تقریبا در تمام خانه‌ها چند شیشه‌ گیاه دارویی وجود دارد و همه یکی را می‌شناسیم که هر از چند گاهی با خرید آنها داروخانه خانگی خود را کامل می‌کند. گیاهان دارویی مانند میراثی ارزشمند از نسل‌های گذشته و از گنجه‌ خوش‌بو و شفابخش مادربزرگ‌های مهربان به ما رسیده‌اند. نام بعضی از گیاهان را بیشتر شنیده‌ایم. مانند بابونه، آویشن و پونه کوهی و نام برخی دیگر برایمان ناآشناست و از خواصشان به‌درستی مطلع نیستیم. مانند طباشیر؛ گیاهی جادویی برای درمان کیست تخمدان یا خارخاسک که برخلاف شهرت کمش، فواید بسیاری دارد و به‌ویژه در مطالعات جدید خواص آن برای زنان مورد بررسی قرار گرفته است. در این نوشته قصد دارید به معرفی گیاه خارخاسک بپردازیم.

خواص خارخاسک برای زنان

خارخاسک با نام علمی «Tribulus terrestris L» گیاهی علفی از خانواده اسپندیان است که در طب سنتی کاربرد زیادی دارد و در بسیاری از نقاط جهان می‌روید. خارخاسک طبیعتی گرم و خشک دارد و حاوی ترکیباتی مانند ساپونین‌های استروئیدی، فلاونوئیدها و آلکالوئیدهاست.

پژوهشگران به دلیل وجود این ترکیبات، توجه ویژه‌ای به کاربردهای دارویی خارخاسک نشان داده‌اند. در زمینه سلامت زنان نیز مطالعات مختلفی روی این گیاه انجام شده است. اما با وجود نتایج امیدوارکننده برخی پژوهش‌ها شواهد علمی درباره بسیاری از کاربردهای خارخاسک همچنان محدود است و نمی‌توان آن را جایگزین درمان‌های پزشکی دانست. در ادامه مهم‌ترین خواص احتمالی خارخاسک برای زنان را بررسی می‌کنیم.

خواندنی‌ها

فواید و خواص عرق کاسنی برای مردان و زنان

1. احتمال حمایت از عملکرد جنسی و افزایش میل جنسی

در یک مطالعه، زنان مبتلا به کاهش میل جنسی پس از مصرف عصاره خارخاسک بهبود برخی شاخص‌های عملکرد جنسی مانند میل، تحریک، روان‌سازی، رضایت و ارگاسم را تجربه کردند. هرچند تعداد شرکت‌کنندگان این مطالعه محدود بود و شواهد موجود برای نتیجه‌گیری قطعی درباره اثربخشی خارخاسک کافی نیست.

3. احتمال حمایت از باروری زنان

پژوهشگران تاثیر خارخاسک بر باروری زنان را در مطالعات پیش‌بالینی و مرورهای علمی بررسی کرده‌اند. اما وجود چنین تحقیقاتی به معنای اثبات افزایش شانس بارداری در زنان مصرف‌کننده خارخاسک نیست زیرا برای درمان ناباروری باید علت اصلی مشکل، از اختلالات تخمک‌گذاری و مشکلات لوله‌های رحمی گرفته تا عوامل مربوط به همسر بررسی شود. در همین راستا می‌توانید مقاله ۹ مکمل و داروی افزایش و تقویت اسپرم برای بهبود قدرت باروری مردان را مطالعه کنید.

4. خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی

خارخاسک دارای ترکیباتی مثل فلاونوئیدها و ساپونین‌های استروئیدی است. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نیز فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی عصاره‌های این گیاه را نشان داده‌اند. این یافته‌ها از نظر پژوهشی مهم هستند اما نباید آنها را با اثر درمانی قطعی در انسان یکی دانست. قطعا مشاهده فعالیت آنتی‌اکسیدانی یک عصاره در آزمایشگاه به این معنا نیست که نوشیدن دمنوش خارخاسک می‌تواند یک بیماری التهابی مشخص را درمان کند.

5. کاربرد سنتی در سلامت کلیه و دستگاه ادراری

متخصصان طب سنتی از خارخاسک به‌عنوان گیاهی برای افزایش دفع ادرار و کمک به مشکلات دستگاه ادراری به‌ویژه سنگ‌‌سازی استفاده کرده‌اند. برخی مطالعات حیوانی نیز احتمال تاثیر آن بر تشکیل یا دفع سنگ‌های ادراری را مطرح کرده‌اند با این‌ حال شواهد بالینی کافی برای تایید اثربخشی آن در درمان یا دفع سنگ کلیه وجود ندارد.

بنابراین نباید دمنوش یا عرق آن را درمان قطعی دانست و به‌عنوان بهترین دمنوش برای دفع سنگ کلیه مصرف کرد. خودتان بهتر می‌دانید که نتایج مطالعات روی عصاره‌های استانداردشده لزوما درباره فرآورده‌های سنتی مانند دمنوش و عرق صادق نیست.

6. کاهش ریزش مو

گاهی خارخاسک را برای کاهش ریزش مو توصیه می‌کنند اما شواهد بالینی برای تایید اثربخشی آن در درمان ریزش موی زنان هرگز کافی نبوده است. ریزش مو می‌تواند ناشی از عواملی مانند کمبود آهن، اختلالات تیروئید و هورمونی، استرس یا عوامل ژنتیکی باشد. به همین دلیل پزشک باید ابتدا علت زمینه‌ای را مشخص کند و درمان را بر همان اساس پیش ببرد. سپس در صورت تشخیص پزشک می‌توانید خارخاسک را نیز به‌عنوان داروی مکمل به برنامه درمانی اضافه کند.

