار شکارچی» از آب درمی‌آید. او باید خود را جای پسربچه‌ای ۱۳ ساله جا بزند و با آزارگران احتمالی ملاقات کند. پس از آنکه دوستان دن، اهمیت کار او را زیر سوال می‌برند، خود دن نیز مردد می‌شود که آیا کاری که انجام می‌دهد، واقعاً ارزش رسیدن به آن پاداش احتمالی را دارد یا خیر.
گرفتن کودک‌آزار بعدی خواب و خوراک هنسن را از او می‌گیرد؛ تا جایی که دز‌های پایین‌تر دیگر جواب نمی‌دهند. او یک طعمه‌ی درشت‌تر می‌خواهد. طعمه‌ای از درون سیستم که به دام انداختنش، رسواگری بزرگی به بار آورد و همه‌ی چشم‌ها، حتی بینندگان «لاست» را به سمت برنامه‌اشان بکشاند. همزمان، همسر و فرزندانش به او پشت کرده‌اند، تهیه‌کننده‌اش یک قدم با خروج از برنامه فاصله دارد و طعمه‌ی اصلی‌اش دودل شده است. اما بالاخره دامی که پهن کرده بودند، جواب می‌دهد؛ دامی که بیش از آنکه به رسوایی سیستم بینجامد، یک فاجعه‌ی تلویزیونی تمام عیار را رقم می‌زند.
داستان‌سرایی با استایل
سبک کارگردانی و تجربه‌ی اوپنهایم در زمینه‌ی مستندسازی، در گوشه‌گوشه‌ی فیلم دیده می‌شود. او، همچون مستندهای قبلی خود، شما را درست در زمان و مکان اتفاقاتی که می‌گذرد می‌اندازد. اول با رویکردی مستندنما، شما را به دل آشوبی می‌برد که پشت صحنه‌ی فیلمبرداریِ هر یک از اپیزودهای «شکار شکارچی» جریان دارد. دقایق ابتدایی فیلم، که کل روند فیلمبرداری یک اپیزود از برنامه را دنبال می‌کنند، بسیار واقعی به نظر می‌رسند. او تصاویر دوربین‌مخفی‌ها و فیلم‌های ساختگی اما به‌ظاهر آرشیوی را با هم ترکیب کرده و حسی ملموس به فیلم داده است.
همزمان، اوپنهایم از اصطلاح «مستندفانتزی» (docufantasia) هم حرف زده است؛ از اینکه علاقه‌ای به واقع‌گرایی محض ندارد. حتی در سینمای واقع‌گرا همچون فیلم «نوعی بهشت»، اوپنهایم مدام با واقعیت بازی می‌کند. او با همین رویکرد سراغ «ساعات پربیننده» هم آمده است و با نورپردازی، تصحیح رنگ و افزودن عناصری سوررئال، تصویری ساخته که بین واقعیت و رویا در نوسان است؛ رویایی که مثل خواب دیدن در قاب تلویزیون‌های CRT دهه‌ی دوهزار می‌ماند.
این نکته حاصل فیلمبرداری دیوید بولن (که روی «می‌توانید همه‌چیز را ببینید» هم کار کرده) و استفاده از فرمت‌های ویدیویی آن سال‌هاست؛ از دوربین‌های دیجیتال دستی تیمِ هنسن، تا دوربین‌های مداربسته و نسبت ۴:۳ تصویر برای تلویزیون ماقبل HD، «ساعات پربیننده» به‌شدت حس تلویزیون دیدن در سال‌های اواسط دوهزار میلادی را تداعی می‌کند. طراحی لباس و دکور هم در ساخت این پندار سهیم است و دقیقاً همان چیزی است که از فیلمی که در ۲۰۰۶ می‌گذرد انتظار دارید.
با رسیدن به اوج فیلم و یافتن نهنگی که هنسن و تیمش به سختی تور کرده‌اند، اوپنهایم نیز تصحیح رنگ‌های اغراق شده و سایه‌روشن‌ها را یک پرده تشدید می‌کند و تدوین سریع و سرسام‌آوری به فیلم می‌دهد که در کنار موسیقی متن باشکوه فیلم (ساخت همکار همیشگی اوپنهایم، آری بالوزیان) کابوسی ساخته که یک پا در واقعیت دارد.
رابرت پتینسون و اجرایی که مستحق اسکار است
عجیب نیست که فیلمی درباره‌ی به دام انداختن کودک‌آزاران، پر از شخصیت‌های منزجرکننده باشد؛ از اگزاویر (متیو ماهر) که پشت کامپیوتر خودش را جای دختربچه‌های ۱۳ ساله جا و با مردان لاس می‌زند، تا مردان منحرفی که جواب او را می‌دهند و یکی‌یکی از خانه‌ی اجاره‌ای برنامه سردرمی‌آورند…و اما کریس هنسن. برای آنکه او را هم بین این مردان منزجرکننده قرار دهید، باید اول با ارزش‌های اخلاقی خودتان دست و پنجه نرم کنید.
