نقد سریال «ویژن کوئست»؛ پایانی بر بهترین سهگانهی دنیای سینمایی مارول
مارول مدتی است میکوشد روی پردهی بزرگ موفقیت دوبارهای چون «انتقامجویان: پایان بازی» (Avengers: Endgame) خلق کند. اما هرچه مارول در دنیای سینما به عقب میرود، در عالم سریالسازی نگاهی رو به جلو دارد. استراتژی اخیر دنیای سینمایی مارول در دنیای سریال، دستخوش تحولات عظیمی شده و به داستانهای شخصیتمحور چون سریال «واندرمن» (Wonderman) گرویده است. متأسفانه «واندرمن» کنسل شد؛ اما امسال پروژهی دیگری بود که جای آن را پر کند؛ یکی از موردانتظارترین پروژههای MCU، یعنی سریال «ویژن کوئست» (VisionQuest) که سومین فصل از سهگانهی غیررسمی به حساب میآید که با «وانداویژن» (WandaVision) آغاز شد و با «آگاتا تمام مدت» (Agatha All Along) ادامه یافت. در نقد سریال «ویژن کوئست» به جستجوی وجودی رباتی برای هویت میپردازم که میراث انتقامجویان و تاریخچهی این کاراکتر را از نو تعریف میکند.
هشدار! در نقد سریال «ویژن کوئست» خطر لو رفتن داستان وجود دارد
نقد سریال «ویژن کوئست»؛ شبح درون پوسته

وقتی «وانداویژن» سال ۲۰۲۱ منتشر شد، همه را شگفتزده کرد. تا آن زمان دنیای سینمایی مارول با فیلمهای ابرقهرمانی فرمولیک خود شناخته میشد. اما کسی تابهحال چیزی مثل «وانداویژن» ندیده بود. هر اپیزود واندا (الیزابت اولسن) و ویژن (پاول بتانی) را از دریچهی یک دورهی متفاوت از سیتکامها به تصویر میکشید. اما در بطن آن، «وانداویژن» دربارهی اندوه فراگیری بود که واندا نمیدانست باید چطور با آن کنار بیاید.
بعد از اتمام «وانداویژن»، مارول با غافلگیری دیگری سراغمان آمد؛ با سریالی با محوریت آگاتا/اگنس (کاترین هان)، همسایهی واندا و ویژن در شهر خیالی «وستویو» که جادوگری حیلهگر از آب درمیآید. اما زیر سحر و جادوها و اجراهای غلیظشدهی هان و آبری پلازا، «آگاتا تمام مدت» نیز بهانهای بود برای پسر واندا و ویژن، بیلی (جو لاک)، که هویت ابرقهرمانی خود را بپذیرد. اما چه بر سر تامی و وایتویژن آمد؟
در «ویژن کوئست» حماسهای که با اندوه و واقعیتهای جایگزین شروع شد، و سری به جادههای جادوگری زد، بالاخره به ایستگاه پایانی میرسد. جایی که ویژن باید هویت خود به عنوان معشوق واندا و پدر بیلی و تامی (روری مالیکا) را بپذیرد و تامی نیز قدرتهای خود را کشف میکند. «ویژن کوئست» با وایت ویژن آغاز میشود؛ نسخهای از سینتزوید که توسط سازمان «سورد» (S.W.O.R.D) احیاء شده. او با اینکه به اطلاعات و خاطرات نسخهی اصلی دسترسی دارد، اما فاقد روح و احساسات ویژن اصلی است. اولین باری که او را میبینیم، زندگی آرام و تقریباً شبحواری در ادینبرو دارد؛ او در همان میخانهای کار میکند که پیشتر در جریان وقایع «جنگ ابدیت» (Infinity War)، او و واندا لحظاتی را در آنجا با یکدیگر سپری کرده بودند.
اما هرچه زندگی او از بیرون آرام به نظر میرسد،در ذهن ویژن یک خانوادهی هوش مصنوعی پرسروصداست که بخشی از آن خاصیت سیتکامی «وانداویژن» را زنده میکنند. این خانوادهی هوش مصنوعی متشکل از نامهای آشنایی در تاریخ MCU هستند: از جارویس (جیمز دارسی) گرفته، تا فرایدی (اورلا بریدی)، ایدیث (امیلی همپشر)، دامی (هنری لوییس)، یو (جاناتان سِیِر) و البته اولتران (جیمز اسپیدر) که پی میبریم ویژن از زمان ماجراهای «انتقامجویان: عصر اولتران» (Avengers: Age of Ultron) او را در ذهنش زندانی کرده است؛ البته با دسترسی به اینترنت تا حوصلهاش سر نرود.

