تیم تاریخساز آرتمیس ۲ با موفقیت از ماه به زمین بازگشت
فضانوردان مأموریت آرتمیس 2 ناسا که با حضور در نزدیکی فضای ماه پس از بیش از پنج دهه، لحظاتی تاریخی را رقم زدند، سرانجام پس از 10 روز سفر فضایی، ساعاتی پیش به زمین بازگشتند.
حالا نام رکوردشکن آرتمیس 2 در کتابها ثبت میشود و ناسا را در مسیر دستیابی به موفقیتهای بیشتر نگه میدارد. پس از یک سفر حماسی به ماه و بازگشت از آن، چهار فضانورد مأموریت آرتمیس 2 ناسا در 10 آوریل ساعت 20:07 منطقهی زمانی شرقی (03:37 بامداد 22 فروردین 1405) با موفقیت در آب فرود آمدند و بدین ترتیب رکورد 53 سالهی بازگشت انسان از ماه به زمین شکسته شد.
فهرست محتوا
مأموریت اولینها
ورود به فضای ماه
سفر بازگشت به زمین
ورود به جو
مأموریتهای آینده برنامه آرتمیس
با فرود در آبهای ساحی سن دیگو، پروندهی مأموریت شاخصی که نگاه جهان را به خود جلب کرد و موفق به ثبت چندین رکورد فضایی شد، بسته میشود. مأموریتی که گامی آغازین برای لحظات قمری حتی مهمتر است و همانطور که «راب ناویاس» (Rob Navias) سخنگوی ناسا پس از فرود فضاپیما گفت: «از صفحات کتابهای ژول ورن تا مأموریتهای دوران مدرن به ماه، فصل تازهای از کاوش همسایهی کیهانی ما کامل شد.»
مأموریت اولینها
آرتمیس 2 در 1 آوریل به فضا پرتاب شد و چهار فضانورد شامل «رید وایزمن» (Reid Wiseman)، «ویکتور گلاور» (Victor Glover) و «کریستینا کخ» (Christina Koch) از ناسا و «جرمی هانسن» (Jeremy Hansen) از آژانس فضایی کانادا را درون فضاپیمای اوریون که در این مأموریت «اینتگریتی» (Integrity) به معنای «راستی» لقب گرفته بود، راهی ماه کرد.
این دومین پرتاب توسط پرتابگر «سامانهی پرتاب فضایی» (SLS) و فضاپیمای «اوریون» (Orion) محسوب میشود؛ در حالی که نخستین مأموریت سرنشیندار در برنامه آرتمیس است. اما این همهی تاریخسازی مأموریت نیست و آرتمیس 2، به دلایل دیگری هم بهعنوان مأموریت اولینها شناخته میشود.
این مأموریت برای نخستین بار پس از مأموریت آپولو 17 در سال 1972 میلادی، انسان را به فضای ماه برد. گلاور نخستین انسان رنگینپوستی شد که مدار زمین را ترک کرده است و کخ و هانسن هم به ترتیب نخستین زن و نخستین غیرآمریکایی نام گرفتند که چنین کاری کردهاند.
به گفتهی «لوری گلیز» (Lori Glaze) مدیر برنامهی آرتمیس «برای نخستین بار در بیش از 50 سال، ما چهار فرد شاخص را به ماه فرستادیم و به سلامت به زمین بازگرداندیم؛ برای نسلی که اکنون میدانند ما توانایی حضور در ماه و ثبت لحظههایی از قمر زمین را داریم.»
فضانوردان مأموریت آرتمیس 2
آرتمیس 2 همچنین مسیر سفر یکتایی را به زمین پیش گرفت که در حقیقت یک بازگشت آزادانه با یک بار گذر از کنار نیمهی پنهان ماه بود. مأموریتهای آپولو، کاملا وارد مدار قمری میشدند و حتی شماری از آنها، روی سطح ماه هم فرود آمدند. هرچند آپولو 13 نیز یک مسیر بازگشت آزادانه را به سمت زمین پیش گرفته بود اما در اصل، برنامهی فرود روی ماه را داشت که یک انفجار و اولویت نجات جان فضانوردان، هدف را تغییر داد.
در آپولو 13 فضانوردان تا 400 هزار و 171 کیلومتر دورتر از زمین پیش رفتند اما آرتمیس 2 این رکورد را هم شکست و در طول گذر خود از کنار ماه در 6 آوریل (18 فروردین) به 406 هزار و 771 کیلومتری سیارهی ما رسید. دورتر از هر نقطهای که بشر در آن حضور داشته است. بدین ترتیب از پرتاب تا فرود، فضانوردان این مأموریت سفری 1.1 میلیون کیلومتری را پیمودند. از سوی دیگر با توجه به اینکه کپسول آپولو گنجایش 3 نفر را داشت، آرتمیس 2 نخستین مأموریتی است که 4 فضانورد را به اعماق فضا برد.