بخش اعظم این دوگانگی به اجرای رابرت پتینسون برمی‌گردد؛ اجرایی که نمی‌توانید از او چشم بردارید. پتینسون در اغلب فیلم‌هایش فوق‌العاده است. اما در «ساعات پربیننده» حتی یک قدم فراتر می‌رود. کافی است ویدیویی از «شکار شکارچی» ببینید. پتینسون آنقدر در تکرار رفتار و لحن صدای آشنای کریس هنسن عالی عمل کرده که مو لای درزش نمی‌رود.
اما فراتر از تقلید دقیق ادا و اطوار، صدا و لحن بیان کریس هنسنِ واقعی، او برداشتی غیرمنتظره از این کاراکتر ارائه می‌دهد که شخصیت واقعی‌اش با آنچه روی کاغذ است، تفاوت دارد. هنسنِ پتینسون در «ساعات پربیننده» شخصیتی بااعتمادبه‌نفس و همزمان شکننده، مضطرب با انواع مشکلات روانی است، مدام غافلگیرتان می‌کند و گاه مثل رهبر یک فرقه نظرتان را برمی‌گرداند. سقوط تدریجی هنسن به گرداب جنون، که هرچه طعمه‌ی درشت‌تر را تعقیب می‌کند، بیشتر در این جنون فرومی‌رود، به یکی از ظریف‌ترین اجراهای کارنامه‌ی پتینسون انجامیده است.
در کنار او بازیگران فرعی هم اجراهای فوق‌العاده‌ای ارائه می‌دهند که بی‌شک اگر پتینسون چنین درخشان نمی‌بود، بیشتر خودنمایی می‌کردند. ویور یکی از آن‌هاست؛ بازیگری که اغلب اوقات نادیده گرفته می‌شود. اما مثل نقش مادر مستبد سیدنی سوئینی در «کریستی» (Christy)، ستون مستحکمی برای ستاره‌هایی فراهم می‌کند که برای درخشش، به اجرای ویور متکی هستند. او در «ساعات پربیننده» بهترین گزینه برای نقش تهیه‌کننده‌ی نترس و کاربلد «شکار شکارچی» بوده است که در تقابل‌های شبکه‌ای، عزم می‌کند هر کاری که لازم است انجام دهد تا برنامه‌اش رتبه‌ی بالاتری بگیرد؛ حتی اگر مجبور باشد مثل مادری مصمم، خرابکاری‌های پسرش (کریس هنسن) را جمع کند. فیبی بریجرز، خواننده‌ی راک نیز در فیلم حضوری کوتاه اما مؤثر دارد؛ در نقش یکی از طعمه‌های معمول برنامه که به دن اطمینان می‌دهد کارشان در «شکار شکارچی» ارزشمند است.
جیزاندو اما از آن‌ها هم برجسته‌تر است که کاراکترش بعد از کریس هنسن، نقش قهرمان دوم داستان را دارد؛ قهرمانی که با تقلید صدای کودکانه‌اش، به نمادی از معصومیت بدل می‌شود. اگر «خیر» در این فیلم وجود داشته باشد، همه‌اش از این کاراکتر نشأت می‌گیرد که هنسن با سوءاستفاده از او با اندیشه‌ی «پاکسازی جهان از شرارت»، پسرک را به سمت فرقه/هدف والایش می‌کشاند. اما تا پایان فیلم، پسرک با واقعیت تلخ و تکان‌دهنده‌ی عواقبی که اعمالش در پی دارند مواجه می‌شود. البته در مؤخره‌ای که می‌توانست وجود نداشته باشد، او بالاخره کارت عضویت اتحادیه را می‌گیرد. حداقل یکی باید بین این جماعت عاقبت به خیر شود!
این مشکلی است که فیلمنامه‌ی آجون سینگِ فیلم‌اولی گاه به‌خاطرش پایین می‌آید: شاخ و برگ‌های اضافی. مثل این مؤخره، یا چالش‌هایی که ویور خارج از برنامه با آن‌ها درگیر است. سینگ همچنین به کشمکش‌های شخصی کریس هنسن و مسئله‌ی خیانت او اشاره می‌کند؛ مسئله‌ای که ریشه در واقعیت دارد اما نه همزمان با پخش برنامه، که چهار سال بعد از تمام شدن برنامه اتفاق افتاده بوده است. سینگ اما جز چند دیالوگ جزئی به همسر (آنا فاریس) و پسران هنسن اختصاص نداده، پویایی خاصی جز کلیشه‌های معمول مردی که با شغلش ازدواج کرده ارائه نمی‌دهد و حسرت دیدن رفت و برگشت‌های پتینسون و فاریس را بر دلمان می‌گذارد.
آجون همچنین برای تثبیت بازه‌ی زمانی که داستان در آن می‌گذرد – بازه‌ای پر از چالش‌های سیاسی در خاورمیانه و پوشش خبری NBC از اعدام صدام حسین و تهاجمات نظامی ایالات متحده در افغانستان – به رقابت یا حسادتی که هنسن نسبت به الیور استون (بیل هک)، اخبارگوی برنامه‌ی Dateline NBC، دارد اشاره می‌کند. اما با فرورفتن بیشتر هنسن در دیوانگی یا وسواس ذهنی نسبت به آنچه خود «تاریکی فارغ از زمان و مکان» می‌داند، این رقابت به کلی کنار گذاشته می‌شود.
