قیراط چیست و چه کاربردی دارد؟

وقتی برای خرید طلا یا جواهرات به بازار می‌روید، احتمالا کلمه قیراط به گوشتان می‌خورد. خریداران تازه‌کار بلافاصله می‌پرسند قیراط چیست و چرا این کلمه در جاهای مختلف معانی متفاوتی پیدا می‌کند. بله قیراط دو کاربرد کاملا متفاوت دارد. در بازار طلا برای سنجش میزان خلوص و عیار فلز به کار می‌رود و در بازار سنگ‌های قیمتی مثل الماس، معیاری برای اندازه‌گیری وزن فیزیکی سنگ است. در این مطلب به ساده‌ترین شکل ممکن توضیح می‌دهیم که این واژه از کجا آمده، چگونه محاسبه می‌شود و چه تفاوت‌هایی در کاربردهای مختلف آن وجود دارد.

قیراط در طلا چیست؟

در این بخش بررسی می‌کنیم که چگونه این واحد، میزان خلوص فلزات گران‌بها را نشان می‌دهد.

تفاوت عیار و قیراط طلا

وقتی یک نفر می‌پرسد معنی قیراط چیست و این کلمه در ساختار جواهرات چه نقشی دارد، باید سراغ مفهوم خلوص فلز برویم. طلای خام نرم است. طوری که اگر با همان حالت خالص به انگشتر یا النگو تبدیل شود، با کمترین فشار تغییر شکل می‌دهد. سازنده‌ها برای حل این مشکل فلزات دیگری مانند مس، نقره یا نیکل را با طلای خام ترکیب می‌کنند. اینجا واحد قیراط معنی پیدا می‌کند تا نشان دهد چه مقدار از قطعه نهایی از طلای خالص تشکیل شده و چه مقدار از آن متعلق به فلزات دیگر است. بالاترین عدد در این سیستم عدد 24 است. یعنی طلای 24 قیراطی که ناخالصی قابل توجهی ندارد و 99.9 درصد آن طلای خالص است.

وقتی سراغ قطعه‌ای طلای کم‌اجرت می‌روید، حتما می‌بینید که روی آن عدد 18 حک شده است. این عدد یعنی از 24 قسمت کل فلز 18 قسمت آن طلای خالص و شش قسمت دیگر فلزات ترکیب شده است.

حالا سوال اینجاست که قیراط واحد چیست و چرا در ایران بیشتر از کلمه عیار استفاده می‌شود؟ در واقع هر دو کلمه یک هدف واحد را دنبال می‌کنند اما مقیاس سنجش آن‌ها با هم فرق دارد. در مقیاس جهانی خلوص فلز را به 24 قسمت مساوی تقسیم می‌کنند اما در سیستم بازار ایران، خلوص را بر اساس هزار قسمت مساوی می‌سنجند. وقتی می‌گوییم عیار یک قطعه 750 است، یعنی 750 قسمت از هزار قسمت آن قطعه را طلای خالص تشکیل می‌دهد. به زبان ساده باید بگوییم عدد 750 در سیستم هزارتایی دقیقا همان عدد 18 در سیستم بیست‌وچهار تایی است.

درک این مفهوم برای کسانی که قصد معامله طلای آب‌شده را دارند مهم است. روی این قطعات خام معمولا اعداد سه رقمی حک می‌شود که نشان‌دهنده همان عیار است.

قیراط در الماس و سنگ‌های قیمتی چیست

کاربرد دوم کلمه قیراط مربوط به سنگ‌های زینتی است. اگر کسی بپرسد قیراط الماس چیست پاسخ کاملا متفاوتی دریافت خواهد کرد. در بازار سنگ‌های قیمتی این کلمه هیچ ارتباطی به خلوص ندارد و فقط واحدی برای اندازه‌گیری وزن فیزیکی سنگ است. ریشه تاریخی این واحد به دوران باستان برمی‌گردد. تاجران در سال‌های خیلی دور برای وزن کردن سنگ‌های بسیار کوچک ابزار دقیقی نداشتند اما متوجه شدند که دانه‌های درخت خرنوب وزن بسیار ثابت و یکسانی دارند. آن‌ها از این دانه‌ها به عنوان وزنه استفاده کردند و با گذشت زمان نام این دانه به کلمه مدرن امروزی برای سنجش وزن تبدیل شد.