اولتران نقطهی مقابل ویژن است؛ او، به عنوان یکی از بهیادماندنیترین ابرشرورهای تاریخ MCU که تهدیدی برای نابودی جهان بود (و هنوز هم هست)، حالا نقشی بیشتر شبیه به هانیبال لکترِ شخصی ویژن را ایفا میکند که در بالاخانهی ذهن ویژن زندانی است و هر وقت ویژن راه چارهای پیش پایش نمیبیند، به او و روشهای نامتعارفش روی میاندازد.
بازگشت اولتران به MCU خود مایهی مسرت است، اما مهمتر از آن، بازگشت جیمز اسپیدر و رفت و برگشتهای فوقالعادهی او با پاول بتانی است که برای خودشان در «ویژن کوئست» یکپا کلاس درس بازیگری برگزار کردهاند. ویژن مدام از سمت اولتران به چالش کشیده میشود. اولتران از واقعیتهای تلخ طفره نمیرود و به ویژن یادآوری میکند که هر دوی آنها نه از روی عشق، بلکه از دل خشونت و با هدفی خاص زاده شدهاند. سریال از این رابطه برای طرح پرسشی بنیادین بهره میبرد: آیا ویژن هویتی مستقل از آنِ خود دارد، یا صرفاً برآیندی از نیات سازندگانش است؟ شاید هم پسر خلف اولتران؟
تحول اولتران تا پایان سریال، بهشدت چشمگیر است. تا سالها اولتران موجودی بود که تنها بر پایهی منطق محض عمل میکرد. همانطور که سریال میگوید، او میتواند ترکیب شیمیایی یک نوشیدنی را دقیقاً بگوید، اما قادر نیست طعم آن را بچشد. زمانی که اولتران بالاخره «احساس» میکند، زمانی است که عاشق میشود؛ عاشق جاکاستا (تنایا میلر)، سینتزوئیدی قدرتمند که میخواهد بشریت را درمان کند. تا اپیزود پایانی، تجربهی عشق به جاکاستا یک تغییر اساسی در شخصیت اولتران رقم میزند: او دیگر یک ماشین آدمکشی نیست. ویژن دریافته که هدف از زندگی، زیستن برای دیگران است؛ بینشی که با دیدار دوبارهی او با پسرانش، بیش از پیش برجسته میشود. در مقابل، اولتران هنوز در ابتدای این مسیر قرار دارد و در حال سبکسنگین کردن ایدهی بازگرداندن جاکاستا است. اما بالاخره اولتران از ذهن ویژن آزاد میشود و به جای نابود کردن دنیا، حالا فرصت دارد تا هویت خود را فارغ از کدهای اولیهاش بشناسد.

ویژن نیز چنین تحول شخصیتی را از سر میگذراند. ویژن در آغاز از پذیرش هویت خود اجتناب میکند. او خودِ اصلیاش را در جایگاهی دستنیافتنی و آرمانی قرار داده تا از پذیرش مسئولیت احساسات و اندوهی که لازمهی ویژن واقعی بودن است، شانه خالی کند. پذیرفتن هویت واقعیاش، به معنای پذیرفتن درد و اندوهِ از دست دادن واندا و این واقعیت است که بیلی و تامی واقعاً پسران او هستند.
سریال در مسیر خودشناسی ویژن، او را به عمیقترین بخشهای خود، به سمت کدهای اولیهاش سوق میدهد. تلاش برای ساخت هوش مصنوعی، یکی از مضامین آشنا در طول تاریخ مارول است و «ویژن کوئست» هم، به ویژه در قسمت هفتم، به آن ارجاع میدهد. سریال ما را به تاریخچهی ویژن و اولتران از کمیکها بازمیگرداند. در حالی که دنیای سینمایی مارول پیش از این نشان داده بود که تونی استارک و بروس بنر اولتران را خلق کردهاند و سپس او ویژن را ساخته، در اپیزود ۷ توضیح داده میشود که بدن ویژن در واقع بدن مشعل انسانی/جیم هموند در ۱۹۳۹ بوده است.