فیلمنامه‌ی سینگ اما عاری از هوشمندی هم نیست. او متأثر از مقاله‌ای از لوک دیتریش در مجله‌ی «اسکوایر» (Esquire) و ترکیب آن با یک مقاله‌ی دهه‌نودی از «نیویورک تایمز» (The New York Times)، حسی ماورایی یا اساطیری/افسانه‌ای به فیلم اضافه کرده است. این مقاله به بررسی ناپدیدشدن‌های زنجیره‌ای کودکان در هند می‌پردازد که مقامات نتوانستند علت و عاملی برایش پیدا کنند.
سینگ با ربط این مقاله به تحقیقات واقعی هنسن در آن زمان روی بهره‌کشی از کودکان در هند، مونولوگی تأثیرگذار در یک‌سوم پایانی فیلم برای پتینسون نوشته است که در آن هنسن از حضورش در هند، و ماهیت غیرقابل توصیف هیولایی برای دن می‌گوید که مظهر تاریکی و شر جهان است. در آخرین لحظات فیلم نیز، هنسن، که زیر لب پیام‌های کودک‌آزاران را با خودش تکرار می‌کند، سایه‌ای از این نیروی شیطانی می‌بیند که پشت درختان پنهان می‌شود؛ سایه‌ای که به نبرد ابدی با شر اشاره می‌کند؛ نبردی که هنسن یک‌تنه نتوانست در آن پیروز شود.
5
از ۵
نکات مثبت
- فیلمبرداری خلاقانه‌ی دیوید بولن
- نقد اجتماعی در کنار معرفی عناصر ماورایی
- بازنمایی درست از بازه‌ی زمانی که فیلم در آن می‌گذرد
- اجرای دقیق و چندلایه‌ی رابرت پتینسون و همچنین بازیگران فرعی
- ترکیب واقع‌گرایی مستندگونه و سورئالیسم با نورپردازی، فیلمبرداری و رنگ‌های اغراق‌شده
نکات منفی
- شاخ و برگ اضافی با خطوط فرعی ناپخته‌تر
«ساعات پربیننده» تصویری دقیق یا زندگینامه‌ای از کریس هنسن ارائه نمی‌دهد؛ حداقل خود کریس هنسن که اینطور فکر نمی‌کند. اما هدف اوپنهایم و پتینسون هم این نبوده است. همچون فیلم «شبکه» (Network) سیدنی لومت که دقیقا ۵۰ سال پیش در چنین روزهایی اکران شد، «ساعات پربیننده» نیز بازتابی از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که کریس هنسن و برنامه‌اش حاصل آن بودند. جامعه‌ای تشنه‌ی رسوایی و نشستن در مقام قاضی که برای حکم خود هیولا می‌سازد و در فرونشاندن این عطش، هر مرز اخلاقی را نادیده می‌گیرد. با اینکه برنامه‌ی کریس هنسن در خاطره‌ی جمعی ما مخاطبان غیرامریکایی جایی ندارد، اما نبرد خیر و شر، نور و سایه در «ساعات پربیننده» و البته اجرای پتینسون در نقش مجری خودقهرمان‌پنداری که خود را منادی نور می‌داند، تا مدت‌ها از یادتان نخواهد رفت.
شناسنامه فیلم «ساعات پربیننده» (Primetime)
کارگردان: لنس اوپنهایم
نویسنده: آجون سینگ براساس مقاله‌ی «امشب در برنامه «دیت‌لاین»: این مرد خواهد مرد» نوشته‌ی لوک دیتریش
بازیگران: رابرت پتینسون، اسکایلر جزاندو، مریت ویور، فیبی بریجرز، متیو ماهر، الکس وینتر
محصول: ۲۰۲۶، ایالات متحده
امتیاز سایت IMDb به فیلم: ۶.۹ از ۱۰
امتیاز فیلم در سایت راتن تومیتوز: ۸۶٪
خلاصه داستان: کریس هنسن مجری برنامه‌ی تلویزیونی «شکار شکارچی» است؛ برنامه‌ای با هدف شناسایی و گیر انداختن مردانی منحرف که در اینترنت دنبال سوءاستفاده از کودکان هستند. هنسن و تیم او این کودک‌آزاران بالقوه را به خانه‌ای اجاره می‌کشاند که سرتاسرش دوربین‌های مداربسته کار گذاشته شده و تیمی از فیلمبرداران در پشت صحنه منتظرند تا در لحظه‌ی مناسب آن‌ها را غافلگیر کنند. همزمان که برنامه‌ی هنسن در NBC بینندگان بیشتری می‌یابد، زندگی شخصی این مجری رو به فروپاشی می‌رود…
نقد فیلم «ساعات پربیننده» دیدگاه شخصی نویسنده است و لزوما موضع دیجی‌کالا مگ نیست.
منبع: دیجی‌کالا مگ
