۷ فیلم که اتمام آن‌ها به کارگردانان دیگر سپرده شد؛ از «بتمن ۲» تا «اسپارتاکوس»
با اعلام خبر جایگزین شدن مت ریوز با استیون سودربرگ برای به پایان رساندن مراحل تولید فیلم «بتمن: قسمت دوم» (The Batman Part II)، آن هم در شرایطی که کارگردان اصلی درگیر یک مسئله‌ی خانوادگی است، دوباره به صنعت سینما یادآوری شد که هالیوود، بیش از هر چیز، صنعتی مبتنی بر روابط انسانی است.
مت ریوز، اندکی پس از انتشار این خبر، در شبکه اجتماعی «ایکس» (توییتر سابق) نوشت: «برای رفع هرگونه ابهام، باید بگویم که من پروژه «بتمن: قسمت دوم» را ترک نمی‌کنم.» او افزود: «از استیون بسیار سپاسگزارم که در این دوران دشوار به یاری‌ام آمد تا در تکمیل فیلمبرداری اصلی به من کمک کند. از همه‌ی شما بابت ابراز نگرانی و آرزوهای خوبتان ممنونم.»
البته، این نخستین بار در تاریخ سینما نیست که کارگردانی دیگر وارد عمل می‌شود تا پروژه‌ای را به سرانجام برساند. با این حال، در موارد مشابه پیشین، به‌ندرت شاهد چنین سطح بالایی از دوستی، همکاری و حمایت بوده‌ایم؛ وضعیتی که اکنون میان سودربرگ و ریوز برقرار است. هالیوود بارها شاهد بوده که استودیوها، چه به دلیل افزایش سرسام‌آور بودجه، چه رسوایی‌های پشت‌صحنه و چه اختلافات شخصی، ناچار شده‌اند در پی بروز بحران، به‌سرعت به دنبال جایگزینی برای کارگردان فیلم باشند. در ادامه، به هفت نمونه در تاریخ سینما اشاره می‌کنیم که در آن‌ها، تکمیل فیلم به کارگردانی دیگر سپرده شد.
فهرست محتوا
۱. اسپارتاکوس (Spartacus)
۲. بوهمین راپسودی (Bohemian Rhapsody)
۳. لیگ عدالت (Justice League)
۴. جزیره دکتر مورو (The Island of Dr. Moreau)
۵. سوپرمن ۲ (Superman II)
۶. دلیر (Brave)
۷. سولو: داستانی از جنگ ستارگان (Solo: A Star Wars Story)
۱. اسپارتاکوس (Spartacus)
استنلی کوبریک جاگزین آنتونی مان
- سال اکران: ۱۹۶۰
- بازیگران: کرک داگلاس، لارنس الیویه، پیتر یوستینف، جان گوین، جین سیمونز
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۹۰ از ۱۰۰
کرک داگلاس، ستاره‌ی «اسپارتاکوس»، که شرکت خودش، «برینا فیلمز» (Bryna Films) تهیه‌کنندگی فیلم را بر عهده داشت، وقتی صحبت به کارگردان رسید کسی بود که تصمیم نهایی را برای این فیلم کلاسیک گلادیاتوری گرفت. پس از دو هفته فیلمبرداری، داگلاس موافقت استودیو را برای جایگزینی آنتونی مان، کارگردان باتجربه‌ی فیلم‌های وسترن، جلب کرد و گفت مان کنترل خود را از دست داده و به پیتر اوستینوف، هم‌بازی‌اش، اجازه داده صحنه‌های خودش را کارگردانی کند.
داگلاس، برای جایگزینی مان، استنلی کوبریک را آورد که پیش‌تر با او در فیلم «راه‌های افتخار» (Paths of Glory) همکاری کرده بود. «اسپارتاکوس» در نهایت چهار جایزه‌ی اسکار و همچنین جایزه‌ی گلدن گلوب بهترین درام را از آن خود کرد. این فیلم تا ده سال بعد، پرفروش‌ترین فیلم «یونیورسال پیکچرز» تا «فرودگاه» (Airport) بود.