سریال از همان اپیزودهای آغازین با نقاشی مردی در آتش به این ریشههای ویژن اشاره کرده و از آن به عنوان استعارهای برای پیچیدگیهای شعور و احساسات بهره گرفته بود. اما ویژن، در سکانسی برجسته در اپیزود ۷ که در آن بتانی در قالب سه کاراکترِ وایت ویژن، مشعل انسانی و خالق او فینیس هورتون ایفای نقش کرده، بالاخره با این واقعیت روبرو میشود که تاکنون از هویت خود اجتناب میکرده و حالا نهتنها میتواند کیستی خود را، که میتواند تامی را به عنوان پسرش بپذیرد.

رابطهی ویژن با تامی خط داستانی مهم دیگری است که تمام مهرههای اصلی را کنار هم میآورد. مهمتر از آن، بر رابطهی پدر-پسری تأکید میکند که کل سریال بر محوریت آن پیش میرود؛ چه رابطهی ویژن و تامی باشد، چه ویژن و اولتران و دکتر هورتون و جیم هموند. وقتی اولین بار توماس/تامی را میبینیم، او سارقی خردهپاست که درست مثل بیلی در «آگاتا تمام مدت» همچنان با قدرتهای عجیب و خارقالعاده و خاطرات شکستهاش از زندگی در وستویو دست و پنجه نرم میکند.
رابطهی ویژن و تامی از نظر روایی درخشان است. هر دو شخصیت اساساً پژواک خانوادهای هستند که واندا در وستویو ساخته بود؛ اما همچنان هویتی واقعی جدا از دنیای واندا دارند و میکوشند با هویتهای دوگانهاشان کنار بیایند. استعارهی «کشتی تسئوس» از اپیزود پایانی «وانداویژن» اینجا هم بازمیگردد: اگر تمام بخشهای کسی را عوض کنید، آیا او هنوز همان شخص است؟
برای پر کردن شکاف بین این شخصیتها، سریال کاراکتر پالادین را به معامله آورده؛ او یک شکارچی جایزهبگیر افسانهای در مارول است؛ مزدوری حرفهای و خونسرد که از سلاحهای پیشرفته، مثل گلولههای ویبرانیومی برای شکار موجودات ابرقدرتی مثل ویژن استفاده میکند. با اینکه خط داستانی مربوط به پسزمینهی پالادین در مقایسه با رفتوبرگشتهای ویژن با اولتران و تامی رنگ میبازد، اما همچنان بخش مهمی از «ویژن کوئست» است که اغلب صحنههای اکشن و هیجانی سریال را مدیون او هستیم. صحنههایی که شایان ذکر است کم از آنها در طول هشت اپیزود سریال پیدا نمیشود.
همزمان که «ویژن کوئست» اپیزودی مثل اپیزود ۵ دارد که بیشتر به تماشای تئاتری سیاه و سفید میماند، تماماً در ذهن رباتها میگذرد و بهشدت به قدرت اجرای بازیگرانش متکی است، بودجهی زیادی هم صرف صحنههای اکشن، جلوههای ویژه و دکورهای فوقالعاده شده؛ دکورهایی که قصر ذهنی ویژن بین آنها سرآمد است، با دیوارهایی که کنار میروند و به اتاقهای مخفی میرسند، آسانسوری که از اتاق/زندان اولتران سر در میآورد و کلی ارجاعات آشکار و پنهان که حتی در موتیف پارچهی کتوشلوار ویژن دیده میشود.

نگاهی به چشمانداز وسیعتر مارول کافی است تا ببینید استراتژی تولید محتوا در مارول شکست خورده است. تمام شد آن دورانی که مارول تصور میکرد میتواند پشت سر هم فیلم و سریال بیرون بدهد و از طرفداران بخواهد برای دیدن قهرمان موردعلاقهاشان در یک فیلم، ساعتها سریالهای فرعی دیگر را تماشا کنند.
این رویه به داستانسرایی ابرقهرمانی آسیب زد. حالا «ویژن کوئست» بهشدت از تغییر رویهی مارول به سمت ساختار متعارف سریالسازی و داستانی کاراکتر-محور سود میبرد. به جای اینکه سریال حس یک فیلم ششساعته را داشته باشد که انگار هشت تکه شده است، با جریان اپیزودیک درست پیش میرود و به سرانجام میرسد. بخش اعظم آن به تلاشهای تری ماتالاس، شورانر سریال برمیگردد که سابقهی کار روی «استار ترک: پیکارد» (Star Trek: Picard) را دارد و میداند چطور باید یک داستان علمی-تخیلی کاراکترمحور با زیرلایههای فلسفی روایت کند. همزمان، از تاریخچهی مارول غافل نیست و به «عصر اولتران»، «جنگ داخلی» (Civil War) و کمیکهای «انتقامجویان جوان» (Young Avengers) ارجاع میدهد که زمینه را برای بازگشت تامی و بیلی در دنیایی تازه فراهم میکند.