فضاپیمای اوریون پس از ترک زمین
هرچند با توجه به اینکه آرتمیس 2 تنها یک گام آغازین بود، این رکورد قرار نیست چندان دوام بیاورد. هانسن در این زمینه گفت: «ما این لحظه را انتخاب کردیم تا نسل کنونی و آینده را به چالش بکشیم تا مطمئن شویم که این رکورد دوام نمیآورد.»
در آرتمیس 2 همچنین برای نخستین بار توالت جدید ناسا در موقعیتی فراتر از مدار زمین استفاده شد. هرچند در این مأموریت مشکلاتی داشت اما استفاده از آن یک گام مهم برای بهداشت شخصی در اعماق فضا محسوب میشود؛ در حالی که فضانوردان آپولو ناچار به استفاده از کیسههای مخصوص برای این کار بودند.
زمین از نگاه فضانوردان آرتمیس
ورود به فضای ماه
آرتمیس 2 تنها به ثبت رکورد محدود نمیشد و در اصل برای بررسی دادههای سفر به ماه و نمایش تواناییهای سامانهی پرتاب فضایی و اوریون در پرواز سرنشیندار فراتر از مدار زمین طراحی شده بود. همچنین با توجه به حضور فضانوردان در کنار ماه، بررسی چندین هدف علمی را هم برای درک بهتر عوارض و ساختار زمینشناختی این قمر دنبال میکرد.
چهار فضانورد ناسا و آژانس فضایی کانادا در ساعت 12:37 منطقهی زمانی شرقی (08:07 به وقت تهران) با موفقیت وارد فضای ماه شدند؛ جایی که در آن گرانش ماه قدرتمندتر از گرانش زمین است. این لحظهی تاریخی در حالی روی داد که فضاپیمای «اوریون» (Orion) در فاصلهی 62 هزار و 764 کیلومتری از ماه و حدود 373 هزار و 368 کیلومتری از زمین قرار داشت.
غروب هلال زمین بر فراز ماه
در مسیر بازگشت آزادانه، فضانوردان با 6545 کیلومتر، به نزدیکترین فاصلهی خود از ماه رسیدند و شاهد منظرهای متفاوت از ماه بودند. آنها در طول گذر، بخشهایی از نیمهی پنهان ماه را مستقیما مشاهده کردند. این مشاهدات در کنار پیشرفتهایی که در علوم قمری صورت گرفته است، باعث کشفهای بیشتری دربارهی عوارض سطح ماه میشود.
یکی از اهداف علمی مهم بررسی شده، «باسین اورینتال» (Orientale Basin) بود. دهانهای با عرض 965 کیلومتر که بهعنوان گرند کانیون ماه هم شناخته میشود و تا کنون در نور خورشید دیده نشده بود. فضانوردان آرتمیس 2 نماهای پرجزئیاتی از آن و دیگر عوارض ماه ثبت کردند. از جمله تصاویری که ترمیناتور (مرز میان شب و روز) را نشان میدهد.
نیمه دور ماه از نگاه آرتمیس 2
فضانوردان در طول گذر خود شاهد یک خورشیدگرفتگی کامل به مدت 54 دقیقه هم بودند. بیش از هر خورشیدگرفتگی که ناظران زمینی میتوانند ببینند. علاوه بر هیجانی که داشتند، آنها از این فرصت برای ثبت جزئیات اتمسفر بیرونی خورشید یا همان تاج خورشیدی استفاده کردند.
سفر بازگشت به زمین
با پایان حضور 7 ساعتهی فضانوردان آرتمیس در اطراف ماه، این تیم تاریخساز سفر زمین را پیش گرفتند. فضاپیما در این مسیر تقریبا بدون مصرف سوخت و تنها با استفاده از گرانش زمین و ماه پیش رفت؛ موقعیتی که به کمک گذر نزدیک از کنار ماه ممکن شد.
این سفر بازگشت، هرچند لحظههای شگفتیآفرینی را شامل نمیشد اما به فضانوردان فرصت داد تا عکسها و دادههای بیشتری ثبت کنند.
هلال زمین از کنار ماه
ورود به جو
بازگشت از ژرفای فضا اما چندان هم آسان نبود! به ویژه برای تیم مأموریت آرتمیس 2 که نخستین خدمهی فضاپیمای اوریون محسوب میشدند. چالشبرانگیزترین بخش، 13 دقیقهی ورود به جو زمین بود که فضاپیما با سرعت 38 هزار و 600 کیلومتر بر ساعت حرکت میکرد و به دمای حدود 2800 درجهی سانتیگراد رسید.