۲. بوهمین راپسودی (Bohemian Rhapsody)
دکستر فلچر جایگزین برایان سینگر
- سال اکران: ۲۰۱۸
- بازیگران: رامی ملک، مایک مایرز، لوسی بوینتون، جوزف مازلو، بن هاردی
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۷.۹ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۶۰ از ۱۰۰
چندماهی از شروع ساخت «بوهمین راپسودی» گذشته بود که تعطیلات شکرگزاری از راه رسید؛ اما برایان سینگر، کارگردان اولیه‌ی فیلم، بعد از تعطیلات به سر صحنه‌ی فیلمبرداری بازنگشت. استودیو مسئله‌ی سلامتی سینگر را بهانه کرد که البته بعداً مشخص شد مادرش بیمار بوده است. تولید موقتاً متوقف شد. اما گزارش‌هایی درباره‌ی رفتار نامناسب سینگر سر صحنه‌ی فیلمبرداری، توهین‌های کلامی و اختلافات او با ستاره‌ی فیلم، رامی ملک، بیرون آمد.
دکستر فلچر، که پیش از سپردن «بوهمین راپسودی» به کارگردان دیگر، نامش برای پروژه ذکر شده بود، جایگزین سینگر شد تا یک سوم پایانی فیلم را تکمیل کند. با اینکه در تبلیغات فیلم از سینگر نامی برده نشد، اما نام سینگر طبق دستورالعمل‌های DGA، به عنوان کارگردان، و نام فلچر به عنوان تهیه‌کننده‌ی اجرایی پای فیلم خورد. فیلم «بوهمین راپسودی» تا زمان اکران «مایکل» (Michael)، به پرفروش‌ترین فیلم زندگینامه‌ای موزیکال تبدیل شد و علاوه بر نامزدی بهترین فیلم، چهار جایزه‌ی اسکار نیز به دست آورد.
۳. لیگ عدالت (Justice League)
جاس ویدون جایگزین زک اسنایدر
- سال اکران: ۲۰۱۷
- بازیگران: بن افلک، هنری کویل، گل گدوت، ازرا میلر، جیسون موموآ، جرمی آیرونز
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۶ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۳۹ از ۱۰۰
«لیگ عدالت» یکی از مشهورترین نمونه‌های اخیر تغییر کارگردان در حین ساخت یک فیلم است. در سال ۲۰۱۷، زک اسنایدر در مراحل پس از تولید «لیگ عدالت» بود که مجبور شد به‌خاطر خودکشی دخترش و برای گذراندن دوران سوگواری در کنار خانواده، از پروژه کنار برود.
جاس ویدون، که پنج سال پیش از آن با کارگردانی فیلم «انتقام‌جویان» (Avengers) برای دنیای سینمایی مارول به موفقیت بزرگی دست یافته بود، جایگزین زک اسنایدر شد و تغییرات گسترده‌ای در فیلم اعمال کرد. پس از آن، هواداران اسنایدر خشمگین شدند و دی‌سی و ویدون را برای تغییر شدید فیلم از آنچه اسنایدر مد نظر داشته، زیر سوال بردند. اعتراضات هواداران پرسروصدای زک اسنایدر سرانجام منجر به انتشار نسخه‌ای از «لیگ عدالت» در سال ۲۰۲۱ شد که به «نسخه اسنایدر» (The Snyder Cut) شهرت یافت؛ نسخه‌ای که از چهار ساعت هم بیشتر است.
اسنایدر در گفتگویی که اخیراً با نشریه‌ی «ورایتی» (Variety) داشت، اظهار کرد که هرگز نسخه‌ی جاس ویدون از «لیگ عدالت» را تماشا نکرده است؛ چرا که او و خانواده‌اش در زمان اکران آن فیلم، روزهای بسیار دشواری را سپری می‌کردند. او گفت: «من هرگز آن را ندیده‌ام. زمانی که فیلم اکران شد، برای من دوران بسیار تلخ و دشواری بود، زیرا هجمه‌ها علیه من به‌شدت دیوانه‌وار و سنگین شده بود. من نه‌تنها دخترم را از دست داده بودم، بلکه نسخه‌ای از فیلم منتشر شده بود که هیچ نقشی در ساخت آن نداشتم؛ با این حال، نام من پای اثری ثبت شده بود که خودم آن را نساخته بودم.»
