بهترین سریالهای رضا عطاران؛ از «متهم گریخت» تا «خانه به دوش»
وقتی نام رضا عطاران به میان میآید، بسیاری بیاختیار به یاد کمدیهای منحصربهفرد، شخصیتهای ماندگار و طنزی میافتند که همیشه رگهای از تلخی را در پس خندههایش پنهان کرده است.. او از آن بازیگرهایی است که حضورش در هر سریال، حالوهوای اثر را تغییر میدهد و حتی اگر نقش اصلی نباشد، باز هم نگاه مخاطب را به سمت خودش میکشد. با اینکه در طول سالهای فعالیتش در سینما بیشتر مشغول بوده تا تلویزیون، اما مرور سریالهایی که او در آنها حضور داشته، میتواند تصویر جالبی از مسیر حرفهایاش ارائه بدهد. در نتیجه در این مطلب قرار است سراغ بهترین سریالهایی برویم که رضا عطاران در آنها به عنوان بازیگر ظاهر شده است.
قبل از اینکه به سراغ آثار شاخص عطاران برویم، بد نیست که که اشاره کنیم این فهرست تنها روی مهمترین و تاثیرگذارترین سریالهایی تمرکز دارد که حضور رضا عطاران در آنها نقش پررنگی در موفقیت اثر یا شکلگیری شخصیتهای ماندگار داشته است. به همین دلیل از پرداختن به برخی مجموعهها مانند قطار ابدی، سال خوش، ساعت خوش و پرواز ۵۷ صرفنظر کردهایم؛ آثاری که هرچند عطاران در آنها حضور داشته، اما نقش او نسبت به دیگر آثارش چندان محوری یا تعیینکننده نبوده است.
8. دریاییها
کارگردان: سیروس مقدم
بازیگران: پژمان بازغی، مریلا زارعی، رضا عطاران
سال پخش: 1381
سریال دریاییها به کارگردانی سیروس مقدم، با روایت زندگی ساکنان یک ساختمان و ماجراهای عاشقانه و طنزآمیز آنها، فضایی متفاوت را در تلویزیون اوایل دهه ۸۰ به تصویر کشید. حضور بازیگرانی مانند رضا عطاران، پژمان بازغی، مریلا زارعی، داریوش ارجمند و مهدی فتحی از نقاط قوت این مجموعه بود و کمدی عطاران مطابق انتظار لحظات جذاب زیادی را در طول سریال خلق میکند. دریاییها اگرچه از ریتم مناسب، فضاسازی و بازی بازیگران خود سود میبرد اما فیلمنامه نمیداند که میخواهد یک اثر کمدی باشد یا ملودرام و در نتیجه موفق نمیشود ترکیبی مناسب از این دو سبک ارائه دهد. با این وجود، دریاییها همچنان یکی از آثار خاطرهانگیز تلویزیون در دهه ۸۰ محسوب میشود.
7. اجل معلق
کارگردان: عادل تبریزی
بازیگران: رضا عطاران، عباس جمشیدیفر، بهزاد خلج
سال پخش: 1404
در سریال «اجل معلق» که از فیلمنت پخش شد، رضا عطاران علاوه بر ایفای نقش اصلی، بهعنوان مشاور کارگردان نیز حضور داشت. داستان این سریال درباره داوود سعیدی، کارگری است که پس از اخراج از محل کارش برای تامین مخارج زندگی مسافرکشی میکند، اما در مسیر با مردی روبهرو میشود که خود را فرشته مرگ معرفی میکند. پس از یک تصادف عجیب، داوود به دلیل اختلالی در فرآیند انتقال روح دوباره به زندگی بازمیگردد و از آن پس «اجل» ناچار میشود در کنار او بماند؛ اتفاقی که زمینه شکلگیری موقعیتهای کمدی و فانتزی را فراهم میکند و در کنار آن به مفاهیمی مانند مرگ، زندگی و مشکلات معیشتی نیز میپردازد. با وجود ایده متفاوت و فضای فانتزی سریال، اجل معلق از شخصیتپردازی سطحی و فیلمنامهای رنج میبرد که از ظرفیت مناسب ایدهی اولیه به خوبی استفاده نمیکند و همچنین تکیه بیش از حد به حضور بازیگران شناختهشده و کمدیهای آشنا نمیگذارد که به اثری ماندگار تبدیل شود.