به گفتهی مسؤولان ناسا، همهی سیستمهایی که در روزهای گذشتهی مأموریت به نمایش گذاشته شدند، از جمله سامانهی پشتیبان حیات، پیشرانش و ارتباطات، همه به این دقایق پایانی وابستهاند و به همین دلیل قابلیت اطمینان بالایی برای سپر حرارتی، چترهای نجات و سیستم بازیابی درنظر گرفته شده بود.
سپر حرارتی 5 متری اوریون در مأموریت موفق آرتمیس 1، نشانههایی از ترک را نشان داده بود و به همین دلیل ناسا علاوه بر بهینهسازی سپر، مسیر ورود به جو را هم بازنگری کرد. فضانوردان آرتمیس 2 در مسیر مستقیمتر و با شیب بیشتری وارد جو شدند تا زمان قرارگیری در معرض شرایط سخت اتمسفری کاهش پیدا کند.
طرحی گرافیکی از ورود به جو کپسول اوریون در مأموریت آرتمیس
با این حال باز هم هنگام ورود به جو در ساعت 19:53 منطقهی زمانی شرقی (02:53 به وقت تهران) و همانطور که انتظار میرفت، ارتباط رادیویی به مدت 6 دقیقه به دلیل اثر تشکیل پلاسما قطع شد که لحظاتی دلهرهآور را برای مرکز کنترل رقم زد.
10 دقیقه بعد اما ارتباط برقرار شده بود و با باز شدن چترهای نجات اولیه و در ادامه چترهای نجات اصلی، کپسول فضایی با سرعت 31 کیلومتر بر ساعت مسیر آرام فرود را پیش گرفت. بدین ترتیب ساعت 20:07 وقت محلی (03:37 بامداد به وقت تهران) فضاپیمای مأموریت آرتمیس 2 در حدود 3200 کیلومتری محل پرتاب، در آبهای ساحلی سن دیگو فرود آمد.
در نهایت کشتی بازیابی «یواساس جان مورتا» (USS John Murtha) از پایگاه نیروی دریایی سن دیگو کپسول را از آب گرفت و فضانوردان را برای تستهای پزشکی به ساحل برد. تستهایی که نتایج آنها به سلامت فضانوردان اشاره داشت.
فرود در آب آرتمیس 2
مأموریتهای آینده برنامه آرتمیس
آرتمیس 2 گام بزرگی بود اما در حقیقت نقطهی آغاز مأموریتهای جاهطلبانهی بیشتر در سالهای آینده بهشمار میرود. مأموریتهایی که هدف اولیهی آرتمیس یعنی ساخت یک پایگاه انسانی دائمی در نزدیکی قطب جنوب ماه تا اوایل دههی 2030 میلادی را دنبال میکنند.
طبق برآوردها این منطقه سرشار از منابع یخ آب است که میتواند برای پشتیبانی از حیات و تهیهی سوخت موشکها استفاده شود. چنین پایگاهی بستری برای پروژههای بلندپروازانهتر مانند سفر انسان به مریخ است که برای اواخر دههی 2030 یا اوایل 2040 درنظر گرفته شده است.
با پایان آرتمیس 2، ناسا اکنون تمرکز خود را بر آرتمیس 3 میگذارد که برای فرستادن فضانوردان به مدار زمین در میانهی 2027 برنامهریزی شده است. در این سفر عملیات اتصال کپسول اوریون به یک یا هر دو ماهنشین برنامهریزی شده یعنی استارشیپ و بلو مون، آزمایش خواهد شد.
طرحی گرافیکی از ماهنشین استارشیپ اسپیسایکس
Credit: SpaceX
به گفتهی ناسا هرچند مسیر دستیابی به سطح ماه باز است اما نسبت به کارها انجام شده، هنوز کارهای بسیار بیشتری باقی مانده است. 53 سال پیش بشر ماه را ترک کرد. این بار به آن بازمیگردیم تا بمانیم.
پس از آرتمیس 3، مأموریت آرتمیس 4 برای فرود در نزدیکی قطب جنوب ماه تا اواخر 2028 دنبال خواهد شد. این برنامهریزی ناسا در حالی است که چین هم قصد دارد تا سال 2030 مأموریت سرنشیندار خود را به ماه بفرستد. همهی این تلاشها نشان میدهد که بشر با جدیت، برنامههایی جاهطلبانه را برای خروج از مدار زمین دنبال میکند تا قلمرو کیهانی خود را از سیارهی مادر فراتر ببرد.
هنوز به دنیا ثابت نشد که ناسا واقعیه یا فریب جهانی!