حالا باید از نظر ریاضی بدانیم یک قیراط چیست و معادل چند گرم است؟ یک قیراط دقیقا معادل 0.2 گرم یا 200 میلی‌گرم است. یعنی اگر شما یک الماس داشته باشید که وزن آن دقیقا یک گرم باشد، آن الماس پنج قیراط وزن دارد.

حالا شاید بپرسید سنگ قیراط چیست و تصور کنید این کلمه نام یک نوع سنگ خاص است. نه این‌طور نیست و وزن تمام سنگ‌های باارزش مثل زمرد، یاقوت و فیروزه با همین واحد سنجیده می‌شود. قیمت‌گذاری این سنگ‌ها رابطه مستقیمی با وزن آن‌ها دارد. جالب است بدانید که قیمت یک الماس یکپارچه دو قیراطی بسیار بیشتر از قیمت دو الماس مجزا با وزن یک قیراط است. علت هم این است که پیدا کردن سنگ‌های بزرگ در طبیعت بسیار نادرتر است. آگاهی از این جزئیات حتی برای کسانی که اقدام به خرید کلکسیونی سکه طلا با تزئینات سنگ‌های قیمتی می‌کنند نیز سودمند است.

تفاوت قیراط طلا و قیراط الماس در یک نگاه

تا اینجا متوجه شدیم که برای پاسخ به این سوال که قیراط چیست باید ابتدا زمینه و بستر بحث را مشخص کنیم. حالا می‌خواهیم فرق قیراط طلا و قیراط الماس را بفهمیم. تفاوت اصلی در مفهوم و ماهیت اندازه‌گیری است. در فلزات گران‌بها ما در حال اندازه‌گیری یک نسبت و درصد هستیم. وقتی می‌گوییم یک النگو 18 عیار است یعنی 75 درصد آن فلز خالص است و این درصد ارتباطی به وزن فیزیکی آن النگو ندارد. النگو چه ۱۰ گرم باشد چه ۵۰ گرم خلوص آن ثابت است اما در سنگ‌های قیمتی ما مستقیما در حال اندازه‌گیری جرم و سنگینی قطعه روی ترازو هستیم.

این تشابه اسمی در زبان فارسی و شباهت نوشتاری آن‌ها در زبان انگلیسی Karat برای طلا و Carat برای الماس گاهی باعث اشتباه خریداران می‌شود. فروشنده ممکن است به شما بگوید که این انگشتر 18 عیار است و یک نگین یک قیراطی دارد. او در این جمله از هر دو مفهوم استفاده کرده است. اولی برای نشان دادن خلوص حلقه فلزی و دومی برای بیان وزن نگین روی آن استفاده شده است.

اینجا شاید لازم باشد اطلاعات اندکی هم درباره فرآیندهای ذوب و آزمایشگاه‌های فلزات بدانید. مثلا اگر برای شما سوال است که ری‌گیری طلا چیست، باید بدانید که ری‌گیری همان آزمایشگاه تخصصی است که قطعه ذوب‌شده را بررسی می‌کند تا درصد دقیق فلز خالص آن را مشخص کند. نتیجه این آزمایش همان عددی است که ماهیت و ارزش دارایی شما را تعیین می‌کند.

نحوه محاسبه قیراط طلا

تبدیل سیستم اندازه‌گیری جهانی به سیستم عیار رایج در بازار ایران فرمول ریاضی ساده‌ای دارد. هر کسی می‌تواند با یک ماشین‌حساب این تبدیل را انجام دهد. فرمول اصلی این است. عدد خلوص جهانی بر مبنای 24 را بر عدد 24 تقسیم کنید و نتیجه را ضرب در عدد 1000 کنید. با این فرمول شما می‌توانید هر عددی را به سیستم بازار ایران تبدیل کنید و ارزش دقیق دارایی خود را به دست آورید.