6. دفتر یادداشت
کارگردان: کیارش اسدیزاده
بازیگران: رضا عطاران، حسن معجونی، مینا ساداتی
سال پخش: 1402
«دفتر یادداشت» مجموعهای در ژانر طنز و جنایی است که روایتگر ایرج، کارآگاه بازنشستهای است که دچار فراموشی شده و در آسایشگاهی زندگی میکند. با خبر مرگ خواهرش سیمین، ایرج به همراه دوست قدیمیاش حمید پیگیر پروندهای میشود که رد قاتل واقعی پدرشان را نیز در خود دارد. شیوه روایت سریال بهگونهای است که مخاطب همراه با ایرج و حافظه از دست رفتهاش، شخصیتها و روابط را قدمبهقدم کشف میکند و تا قسمتهای نهایی در هالهای از راز باقی میماند؛ رویکردی که هرچند جذابیت خوبی ایجاد میکرد، اما گاه به دلیل زیادی شخصیتها و پیچیدگی روابط، مخاطب را دچار سردرگمی میکرد. کیارش اسدیزاده که پیش از این «کرگدن» و «هفت» را ساخته بود، در این پروژه بهکلی از سبک همیشگیاش فاصله گرفت و با انتخاب بازیگران و فضاسازی متفاوت، اثری خلق کرد که بار اصلی آن روی دوش رضا عطاران در نقش ایرج و حسن معجونی در نقش حمید بود. عطاران که پس از مدتها به نمایش خانگی بازگشته بود، در کنار معجونی زوجی مکمل و موفق در ایجاد موقعیتهای کمدی شکل داد.
5. کوچه اقاقیا
کارگردان: رضا عطاران
بازیگران: منوچهر نوذری، رضا شفیعیجم، رضا عطاران
سال پخش: 1382
«کوچه اقاقیا» به کارگردانی رضا عطاران داستان مردی سالخورده به نام نصرت خان، با بازی زندهیاد منوچهر نوذری، را روایت میکند. او در خانهای قدیمی زندگی میکند و همسرش که سالها پیش درگذشته، هرشب به خوابش میآید و از آیندهای نزدیک برایش میگوید که باید به او بپیوندد. همین رویاها فرزندان نصرت خان را نگران سلامت پدر میکند و باعث میشود همگی در خانه پدری دور هم جمع شوند؛ حضوری که زمینهساز ماجراهای طنزآمیز سریال میشود. در کنار عطاران، بازیگرانی چون رضا شفیعیجم و زندهیاد باقر صحرارودی نیز در این مجموعه ایفای نقش کردند. از نظر سبک، این اثر جایگاهی خاص و متفاوت در کارنامه عطاران دارد و نه فضای رئالیستی آثار بعدی او مثل «متهم گریخت» و «خانه به دوش» را دارد و نه اغراق «بزنگاه» را، بلکه دقیقاً روی مرز شوخی و جدی بودن حرکت میکند و از دل موقعیتهای واقعی، تصویری کمدی میسازد که همچنان پس از سالها بازگشت به آن خالی از لطف نیست.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
4. ترش و شیرین
کارگردان: رضا عطاران
بازیگران: حمید لولایی، مریم امیرجلالی، رضا عطاران
سال پخش: 1386
سریال «ترش و شیرین» یکی از پرمخاطبترین مجموعههای نوروزی تلویزیون ایران در نوروز ۱۳۸۶ بود که به کارگردانی رضا عطاران و نویسندگی سروش صحت و محمدرضا آرین از شبکه سه پخش شد. داستان این سریال در مورد نصرت خانم با بازی مریم امیرجلالی بود که زنی بیوه و مستقل است که پس از فوت همسرش با سختی چهار فرزندش را بزرگ کرده و دامادش (رضا عطاران در نقش ناصر) نیز با آنها زندگی میکند. از سوی دیگر، حمید لولایی در نقش جهان، تاجر و فرشفروش ثروتمندی را بازی میکند که پدرش را احمد پورمخبر در نقش بهیادماندنی «بابابزرگ» ایفا میکند. اتفاقی عجیب یعنی دزدی ۱۱۷ میلیونی از خانواده جهان و پیدا شدن پول توسط خانواده نصرت، این دو خانواده را به هم ارتباط میدهد و زمینهساز اتفاقات جذاب بعدی میشود. این سریال کمدی خاص عطاران را به همراه داشت و با شخصیتپردازی نسبتا خوب شخصیتها و بازی عالی بازیگران، توانست در دل مخاطب عام حسابی جا باز کند.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
3. متهم گریخت
کارگردان: رضا عطاران
بازیگران: سیروس گرجستانی، مریم امیرجلالی، رضا عطاران
سال پخش: 1384