- اجرای محشر پاول بتانی و جیمز اسپیدر
- فیلمنامهی متمرکز با محوریت تم «پدران و پسران»
- ارزش تولیدی بالا و توجه به جزئیات در طراحی صحنه و لباس
- ارجاع به تاریخچهی ویژن از کمیکها و زمینهچینی برای انتقامجویان جوان
- خط داستانی ضعیفتر تامی، لیسا و پالادین
حالا آیندهی دنیای سینمایی مارول و شخصیتهایی مانند ویژن سوال مهمی را مطرح میکند. به نظر میرسد شخصیتهایی که ریشه در فیلمهای سینمایی مارول دارند، مثل ویژن، واندا و لوکی، در دنیای تلویزیون که امکان بررسی عمیقتر شخصیتها را فراهم میکند موفقترند. اما حالا با گسترش دنیای سینمایی مارول به سمت مردان ایکس، آیا دیگر جایی برای انتقامجویان قدیمی چون ویژن باقی مانده است؟
در لحظات پس از تیتراژ «ویژن کوئست»، شمهای از واندا نشان داده میشود که به فیلم آیندهی مارول، یعنی «انتقامجویان: روز قیامت» ارجاع میدهد. پس میتوانیم انتظار داشته باشیم که حداقل کار واندا ماکسیموف در MCU تمام نشده است. اما ویژن چطور؟ مخصوصاً که میدانیم براساس استراتژی تازهی مارول، فعلاً در آیندهی نزدیک خبری از سریالهای دیزنی پلاس نیست.
به هر حال، فرقی نمیکند مارول چه آشی برای ویژن و هوش مصنوعیهای دیگر MCU پخته است، مهم این است که «ویژن کوئست» با نیمنگاهی به گذشته و قدمهای بلند به سمت آینده، به حسن ختامی برای بهترین سهگانهی دنیای سینمایی مارول بدل میشود که ثابت میکند گاه جذابترین نبردها نه در کهکشانهای دورافتاده یا خیابانها نیویورک، که در راهروهای پیچدرپیچ ذهن رخ میدهند.
شناسنامه سریال «ویژن کوئست» (VisionQuest)
سازندگان: تری ماتالاس
نویسندگان: تری ماتالاس، مایکل تیلور، سیندی اپل
بازیگران: پاول بتانی، جیمز اسپیدر، روری مالیکا، امیلی همپشر، تنایا میلر، تاد استشویک، جیمز دارسی
محصول: ۲۰۲۶، ایالات متحده
امتیاز سایت IMDb به سریال: ۸.۷ از ۱۰
امتیاز سریال در سایت راتن تومیتوز: ۸۶٪
خلاصه داستان: ۵ سال از بعد از ماجراهای «وانداویژن»، وایت ویژن در در میخانهای در ادینبرو کار میکند؛ اما زندگی معمولی ندارد. یک جای کار میلنگد. او خاطرات ویژن اصلی، ویژنی که عاشق واندا و صاحب دو پسر به نامهای بیلی و تامی بود، را دارد. اما احساسات و بلوغ عاطفیِ او را نه. همزمان، ویژن در قصر ذهنی خود با انواعی از هوش مصنوعیهای خودمختار زندگی میکند که برای حل مسائل روزمره بسیار کارآمدند؛ هوش مصنوعیهایی چون جارویس، فرایدی و ایدیث. اما از همه مهمتر، هوش مصنوعی است که در اتاق بالاخانه زندانی شده است: اولتران. در حالی که ویژن میکوشد با رابطهاش با اولتران کنار بیاید و هویت واقعی خود را بشناسد، پسری از راه میرسد؛ تامی، برادر بیلی در وستویو. اما چطور چنین چیزی ممکن است؟
منبع: دیجیکالا مگ




سریال واندا خوب بود، آگاتا بدرد نمیخورد، ویژن هم هنوز ندیدم کنظر بدم