مثلا طلای استاندارد بازار ایران یعنی 18 را در نظر بگیرید. اگر عدد 18 را بر 24 تقسیم کنید، به عدد 0.75 می‌رسید. با ضرب این عدد در هزار به عدد 750 می‌رسیم. این فرمول برای خلوص‌های دیگر هم صادق است. مثلا در کشورهای عربی خلوص 21 بیشتر کاربرد دارد. با تقسیم 21 بر 24 و ضرب آن در هزار به عدد 875 می‌رسیم که نشان می‌دهد خلوص این قطعات چقدر بیشتر از قطعات رایج در بازار ما است.

محاسبه دقیق این اعداد زمانی اهمیت پیدا می‌کند که شما با قطعات خام سروکار دارید. زمانی که از افراد خبره می‌پرسید برای استعلام کد طلای آب شده چه باید کرد، آن‌ها به شما می‌گویند که با وارد کردن کد در سامانه درصد خلوص قطعه به شما نمایش داده می‌شود. اگر سامانه عدد 750 را به شما نشان داد، با فرمول‌های بالا متوجه می‌شوید که قطعه شما دقیقا 18 از 24 است و ناخالصی اضافه‌ای در آن وجود ندارد.

اشتباهات رایج درباره قیراط

تشابه اسمی این واحدها باعث شده تا باورهای غلط و اشتباهات زیادی بین خریداران رواج پیدا کند. بزرگ‌ترین اشتباه این است که افراد فکر می‌کنند طلای 24 برای استفاده روزمره محکم‌تر است. خلوص 100 درصدی باعث نرمی فلز می‌شود و استفاده از آن برای ساخت جواهرات زینتی غیرممکن است. طلای کاملا خالص صرفا برای تولید شمش طلا استفاده می‌شود.

اشتباه دوم ارتباط دادن خلوص فلز به وزن فیزیکی آن است. خیلی‌ها تصور می‌کنند هرچه عیار یک قطعه بالاتر باشد، وزن آن نیز حتما بیشتر است. این یک باور کاملا غلط است. دو انگشتر با ابعاد یکسان می‌توانند وزن‌های مشابهی داشته باشند در حالی که یکی 18 و دیگری 14 عیار است. وزن نهایی به میزان فلز بستگی دارد.

مورد بعدی که به‌تازگی در بین سرمایه‌گذاران رواج پیدا کرده، ناآگاهی از ابزارهای مالی جدید است. وقتی برخی افراد تازه‌وارد می‌پرسند صندوق قیراط چیست، تصور می‌کنند که با یک سبد فیزیکی پر از سنگ‌های قیمتی روبرو هستند. در حالی که این نام تنها یک عنوان تجاری برای یکی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری با پشتوانه گواهی سپرده در بورس است و اسم آن برای تداعی کردن پیوند این صندوق با بازار فلزات گران‌بها انتخاب شده است.

اشتباه خطرناک بعدی اعتماد کورکورانه به اعداد حک شده روی جواهرات است. کلاهبرداران می‌توانند به راحتی عدد 750 یا 18K را روی قطعات تقلبی و برنجی حک کنند. برای اینکه بدانیم از کجا بفهمیم طلای آب‌شده اصل است یا تقلبی نباید فقط به چشم و اعداد روی قطعه اکتفا کرد.

جمع‌بندی

رسیدن به یک درک روشن از اینکه قیراط چیست، پایه و اساس هر فعالیت در بازار فلزات و سنگ‌های گران‌بها است. در این مطلب متوجه شدیم که این واژه در دو دنیای متفاوت دو نقش کاملا مجزا دارد. این کلمه در دنیای طلا معیاری برای نشان دادن خلوص است و به ما می‌گوید که چه کسری از قطعه مورد نظر از فلز خالص تشکیل شده است. در دنیای الماس و سنگ‌های زینتی اما این کلمه صرفا یک واحد وزن است که دقیقا با 0.2 گرم برابری می‌کند.

آگاهی از این مفاهیم ساده جلوی ضررهای مالی بزرگ را می‌گیرد و به شما کمک می‌کند تا ارزش واقعی دارایی‌هایی که خرید و فروش می‌کنید را بدانید.

منبع: دیجی‌کالا مگ