تفاوت قیمت طلا در ایران و ترکیه؛ چرا خرید طلا از استانبول همیشه به‌صرفه نیست؟

دلیل اصلی تفاوت قیمت طلا در ایران و ترکیه چیست؟

سه دلیل مهم را می‌توانیم در جواب این سوال بیان کنیم.

نقش نرخ ارز و وابستگی به دلار

قیمت طلا در ایران به انس طلا و نرخ دلار وابسته است. هر تغییر در تابلوی صرافی‌های تهران روی ویترین‌های طلافروشی اثر می‌گذارد.

قیمت طلا در ترکیه هم متناسب با قیمت لیر تغییر می‌کند. همین شکاف ارزی میان ریال و لیر عامل اول شکل‌گیری تفاوت قیمت طلا در ایران و ترکیه است.

تفاوت در عیار رایج و اجرت ساخت

طبق ضوابط استاندارد در بازار طلا و جواهر ایران فقط طلای 18 عیار معامله می‌شود. اما صنعت طلاسازی ترکیه طیف گسترده‌ای دارد؛ به طوری‌که طلای 14 عیار با خلوص 585 در هزار سهم عمده ویترین‌های تجاری این کشور را تشکیل می دهد.

اگر خریدار ایرانی فرمول عیار طلا را در نظر نگیرد، یک قطعه طلای 14 عیار ترکیه را با طلای 18 عیار مقایسه می‌کند و آن را ارزان‌تر تصور می‌کند. علاوه بر این در ایران اجرت ساخت کارهای طراحی شده بین 15 تا 30 درصد روی فاکتور اضافه می‌کند. اما در بازار بزرگ استانبول کارگاه‌های بزرگ با تیراژ بالا همان مدل‌ها را با اجرت‌های کمتر از 10 درصد روانه بازار می‌کنند. این تفاوت در فرمول ساخت بخش مهمی از تفاوت قیمت طلا در ایران و ترکیه را ایجاد می‌کند.

مالیات بر ارزش افزوده و سیستم تکس فری ترکیه

طبق قانون مصوب مالیات بر ارزش افزوده در ایران اصل طلای خام از مالیات معاف است و نرخ 10 درصدی مالیات فقط روی مجموع اجرت ساخت طلاساز و سود فروشنده اعمال می‌شود.

مالیات بر ارزش افزوده در ترکیه روی کل رقم فاکتور درج می‌شود اما دولت ترکیه برای جذب گردشگران خارجی سیستم معافیت مالیاتی موسوم به تکس فری (Tax-Free) را اجرا می‌کند. یعنی مسافران با دریافت فرم مربوطه از فروشگاه‌های دارای مجوز و ثبت آن در باجه‌های گمرکی فرودگاه استانبول می‌توانند رقمی حدود 8 تا 12 درصد از کل وجه پرداختی را به صورت نقد یا بازگشت به کارت اعتباری پس بگیرند. این امتیاز قیمت نهایی خرید زیورآلات را در ترکیه برای مسافران ارزان‌تر تمام می‌کند.

چرا خرید طلا در ترکیه برای برخی گردشگران به صرفه‌تر به نظر می‌رسد؟

باید چند عامل را برای پاسخ به این پرسش کنار هم بگذاریم.

• افت شدید ارزش لیر: نوسانات ارزی در ترکیه باعث می‌شود تبدیل اسکناس‌های خارجی به لیر قدرت چانه‌زنی خریداران خارجی را تقویت کند.
• استفاده از سیستم بازپرداخت تکس فری: پس گرفتن بخشی از مالیات خرید در خروجی گمرک‌های فرودگاهی قیمت نهایی فاکتور طلا را برای مسافر کم می‌کند.
• تنوع عیار در ساخت قطعات زینتی: عرضه و فروش زیورآلات با عیار 14 و حتی 9 به گردشگران اجازه می‌دهد با وزن یکسان و پرداخت پول کمتر طلای ظاهری مشابه خریداری کنند.
• رقابت فشرده در بازار بزرگ استانبول: تجمع صدها کارگاه و مرکز پخش عمده طلا در گرند بازار و کاپالی چارشی هزینه واسطه‌گری و اجرت ساخت را به حداقل رسانده است.
• تولید ماشینی در مقیاس صنعتی: خطوط مکانیزه ساخت النگو و زنجیر در ترکیه هزینه دستمزد به ازای هر گرم را در مقایسه با تولیدات نیمه‌سنتی به شکل چشمگیری پایین آورده است.

حباب قیمت طلا و سکه در ایران چیست و چرا رخ می دهد؟

طلا و زیورآلات در ایران علاوه بر کاربرد زینتی، به‌عنوان پناهگاهی برای حفظ سرمایه تلقی می‌شوند. افزایش تقاضا برای خرید طلا و سکه هم پدیده‌ای به اسم شکاف عرضه و تقاضا ایجاد می‌کند. همان چیزی که بین فعالان اقتصادی به اسم حباب قیمت معروف است. بهتر است بدانید حباب سکه چیست تا قبل از خرید سکه درک درستی از اتفاقات بازار داشته باشید. چون قیمت سکه گاهی تا 30 درصد بالاتر از ارزش واقعی آن در بازار بالا می‌رود.

