چه چیزی برای رفع دفع پروتئین کلیه خوب است؟

وقتی جواب آزمایش را می‌گیریم، اولین کاری که می‌کنیم این است که ببینیم کدام عددها خارج از محدوده طبیعی هستند. یکی از مواردی که ممکن است در آزمایش ادرار توجه ما را جلب کند وجود پروتئین است. چنین چیزی می‌تواند نگران‌کننده باشد، به‌خصوص اگر ندانیم علت آن چیست و چطور برطرف می‌شود. دفع پروتئین همیشه به معنی وجود یک بیماری جدی نیست و گاهی به دلایلی مثل کم‌آبی بدن، تب یا ورزش شدید اتفاق می‌افتد. بااین‌حال اگر این وضعیت ادامه پیدا کند باید علت آن بررسی شود. در کنار درمان علت اصلی، رعایت بعضی نکات تغذیه‌ای و تغییر عادت‌های روزمره می‌تواند به حفظ سلامت کلیه‌ها کمک کند. در ادامه بررسی می‌کنیم برای کاهش دفع پروتئین کلیه چه بخوریم، از چه غذاهایی کمتر استفاده کنیم و چه تغییراتی در سبک زندگی خود ایجاد کنیم.

دفع پروتئین از کلیه چیست؟

کلیه‌ها مثل یک فیلتر طبیعی خون را تصفیه و مواد زائد و آب اضافی را از طریق ادرار از بدن خارج می‌کنند. در حالت عادی پروتئین‌های موردنیاز بدن مانند آلبومین در خون باقی می‌مانند و فقط مقدار بسیار کمی از آن‌ها وارد ادرار می‌شود. اما گاهی این فرایند به‌درستی انجام نمی‌شود و پروتئین بیشتری از طریق ادرار دفع می‌شود. به این وضعیت دفع پروتئین یا پروتئینوری (Proteinuria) می‌گویند.

البته وجود پروتئین در ادرار همیشه به معنی آسیب کلیه نیست. گاهی این مشکل موقتی است و با برطرف شدن عواملی مثل تب، کم‌آبی بدن یا فعالیت بدنی شدید، نتیجه آزمایش به حالت طبیعی برمی‌گردد. به همین دلیل پزشک ممکن است برای اطمینان، آزمایش ادرار را تکرار کند یا آزمایش دقیق‌تری مانند نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR) درخواست دهد تا مشخص شود چه مقدار آلبومین از طریق ادرار دفع می‌شود.

علائم دفع پروتئین از کلیه

دفع پروتئین در ادرار در مراحل اولیه علامت خاصی ندارد و ممکن است مدت‌ها متوجه آن نشوید. حتی بسیاری از افراد بدون اینکه احساس بیماری یا ناراحتی داشته باشند، به‌طور اتفاقی در آزمایش ادرار متوجه این مشکل می‌شوند. اما اگر مقدار پروتئین دفع‌شده افزایش پیدا کند یا عملکرد کلیه‌ها تحت تأثیر قرار بگیرد، ممکن است نشانه‌هایی در بدن ظاهر شوند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• ادرار کف‌آلود
• تورم صورت و اطراف چشم‌ها به‌خصوص پف اطراف چشم بعد از بیدار شدن از خواب
• ورم دست‌ها و پاها
• خستگی غیرعادی
• تغییر در حجم ادرار یا تغییر در الگوی دفع آن

مشاهده این علائم به معنی دفع پروتئین نیست و تنها راه مطمئن برای تشخیص پروتئینوری، انجام آزمایش ادرار است.

علل شایع دفع پروتئین از کلیه

گاهی کم‌آبی بدن، تب یا ورزش سنگین باعث می‌شوند مقدار پروتئین ادرار برای مدت کوتاهی افزایش پیدا کند و بعد از برطرف شدن این شرایط، دوباره به حالت طبیعی برگردد. اما اگر در آزمایش‌های بعدی هم دفع پروتئین دیده شود، باید علت آن را جدی‌تر بررسی کرد. بیماری‌هایی مثل دیابت، فشار خون بالا، التهاب کلیه و بعضی بیماری‌های خودایمنی می‌توانند باعث این مشکل شوند. حتی مصرف طولانی‌مدت برخی مسکن‌ها، مانند ایبوپروفن، ممکن است به کلیه‌ها آسیب برساند. پس اگر در آزمایشتان پروتئین دیده شده، بهتر است قبل از اینکه سراغ رژیم‌های غذایی خاص یا درمان‌های خانگی بروید، علت آن را مشخص کنید.

