نقد فیلم «کایوت در برابر اکمی»؛ میگ میگ!

بعضی فیلم‌ها حتی پیش از آنکه کسی فرصت دیدنشان را پیدا کند، به دلایل مختلف محکوم‌اند که تا ابد روی طاقچه خاک بخورند. چنین بلایی سر فیلم عادل و بلال، «بت‌گرل» (Batgirl)، آمد. برادران وارنر می‌خواست «کایوت در برابر اکمی» (Coyote vs. Acme) را هم به چنین سرنوشتی دچار کند. سر یک‌سری مسائل مالیاتی، وارنر این فیلم جدید «لونی تونز» (Looney Tunes) را در نوامبر ۲۰۲۳ کنار گذاشت و قرار نبود این فیلم هرگز رنگ اکران را به خود ببیند. اما خوشبختانه، طرفداران ساکت نماندند و بالاخره سه سال بعد، شاهد پخش این فیلم هستیم. حالا سؤال اینجاست آیا «کایوت در برابر اکمی» ارزش آن همه هیاهو را داشت؟ و جوابش ساده است: بله. در نقد «کایوت در برابر اکمی» بیشتر به حواشی حول فیلم و  تعهد به سبکی از کمدی می‌پردازم که از «چه کسی برای راجر رابیت پاپوش دوخت؟» (Who Framed Roger Rabbit) تاکنون، تقریباً از دست رفته بود.

هشدار! در نقد فیلم «کایوت در برابر اکمی» خطر لو رفتن داستان وجود دارد

نقد فیلم «کایوت در برابر اکمی»؛ فیلمی که وارنر نمی‌خواست ببینید

کارتون‌ها امروزه مثل قدیم طرفدار ندارند. کسی به عشق کارتون‌های صبح جمعه بیدار نمی‌شود پای تلویزیون بنشیند. با این حال، شخصیت‌های «لونی تونز» را اغلب همه می‌شناسند؛ از باگز بانی گرفته، تا توییتی، دافی داک و قهرمان فیلم تازه، کایوت و البته رفیقش، رودرانر. با توجه به محبوبیت و نوستالژی این شخصیت‌ها، که چیزی به صدمین سالگرد تولدشان نمانده، و حضور چهره‌ی شاخصی چون جان سینا در فیلم، عجیب است که هالیوود، که این روزها عاشق IP است، حاضر شده بود از خیر «کایوت در برابر اکمی» بگذرد. با این حال، برادران وارنر برای آنکه بتواند ۳۰ میلیون دلار ضرر مالیاتی مطالبه کند، سال ۲۰۲۳ در خبری که صنعت سینما و سینماروها را شوکه کرد، گفت که «کایوت در برابر اکمی» را کلاً کنار گذاشته است.

بعد از هیاهوی زیادی که طرفداران لونی تونز از این تصمیم برادران وارنر به پا کردند، بالاخره یک شرکت پخش کوچکتر، کچاپ انترتینمنت (Ketchup Entertainment)، حق پخش «کایوت در برابر اکمی» را خرید و امید را به دل طرفداران بازگرداند. اینگونه سرگذشت «کایوت در برابر اکمی» مصداقی شد از رویکرد ضدکاپیتالیستی که داستان فیلم در پی روایت آن است.

خواندنی‌ها

فیلم‌های «لونی تونز» از بدترین تا بهترین

داستان با الهام از مقاله‌ای مربوط به ۱۹۹۰ از نیویورکر به قلم طنزپرداز مشهور، ایان فریزر، آغاز می‌شود که در آن فریزر شکایتی رسمی علیه برند «اکمی» (ACME) تنظیم کرده بود. فریزر در آن مقاله، تمام وسایل شرکت اکمی را آورده بود که برای کایوت موقع تعقیب رودرانر دردسر درست می‌کردند؛ از موشک‌ها و اسکیت‌ها بگیر، تا چسب و رنگ که به جای آنکه کارشان را درست انجام بدهند، معیوب از آب درمی‌آمدند.