خواندنی‌ها

۲۵ مورد بی‌نظیر از خواص رازیانه برای بهبود سلامت بدن

روش مصرف خارخاسک برای زنان

خارخاسک را می‌توان در شکل‌های مختلفی مانند گیاه خشک برای تهیه دمنوش، عرق خارخاسک، پودر، کپسول و عصاره‌های گیاهی مشاهده کرد اما مقدار ترکیبات فعال در این فرآورده‌ها یکسان نیست و روش مصرف یک نوع محصول را نمی‌توان به محصول دیگر تعمیم داد. بهتر است پیش از خرید عرق خارخاسک یا دمنوش و دیگر فرآورده‌های آن با پزشک خود مشورت کنید.

• دمنوش: سنتی‌ترین روش مصرف با امکان جذب ملایم و تدریجی است اما به دلیل طعم بسیار تلخ و نبود امکان اندازه‌گیری دقیق ترکیبات موثر، برای کنترل دقیق دوز پیشنهاد نمی‌شود.
• عرق گیاهی: مصرف آن بسیار آسان است و جذب سریع‌تری نسبت به دمنوش دارد اما غلظت مواد موثر در آن متغیر است و معمولا برای اثرگذاری ملموس، به حجم مصرف بیشتری نیاز دارد.
• کپسول یا پودر: دوز مشخصی از گیاه خشک را وارد بدن می‌کند و تلخی طعم را کاملا مهار می‌کند اما سرعت جذب آن به زمان هضم در معده بستگی دارد.
• عصاره استانداردشده: کارآمدترین و دقیق‌ترین روش مصرف است که بر اساس درصدی مشخص از ماده موثره (مانند ۴۰ تا ۶۰ درصد ساپونین) استاندارد شده و بالاترین اثربخشی درمانی را ارائه می‌دهد.

نکته مهم: «طبیعی بودن» یک فرآورده به معنی بی‌خطر بودن آن برای همه افراد نیست.

عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف خارخاسک برای زنان

اطلاعات درباره خطرات احتمالی خارخاسک به‌ویژه در مصرف طولانی‌مدت یا دوزهای بالا و یا تداخل‌های دارویی آن محدود است. اما مصرف آن ممکن است در برخی افراد باعث عوارض گوارشی مانند ناراحتی معده، تهوع یا دل‌درد شود. همچنین در صورت مصرف داروهای منظم، پیش از استفاده از فرآورده‌های حاوی خارخاسک باید با پزشک یا داروساز مشورت شود. نباید فراموش کنید که خرید عرقیات گیاهی و استفاده از هر نوع فرآورده آن باید با صلاحدید پزشک انجام شود.

بارداری و شیردهی

آژانس دارویی اروپا اعلام کرده است که اطلاعات کافی درباره بی‌خطر بودن مصرف خارخاسک در دوران بارداری و شیردهی وجود ندارد؛ به همین دلیل این سازمان مصرف خارخاسک را در این دوره‌ها توصیه نمی‌کند. پس در صورتی که باردار هستید یا به نوزادتان شیر می‌دهید، از مصرف دمنوش، عرق، کپسول یا عصاره خارخاسک بدون مشورت با پزشک خودداری کنید.

مصرف همزمان با داروها و بیماری‌های زمینه‌ای

خارخاسک ممکن است بر فشار خون و دفع ادرار اثر بگذارد؛ بنابراین در صورت مصرف داروهای ضد فشار خون، ادرارآور، هورمونی یا کاهنده قند خون، به‌دلیل محدود بودن اطلاعات درباره تداخلات دارویی، پیش از مصرف منظم آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

همچنین اگر از خارخاسک برای مشکلاتی مانند بی‌نظمی قاعدگی یا باروری استفاده می‌کنید، پزشک باید ابتدا علت زمینه‌ای را بررسی کند و شما نباید مکمل گیاهی را جایگزین تشخیص و درمان پزشکی کنید.

ناراحتی‌های گوارشی

پس از مصرف خارخاسک، مانند بسیاری از فرآورده‌های گیاهی، برخی افراد ممکن است دچار ناراحتی‌های گوارشی شوند. در یکی از مطالعات مربوط به مصرف عصاره خارخاسک در زنان، پژوهشگران بخش قابل‌ توجهی از عوارض گوارشی را ثبت کردند. بنابراین اگر پس از مصرف گیاه علائمی مانند تهوع، درد شکم، اسهال، سرگیجه یا واکنش حساسیتی داشتید، ادامه مصرف بدون بررسی علت توصیه نمی‌شود.

احتمال حساسیت به نور

برخی منابع دارویی احتمال بروز حساسیت به نور پس از مصرف خارخاسک را مطرح کرده‌اند. بنابراین افرادی که آن را در مقادیر دارویی مصرف می‌کنند بهتر است از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور شدید خورشید و منابع فرابنفش خودداری کنند.

جمع‌بندی

حالا که خارخاسک را از گنجه‌های قدیمی بیرون کشیدیم و با آن آشنا شدیم، بهتر است میان آنچه درباره این گیاه گفته می‌شود و آنچه پژوهش‌ها نشان داده‌اند تفاوت قائل شویم. با وجود بررسی اثرات احتمالی خارخاسک بر سلامت زنان، شواهد فعلی برای اثبات قطعی بسیاری از این کاربردها کافی نیست. ازاین‌رو متخصصان مصرف مداوم و خودسرانه خارخاسک را توصیه نمی‌کنند؛ به‌ویژه زنان باردار و شیرده و افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا داروی خاصی مصرف می‌کنند. نباید از یاد ببریم که خارخاسک اگرچه گیاهی با ظرفیت‌های پژوهشی قابل توجه است، اما نمی‌تواند جایگزین درمان پزشکی شود.

منبع: دیجی‌کالا مگ