راهکارهای تغذیه‌ای برای کاهش دفع پروتئین کلیه

اگر می‌پرسید چه چیزی برای رفع دفع پروتئین کلیه خوب است، باید بگوییم که هیچ خوراکی به‌تنهایی نمی‌تواند دفع پروتئین را درمان کند. در عوض تغییر بعضی عادت‌های غذایی مثل کاهش مصرف نمک، انتخاب غذاهای سالم‌تر و کنترل قند و فشار خون می‌توانند به حفظ سلامت کلیه‌ها کمک کنند.

اولویت دادن به پروتئین گیاهی و محدود کردن پروتئین حیوانی

اگر پروتئین از طریق ادرارتان دفع می‌شود، شاید فکر کنید باید مصرف گوشت، تخم‌مرغ و سایر غذاهای پروتئینی را کنار بگذارید. اما باید بدانید که بدن برای حفظ عضلات، ترمیم بافت‌ها و انجام فعالیت‌های طبیعی خود به پروتئین نیاز دارد و حذف خودسرانه این مواد غذایی می‌تواند باعث ضعف و سوءتغذیه شود. پس باید پروتئین را به‌اندازه نیاز بدنتان مصرف کنید، نه بیشتر و نه کمتر.

می‌توانید در بعضی وعده‌ها به‌جای مصرف زیاد گوشت قرمز، از منابع پروتئین گیاهی مثل عدس و لوبیا استفاده کنید. البته حبوبات هم حاوی پروتئین، پتاسیم و فسفر هستند و مقدار مناسب مصرف آن‌ها به وضعیت عملکرد کلیه و نتایج آزمایش‌هایتان بستگی دارد. بنابراین اگر دفع پروتئین دارید، بهتر است بدون مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه، مصرف پروتئین را  محدود نکنید یا رژیم کم‌پروتئین نگیرید.

کاهش مصرف نمک و سدیم

یکی از مهم‌ترین تغییراتی که می‌توانید برای کمک به سلامت کلیه انجام دهید، کاهش مصرف نمک اضافی است. سدیم زیاد باعث احتباس آب در بدن و افزایش فشار خون می‌شود. از طرفی فشار خون بالا می‌تواند به رگ‌های ظریف کلیه آسیب برساند و دفع پروتئین را بیشتر کند.

البته کم کردن نمک فقط به این معنی نیست که نمکدان را از روی سفره بردارید. مقدار قابل‌توجهی از سدیم دریافتی ما از غذاهای آماده، کنسروها، سوسیس و کالباس، انواع سس و خوراکی‌های بسته‌بندی‌شده تامین می‌شود. برای کاهش مصرف نمک می‌توانید غذا را بیشتر در خانه تهیه کنید، میزان نمک هنگام پخت را پایین بیاورید و برای طعم دادن به غذا از سبزی‌های معطر و ادویه‌های ملایم استفاده کنید. بهتر است یک دستگاه فشارسنج خانگی هم تهیه کنید.

نوشیدن آب کافی در طول روز

آب برای عملکرد طبیعی کلیه ضروری است و کم‌آبی بدن ممکن است باعث غلیظ شدن ادرار و در برخی شرایط، دفع موقت پروتئین شود. بنابراین اگر بدن شما کم‌آب شده، تامین مایعات کافی اهمیت دارد. اما نوشیدن آب بیشتر از نیاز بدن، آسیب فیلترهای کلیه را برطرف نمی‌کند و درمان پروتئینوری نیست.

اگر عملکرد کلیه طبیعی است و پزشک محدودیتی برای مصرف مایعات تعیین نکرده، می‌توانید در طول روز به مقدار کافی آب بنوشید ولی اگر پزشک مصرف آب را برایتان محدود کرده است، نباید به امید برای کاهش پروتئین ادرار آب بیشتری بنوشید.

مصرف میوه و سبزیجات تازه

در برنامه غذایی روزانه‌تان جای بیشتری برای میوه‌ها و سبزیجات باز کنید. می‌توانید کنار ناهار یک بشقاب سالاد کم‌نمک بخورید یا به‌جای چیپس و تنقلات شور، سراغ میوه تازه بروید. سبزیجاتی مثل کلم، هویج و خیار هم انتخاب‌های خوبی برای تنوع دادن به وعده‌های غذایی و جذب ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند. اگر عملکرد کلیه‌هایتان کاهش پیدا کرده باشد، باید به مقدار پتاسیم دریافتی هم توجه کنید.