در «کایوت در برابر اکمی» وایلی ای. کایوت که بعد از قریب به ۸۰ سال تعقیب بی‌فرجام رودرانر، از این‌همه بی‌کفایتی اکمی خسته شده، تصمیم می‌گیرد پرونده‌ی سنگینی علیه این شرکت تنظیم، از آن‌ها شکایت کند و غرامت بگیرد. او برای این کار سراغ وکیل نه‌چندان کارکشته، کوین ایوری (ویل فورته) می‌رود؛ وکیلی که به پرونده‌های پیش‌پاافتاده قانع است و ترجیح می‌دهد به جای درگیر شدن در دعاوی حقوقی جدی با شرکت‌های بزرگ، با چندصد دلار ماجرا را فیصله دهد. حتی اگر برادرزاده‌ی هارواردی‌اش، پیج (لانا کاندور)، حس عدالت‌خواهی‌اش گل کرده باشد. کایوت اما مثل پشتکارش در تعقیب رودرانر، در شکایت خود از اکمی هم کوتاه نمی‌آید. او با تمام وسایلی که طی سال‌ها او را ناکام گذاشته‌اند، کوهی از ادله علیه اکمی جمع کرده است. با پیشرفت پرونده‌ی کایوت، معلوم می‌شود پشت درهای اکمی توطئه‌ای بزرگ در جریان است که حتی حس عدالت‌خواهی ایوری را هم بیدار می‌کند.

فیلم به تاریخ و هویت «لونی تونز» احترام می‌گذارد

جیمز گان و سمی برچ در کنار گاردان فیلم، دیو گرین، ماجرای حقوقی را که عنوان فیلم به آن اشاره دارد، به سنگ بنایی تبدیل می‌کنند برای سوق دادن فیلم به سمت یک تریلر کلاسیک با حال و هوای فیلم‌نوآرها که در آن کاراکترهای لونی تونز در نقش قربانی، شرور و کارآگاه ظاهر می‌شوند. به سنت لونی تونز، نقش اکثریتشان را هم یک نفر، اریک باوزا، بازی می‌کند که حداقل ۱۰-۱۵تایی از این کاراکترهای لونی تونز را صداپیشگی کرده است؛ از جمله فاگهورن لگهورن، خروس و مدیرعامل بی‌رحم شرکت اکمی، دافی که بعد از آنکه سوژه‌ی آزمایش‌های محصولات شرکت اکمی قرار گرفته، عقلش را از دست داده، باگز بانی که مخفیانه در فستیوال هویج با ایوری و کایوت قرار می‌گذارد و توییتی که بالاجبار برای شرکت اکمی خبرچینی می‌کند.

یکی از هوشمندی‌های فیلمنامه‌ی «کایوت در برابر اکمی» انتخاب این بوده که کدام شخصیت‌های لونی تونز، چه نقشی را در داستان بر عهده گیرند؛ مثلاً اولین شخصیت انیمیشنی که در فیلم می‌بینیم دکتر لوری است، کاراکتری متأثر از پیتر لوری، بازیگر عصر طلایی هالیوود که تا سال‌ها منبع الهامی به ویژه برای کلیشه‌ی کاراکتر دکتر دیوانه در انیمیشن‌ها بوده است؛ یا انتخاب المر فاد برای نقش سناتوری که رئیس سنا است و پس از رفتن پرونده به واشنگتن، به نفع اکمی رأی می‌دهد. حتی انتخاب خود کایوت هوشمندانه است چون این نسخه از کاراکتر او به جای آنکه احمق به تصویر کشیده شود، به قول خودش فوق‌العاده باهوش و آب‌زیرکاه است. حتی ایوری پشتکار و هدفمند بودن زندگی او را می‌ستاید که هر روز با یک هدف مشخص از خواب بیدار می‌شود: رودرانر را یک لقمه‌ی چپش کند. واضح است که تمام افراد دخیل در ساخت «کایوت در برابر اکمی» به خوبی این شخصیت‌های لونی تونز را می‌شناسند و تلاش نکرده‌اند این شخصیت‌ها را به تناسب داستانشان تغییر دهند. حتی کاراکتر کایوت را صامت نگه داشته‌اند که بنای جوک‌های بعدی (محدود بودن تعداد پلاکاردها) را فراهم کرده است.

خواندنی‌ها

7 شخصیت محبوب انیمیشن‌های لونی‌‌تونز از بدترین تا بهترین

علاوه بر روایت، از موسیقی گرفته، تا طراحی صدا و جلوه‌های بصری، همه‌چیز در خدمت طنز لونی تونزی است. این طنز فیزیکی اسلپ‌استیک، که از یک فیلم درست و حسابی لونی تونز توقع دارید، هم در انیمیشن دوبعدی و هم بخش‌های لایواکشن خودش را نشان می‌دهد. ترکیب انیمیشن و لایو اکشن نیز چنان یکپارچه انجام شده که از زمان «چه کسی برای راجر رابیت پاپوش دوخت؟» تکرار نشده بود.