متهم گریخت مجموعهای تلویزیونی در ژانر کمدی اجتماعی است که در ماه رمضان سال ۱۳۸۴ پخش شد و در ادامهی «خانه به دوش» به یکی دیگر از آثار شاخص عطاران در دهه هشتاد تبدیل گردید. داستان این سریال در مورد هاشم آقا است؛ مردی ساده و زحمتکش از یک شهرستان که پس از شدت گرفتن بیماری قلبیاش، به پیشنهاد دخترش اعظم، به همراه خانواده به تهران مهاجرت میکند تا زندگی بهتری بسازد، اما در این مسیر با دردسرهای فراوانی از جمله دستگیری، سکته و جابهجایی اشتباهی در سردخانه روبهرو میشود. عطاران در این سریال بار دیگر بر همان تضاد آشنای فقر و غنا و رویارویی فرهنگ شهرستانی با زندگی شهرنشینی تهران تکیه کرد، تضادی که بخش عمده بار کمدی سریال را بر دوش میکشد. بازیگرانی چون سیروس گرجستانی در نقش هاشمخان، مریم امیرجلالی، علی صادقی، محمود بهرامی و شهربانو موسوی به شکلی فوقالعاده ایفای نقش کردند و تیتراژ ابتدایی سریال با صدای امیرحسین مدرس و دکلمه عطاران، با تصویرگری ترافیک و شلوغی تهران، به خوبی با مضمون مهاجرت هماهنگ شده بود. هدایت هوشمندانه بازیگران توسط عطاران که نقشها را به شکلی خوبی متناسب با تواناییهای شخصی هر بازیگر طراحی کرده، از نقاط قوت اصلی این مجموعه به شمار میرود. سالها از پخش متهم گریخت گذشته اما همچنان دیدن دوبارهی آن میتواند خنده بر لب مخاطب بنشاند و حس نوستالژی را در او برانگیزد.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
2. خانه به دوش
کارگردان: رضا عطاران
بازیگران: حمید لولایی، رضا عطاران، غلامحسین لطفی
سال پخش: 1383
سریال «خانه به دوش» را باید همکاری ماندگار رضا عطاران و حمید لولایی دانست. آنچه این سریال را از بسیاری آثار مشابه متمایز میکند، نگاه صادقانه و بیشیله و پیله عطاران به شخصیتهای عادی جامعه است؛ آدمهایی که مخاطب به راحتی خود را در آنان بازمییابد و همین شباهت، همراهی مخاطب با داستان را تضمین کرده است. داستان این سریال در مورد مردی کمبضاعت است که برای گذران زندگی به مشاغل گوناگونی از میوهفروشی سیار تا مسافرکشی روی میآورد و همواره در سایه رقابتی نابرابر با باجناق ثروتمندش، اصلان، دستوپنجه نرم میکند. نقطه عطف داستان زمانی رقم میخورد که ماشاءالله با وعده کسب درآمدی بیشتر، فریب مردی به نام بیات را میخورد و سرمایهاش را از دست میدهد؛ اتفاقی که او را همراه با دوستش احمد به تکاپویی برای یافتن این کلاهبردار میکشاند. بازی درخشان بازیگران، به ویژه ایفای نقش ماندگار حمید لولایی که پیش از این در «ساعت خوش» و «زیر آسمان شهر» نیز درخشیده بود، بخش زیادی از کاستیهای ساختاری اثر را پوشاند و باعث شد این سریال با وجود سادگی و حتی کلیشههای آشنایش، جایگاه خود را در خاطره جمعی مخاطبان ایرانی حفظ کند؛ چنانکه سالها پس از پخش نخستین، همچنان سکانسهایی از آن در فضای مجازی دستبهدست میشود.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
1. بزنگاه
کارگردان: رضا عطاران
بازیگران: حمید لولایی، رضا عطاران، مرجانه گلچین
سال پخش: 1387
در دل خانهای در کرج، ماجرای «بزنگاه» با مرگ اوس احمد پرور آغاز میشود؛ مرگی که بهجای پایان یک قصه، جرقه نزاعی خانوادگی بر سر ارث را میزند. نادر پرور با بازی رضا عطاران، پسر معتاد خانواده که از همسرش مریم جدا شده و تنها دخترش درسا را در کنار دارد، به همراه برادرش صابر، خواهرش بهجت و شوهرخواهرش توفیق درگیر تقسیم میراث پدری میشود. این مجموعه که عطاران خودش هم آن را کارگردانی کرده، با بازی بازیگران چون حمید لولایی، مرجانه گلچین، علی صادقی و نیکی نصیریان، آخرین اثر تلویزیونی عطاران به عنوان کارگردان است. آنچه بزنگاه را از سریالهایی نظیر خانه به دوش یا متهم گریخت، جدا کرد، این بود که بزنگاه تعارف را کنار گذاشت و زشتیهای لایههای زیرین جامعه و روابط خانوادگی را بدون روتوش خاصی نشان داد. نادر بزنگاه برخلاف ماشالله خانه به دوش، یک پروتاگونیست دوستداشتنی مظلوم نبود بلکه یک معتاد کارتنخواب بود که اشتباهات زیادی داشت. همچنین این سریال تصویر مقدس از مضامینی مانند «احترام خانوادگی» را فرو ریخت. طمع، دزدیهای کوچک خانوادگی، لجاجتهای کودکانه بزرگسالان و فضاسازی حاشیه شهر، طعم خاصی به این کار داد. به عبارتی جنس کمدی بزنگاه به مراتب تلختر از کارهای قبلی عطاران است و با اینکه در زمان پخش تحت فشار شدید نظارتی و انتقادات رسانهها قرار گرفت که منجر به حذف برخی سکانسها و تغییراتی در روند داستان شد، اما در نهایت اثری باکیفیت باقی ماند.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