پرهیز از غذاهای فرآوری‌شده و فست‌فود

اگر زیاد فست‌فود، سوسیس و کالباس یا غذاهای آماده می‌خورید، بهتر است مصرف آن‌ها را کمتر کنید. البته لازم نیست غذاهای موردعلاقه‌تان را به‌طور کامل کنار بگذارید. اگر به ساندویچ علاقه دارید، می‌توانید آن را در خانه با مرغ پخته، کاهو، خیار و سس کم‌نمک آماده کنید. به این ترتیب هم غذای دلخواهتان را می‌خورید و هم کنترل بیشتری روی مقدار نمک و مواد افزودنی آن دارید.

تغییر سبک زندگی برای حمایت از عملکرد کلیه

تغذیه فقط بخشی از مراقبت از کلیه‌هاست و اگر دفع پروتئین به دلیل بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا یا دیابت ایجاد شده باشد، تغییر سبک زندگی در کنار درمان پزشکی و مصرف مکمل کنترل قندخون می‌تواند به کنترل بهتر این مشکلات کمک کند.

کنترل و پایش منظم فشار خون

برای همین اگر دفع پروتئین دارید، بهتر است فشار خونتان را هم به‌طور منظم بررسی کنید. اگر پزشک پایش خانگی را توصیه کرده است، یک فشارسنج دیجیتال بازویی معتبر می‌تواند به ثبت تغییرات فشار خون کمک کند.

کنترل قندخون و پیشگیری از دیابت

قند خون کنترل‌نشده می‌تواند به عروق کوچک کلیه آسیب برساند و باعث شود آلبومین بیشتری وارد ادرار شود. به همین دلیل اگر به دیابت نوع دو مبتلا هستید، کنترل قند خون را در کنار مراقبت‌های کلیوی جدی بگیرید. بهتر است داروهای تجویزشده را منظم مصرف کنید، آزمایش‌های دوره‌ای را انجام دهید و رژیم غذایی خود را با توجه به توصیه پزشک تنظیم کنید.

اگر دیابت ندارید، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم و کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های پرکالری می‌تواند به پیشگیری از دیابت نوع ۲ کمک کند.

فعالیت بدنی منظم

ورزش منظم به کنترل وزن، کاهش فشار خون و بهبود حساسیت بدن به انسولین کمک می‌کند. نیازی نیست برای شروع حتماً به باشگاه بروید یا تمرین‌های سنگین انجام دهید. پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری سبک یا شنا می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند.

ترک سیگار

سیگار کشیدن به رگ‌های خونی آسیب می‌رساند و می‌تواند خطر پیشرفت بیماری‌های کلیوی و قلبی‌عروقی را افزایش دهد. به همین دلیل ترک سیگار یکی از اقدامات مهم برای افرادی است که بیماری کلیوی یا عوامل خطر آن را دارند.

خواندنی‌ها

6 نکته‌ی مهم درباره‌ی اندازه‌گیری فشار خون در خانه

اشتباهات رایج در مواجهه با دفع پروتئین کلیه

وقتی متوجه می‌شوید پروتئین از طریق ادرارتان دفع می‌شود، طبیعی است که بخواهید هرچه زودتر راهی برای کاهش آن پیدا کنید. در واقع همه این روش‌ها مفید نیستند و بعضی از آن‌ها حتی ممکن است به کلیه‌ها آسیب برسانند یا روند درمان را دشوارتر کنند. به همین دلیل بهتر است با چند اشتباه رایج در کنترل دفع پروتئین آشنا شوید:

• حذف کامل پروتئین از رژیم غذایی
• مصرف بیش از حد آب
• محدود کردن شدید و خودسرانه نمک
• نادیده گرفتن نتیجه آزمایش
• مصرف خودسرانه دارو
• تکیه بر مکمل‌ها و محصولات گیاهی

جمع‌بندی

اگر در آزمایش ادرار شما پروتئین دیده شده، اولین قدم این است که علت آن را با کمک پزشک مشخص کنید. گاهی این وضعیت موقتی است، اما اگر ادامه پیدا کند، ممکن است به مشکلاتی مانند دیابت، فشار خون بالا یا بیماری‌های کلیوی ارتباط داشته باشد.

فراموش نکنید که رفع دفع پروتئین کلیه با خوردن یک ماده غذایی خاص امکان‌پذیر نیست و هیچ مکمل عمومی یا دمنوشی وجود ندارد که برای همه افراد باعث قطع دفع پروتئین شود. حتی محصولاتی که در دسته مکمل‌های کلیه و مجاری ادراری عرضه می‌شوند، برای پروتئینوری مناسب نیستند. اگر نتیجه آزمایشتان غیرطبیعی است، بهتر است به‌جای حذف خودسرانه خوراکی‌ها یا مصرف مکمل، پیگیری پزشکی و آزمایش‌های لازم را در اولویت قرار دهید.

منبع: دیجی‌کالا مگ