این مشخصاً تعهد کامل از سوی بازیگرانی چون ویل فورته و جان سینا را می‌طلبد که خودشان را با دنیای دیوانه‌وار و ریتم برق‌آسای فیلم هماهنگ کرده‌اند و اعتمادبه‌نفس فوق‌العاده‌ای در اجرا نشان می‌دهند؛ مثل وقتی که جان سینا به زبانی که توییتی سرش شود حرف می‌زند و جوجه را در دستش خفه می‌کند، یا مدام جلوی لگهورن اصطلاحات ضدمرغی به کار می‌گیرد. ویل فورته نیز با کاراکتر وکیل سرخورده‌اش، که با حماقت و بدشانسی کایوت همذات‌پنداری می‌کند، هم خنده‌های متعددی از مخاطب می‌گیرد و هم ترحمتان را برمی‌انگیزاند. هر دو سینا و فورته با غلیظ کردن دز اجراهایشان، به خوبی با همبازی‌های انیمیشنی خود هماهنگ شده‌اند و خلاف چیزی چون فیلم‌های مارول هرگز احساس نمی‌کنید که دارند به توپی که سر جارو زده‌اند واکنش نشان می‌دهند.

بعد از تمام حواشی که حول اکران «کایوت در برابر اکمی» شکل گرفت، بدیهی است که حالا می‌توان شرکت اکمی در این فیلم را استعاره‌ای از همان غول رسانه‌ای مالک «لونی تونز» دید؛ بی‌رحم، پول‌پرست و بی‌کفایت که حاضر بود برای آنکه جلوی ضرر را بگیرد، هدف غایی خود را، که سرگرمی است، فراموش کند. با این حال، فیلم «کایوت در برابر اکمی» در میان تمام هیاهو، هدف خود را، که سرگرمی محض است، فراموش نمی‌کند و با بار احساسی که در رویارویی نهایی در دادگاه به رابطه‌ی کایوت و رودرانر می‌دهد، حتی ممکن است اشکتان را هم درآورد.

بعد از مدارکی که ایوری به لطف باگز بانی به آن دست می‌یابد، علت معیوب بودن محصولات اکمی مشخص می‌شود: آن‌ها سال‌هاست که از کارتون‌ها سوءاستفاده و برای تولیدات انسانی دیگر، محصولاتشان را روی کارتون‌ها آزمایش می‌کنند. ایوری این مدارک و شهادت رودرانر را به دادگاه واشنگتن می‌رساند، اما تطمیع سناتور فاد و رشوه‌های وکیل اکمی کافی است تا دادگاه به نفع این شرکت رأی دهد. حداقل، کایوت با پیاده کردن یکی از حقه‌هایش روی بادی کرین و لگهورن، دلش خنک می‌شود. کارتون‌های دیگر هم که اراده‌ی ایوری را می‌بینند، رونق را به دفتر حقوقی او برمی‌گردانند.

همینکه «کایوت در برابر اکمی» پخش شده خود معجزه‌ای است. اما کارگردان، دیو گرین، به چیز دیگری دست یافته که خود کم از معجزه ندارد: اینکه فیلم لونی تونزی ساخته که به جای آنکه در نوستالژی غرق شود، خودش و تاریخش را می‌شناسد و آن را برای عصر مدرن بازتعریف می‌کند. «کایوت در برابر اکمی» به خودی خود فیلم خوبی است، اما حالا بعد از تمام بالا و پایین‌های حقوقی که از سر گذرانده،  به مصداقی از پشتکار و تعهدی تبدیل می‌شود که کایوت هرروز از خودش نشان می‌دهد. حتی اگر هیچوقت دستش به رودرانر نرسد.

شناسنامه فیلم «کایوت در برابر اکمی» (Coyote vs. Acme)

کارگردان: دیو گرین
نویسنده: سمی برچ، جیمز گان، جیمز اسلیتر براساس مقاله‌ی «کایوت در برابر اکمی» از این فریزر
بازیگران: چیویتل اجیوفور، رناته رینس‌وه، مارک دوپلاس، فین بنت
محصول: ۲۰۲۶، ایالات متحده
امتیاز سایت IMDb به فیلم: ۷.۴ از ۱۰
امتیاز فیلم در سایت راتن تومیتوز:  ۹۶٪
خلاصه داستان: وایل ای. کایوت، که صبرش از تمام وسایل معیوبی که از شرکت اکمی گرفته به سر آمده، تصمیم می‌گیرد با کمک یک وکیل نه‌چندان کارکشته‌ی اهل آلبوکرکی، کوین ایوری، از اکمی شکایت کند. ایوری و شرکای او، سال مالتینز و داتی جونز، دنبال توافق‌های آسان و بی‌دردسر هستند تا با چندصددلاری قضیه فیصله داده شود و کار به دادگاه نکشد. اما وقتی کایوت با کوهی از شواهد از محصولات معیوب اکمی از راه می‌رسد، ایوری چه خوشش بیاید چه نه، مجبور است با بادی کرین، وکیل ارشد شرکت اکمی روبرو شود…

منبع: دیجی‌کالا مگ