در ترکیه چنین پدیده‌ای به‌ندرت شکل می‌گیرد. بانک مرکزی و ضرابخانه‌های ترکیه عرضه منظم سکه را انجام می‌دهند و به همین خاطر طلای عرضه شده در ترکیه فاصله بسیار کمی با ارزش ذاتی دارد. اما در ایران خریدار علاوه بر بهای واقعی طلا مبلغی را بابت جو هیجانی بازار پرداخت می‌کند.

کسانی که می‌خواهند از پرداخت این هزینه‌ها و کارمزدهای بالا دوری کنند، معمولا سراغ گزینه‌های دیگری مثل خرید طلای آب‌شده می‌روند که بدون کارمزد ساخت معامله می‌شود. حتی گزینه‌های دیجیتال و آنلاین که سختی‌های خرید فیزیکی را دور می‌زند. شاید بد نباشد که مقاله آشنایی با پلتفرم طلای دیجیتال دیجی‌کالا را مطالعه کنید.

اشتباهات رایج هنگام مقایسه قیمت طلای ایران و ترکیه

بسیاری از مسافرانی که به نیت خرید طلا عازم استانبول می شوند، به خاطر بی‌اطلاعی دچار اشتباهات محاسباتی می‌شوند.

• مقایسه بدون تطبیق عیار کالا: مقایسه مستقیم نرخ یک گرم طلای 14 عیار ترکیه با یک گرم طلای 18 عیار بازار تهران رایج‌ترین خطای خریداران است. زیورآلاتی که با طلای 14 عیار ساخته شده، طلای کمتری از زیورآلاتی با عیار 18 و وزن مشابه دارد.
• نادیده گرفتن کسورات در زمان فروش در ایران: طلای ساخته شده با عیار 14 ترکیه موقع فروش در طلافروشی‌های ایران به عنوان طلای متفرقه با کسر عیار و با قیمتی بسیار پایین ذوب و خریداری می‌شود.
• غفلت از محاسبه هزینه سفر: سرشکن نکردن هزینه‌های پرواز و هتل و جابه‌جایی روی قیمت کل طلا باعث می‌شود سود به دست آمده از خرید به راحتی از بین برود.
• توجه نکردن به سقف قانونی گمرک: طبق مقررات صادرات و واردات کشور هر مسافر ورودی می‌تواند فقط تا سقف 150 گرم مصنوعات طلای ساخته شده همراه داشته باشد.
• تصور غلط درباره رایگان بودن مالیات بدون برگه رسمی: معافیت تکس فری فقط در صورت خرید از فروشگاه‌های عضو سامانه و ثبت تاییدیه فیزیکی در گمرک خروجی ترکیه اعمال می‌شود. خرید از مغازه‌های عادی این امتیاز را ندارد.
• تغییرات شدید ساعتی نرخ لیر: تبدیل نرخ‌ها با تکیه بر آمارهای قدیمی بدون بررسی نرخ لحظه‌ای لیر به تومان برآوردهای هزینه‌ای خریدار را دچار خطا می‌کند.

افرادی که به دنبال راهکارهای مطمئن در کشور هستند، ترجیح می‌دهند سرمایه‌گذاری خود را در بازار داخلی هدایت کنند. متقاضیان زیورآلات معمولا اولویت خود را بر بررسی گزینه‌های خرید طلا از مسیرهای رسمی قرار می‌دهند تا از استاندارد عیار 18 آن مطمئن باشند. همچنین کسانی که قصد هدیه یا حفظ ارزش دارایی را دارند، سراغ مسیرهای شفاف مثل خرید تمام‌سکه طلا می‌روند.

برای خریدارانی هم که می‌خواهند هزینه‌های ساخت را تا حد امکان کم کنند، ابزارهایی مثل خرید طلای کم‌اجرت وجود دارد. علاوه بر این سرمایه‌گذاران حرفه‌ای برای نگهداری دارایی در ابعاد استاندارد گزینه‌هایی مانند خرید شمش طلا را خواهند داشت.

جمع‌بندی

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد که تفاوت قیمت طلا در ایران و ترکیه حاصل تفاوت در عیار ساخت، میزان دستمزد کارگاهی، سازوکار مالیات تکس فری و حباب موجود در سکه‌های داخلی است. خرید زیورآلات از ترکیه فقط در صورتی که مسافر قصد استفاده شخصی از طلای 14 عیار را داشته باشد و مراحل اداری پس گرفتن مالیات در فرودگاه را انجام دهد، می‌تواند توجیه اقتصادی داشته باشد.

به خاطر سختگیری‌هایی که طلافروشان ایرانی برای خرید طلای 14 عیار اعمال می‌کنند و همچنین با در نظر گرفتن محدودیت قانونی ورود 150 گرم طلا به کشور خرید از ترکیه به قصد پس‌انداز و سرمایه‌گذاری صرفه اقتصادی ندارد. تصمیم‌گیری برای خرید طلا در هر یک از این دو بازار به نیاز خریدار یا نوع مصرف و شناخت دقیق از قوانین مالیاتی و استانداردهای عیار باز می‌گردد.

منبع: دیجی‌کالا مگ