۴. جزیره دکتر مورو (The Island of Dr. Moreau)
جان فرانکنهایمر جایگزین ریچارد استنلی
- سال اکران: ۱۹۹۶
- بازیگران: مارلون براندو، وال کیلمر، دیوید تیولیس، فیروزه بالک، ران پرلمن
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۶.۴ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۲۰ از ۱۰۰
مراحل ساخت فیلم «جزیره دکتر مورو» فاجعه‌آمیز بود. ریچارد استنلی، کارگردان اصلی، چهار سال بود که روی این پروژه، که علاقه‌ی خاصی هم به آن داشت، کار می‌کرد. استودیو «نیو لاین» (New Line)، مارلون براندو را برای بازی در نقش دانشمند دیوانه، دکتر مورو، استخدام کرد. «نیو لاین» می‌خواست رومن پولانسکی کارگردانی را بر عهده بگیرد، اما براندو به استنلی گرایش داشت و فیلم به طور ناگهانی در استرالیا وارد مرحله‌ی تولید شد. بروس ویلیس پیش از این از فیلم کنار رفته و وال کیلمر جای او را گرفته بود. اما نه‌تنها اخباری از رفتار نامناسب کیلمر سر صحنه بیرون آمد، که درست قبل از شروع فیلمبرداری، دختر براندو خودکشی کرد. دو روز پس از شروع فیلمبرداری اصلی، طوفانی سراسر منطقه را در بر گرفت، راب مورو، هم‌بازی کیلمر، از بازی در فیلم کنار کشید و یک روز بعد، ریچارد استنلی هم از سوی «نیو لاین» اخراج شد.
آن‌ها جان فرانکنهایمر، کارگردان کهنه‌کار، را به صحنه آوردند. با این حال، تنش‌ها همچنان ادامه داشت و براندو و فرانکنهایمر هر دو با کیلمر درگیر بودند. برخی از اعضای پشت صحنه که اخراج شده بودند، بعداً گزارش دادند که استنلی با لباس سگ به صحنه بازگشته و به عنوان سیاهی لشکر در فیلمی که از آن اخراج شده بود، بازی کرده. «جزیره دکتر مورو» در گیشه شکست بزرگی بود و نامزدهای جوایز تمشک طلایی را درو کرد.
۵. سوپرمن ۲ (Superman II)
ریچارد لستر جایگزین ریچارد دانر
- سال اکران: ۱۹۸۱
- بازیگران: کریستوفر ریو، جین هکمن، ند بیتی، جکی کوپر، سارا داگلاس، مارگو کیدر
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۶.۸ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۸۸ از ۱۰۰
در سال ۱۹۷۷، الکساندر و ایلیا سالکیند، که پدر و پسر خود تهیه‌کننده بودند، دست به اقدامی جسورانه زدند و تصمیم گرفتند فیلم‌های «سوپرمن» و «سوپرمن ۲» را به‌طور همزمان فیلمبرداری کنند؛ تصمیمی که به‌شدت باعث نارضایتی کارگردان، ریچارد دانر، شد. تنش‌ها چنان بالا گرفت که آن‌ها تصمیم گرفتند تولید قسمت دوم را متوقف کنند و تمام تمرکز خود را بر به پایان رساندن فیلم اول «سوپرمن» بگذارند. تا آن مقطع، کار ساخت «سوپرمن ۲» تقریباً به پایان رسیده بود. پس از اکران فیلم اول در سال ۱۹۷۸، ریچارد دانر از پروژه کنار گذاشته شد و ریچارد لستر جایگزین این کارگردان گردید؛ لستر نیز بخش عمده‌ای از «سوپرمن ۲» را دوباره فیلمبرداری کرد تا نامش به‌عنوان کارگردان اصلی پای فیلم بخورد.
در سال ۱۹۷۸، آرمی آرچرد، نویسنده‌ی مشهور نشریه‌ی «ورایتی»، در یک جشن کریسمس با تهیه‌کننده‌ای به نام پی‌یر اسپنگلر دیدار کرد. این تهیه‌کننده‌ی فرانسوی به آرچرد گفت که با وجود تنش‌های پیش‌آمده در جریان ساخت فیلم اول «سوپرمن»، مشتاق است در قسمت دوم نیز با دانر همکاری کند. آرچرد سپس موضوع را با دانر در میان گذاشت؛ دانر نیز در واکنش به احتمال همکاری با اسپنگلر در قسمت دوم گفت: «اگر او در پروژه باشد، من نخواهم بود.»
۶. دلیر (Brave)
مارک اندروز جایگزین برندا چپمن
- سال اکران: ۲۰۱۲
- بازیگران: کلی مکدونالد، جولی والترز، کریگ فرگوسن، بیلی کانلی، اما تامسون، رابی کالترین
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۷.۱ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۷۸ از ۱۰۰
برندا چپمن شش سال را صرف توسعه و نگارش فیلمنامه‌ی انیمیشن «دلیر» کرد؛ اثری که از رابطه‌ی او با دخترش الهام گرفته بود و نخستین شخصیت اصلی زن در آثار پیکسار را به نمایش می‌گذاشت. چپمن به عنوان نخستین کارگردان زن پیکسار کار خود را آغاز کرد، اما به دلیل اختلاف‌نظر با جان لستر، جای خود را به مارک اندروز داد.
چپمن در گفتگو با روزنامه‌ی «لس‌آنجلس تایمز» گفت: «به نظرم وضعیت واقعاً تأسف‌باری است. ما در قرن بیست و یکم هستیم، اما داستان‌های بسیار کمی وجود دارند که مختص دختران باشند و از زاویه‌دید یک زن روایت شوند.» انیمیشن «دلیر» در نهایت برنده‌ی جایزه‌ی اسکار بهترین فیلم بلند انیمیشن شد و نام چپمن و اندروز به عنوان کارگردانان مشترک پای این اثر ثبت گردید.
۷. سولو: داستانی از جنگ ستارگان (Solo: A Star Wars Story)
ران هاوارد جایگزین فیل لرد و کریستوفر میلر
- سال اکران: ۲۰۱۸
- بازیگران: آلدن ارنرایک، وودی هرلسون، امیلیا کلارک، دونالد گلاور، فیبی والر-بریج
- امتیاز کاربران وبسایت IMDb به فیلم: ۶.۹ از ۱۰
- امتیاز وبسایت راتن تومیتوز به فیلم: ۶۹ از ۱۰۰
فیل لرد و کریستوفر میلر، کارگردانان فیلم علمی-تخیلی و پرفروش امسال یعنی «پروژه هیل مری» (Project Hail Mary)، در ابتدا قرار بود کارگردانی فیلم «سولو: داستانی از جنگ ستارگان» را بر عهده داشته باشند. پس از یک فرآیند طولانی برای انتخاب بازیگران، فیلمبرداری در ژانویه‌ی ۲۰۱۷ آغاز شد، اما تا ژوئن همان سال، لرد و میلر از پروژه کنار رفتند. «لوکاس‌فیلم» دلیل این جدایی را اختلاف‌نظر با استودیو عنوان کرد و ران هاوارد در حالی که بخش عمده‌ای از فیلمبرداری انجام شده بود، به عنوان کارگردان جایگزین پا به میدان گذاشت. بعدها گزارش شد که کاتلین کندی، رئیس «لوکاس‌فیلم»، بر سر مسائلی مربوط به لحن اثر و سبک فیلمبرداری آزادانه‌ی لرد و میلر با آن‌ها به اختلاف خورده؛ چرا که سبک کاری این دو، با فیلمنامه‌ی بسیار دقیق و غیرقابل تغییری که تیم تولید مد نظر داشتند، در تضاد بود.
در کنار تمام این حواشی پشت‌صحنه، بودجه‌ی تولید نیز مدام افزایش می‌یافت و در نهایت به حدود ۲۷۵ میلیون دلار رسید. این فیلم در سطح جهانی تنها ۳۹۲ میلیون دلار فروش داشت که برای دیزنی و «لوکاس‌فیلم» یک شکست تجاری بزرگ را رقم زد.
منبع: Variety
