۵۰ سالگی فیلم «راکی»؛ فیلمی که زندگی استالونه و چشمانداز هالیوود را دگرگون کرد
فیلم جدید پیتر فارلی با عنوان «من راکی را بازی میکنم» (I Play Rocky) داستانی از شکستها و دلشکستگیهاست و اینکه چگونه فیلمنامهنویسی جوان و بیتجربه یک فیلم بوکس عالی برای خودش نوشت. این فیلم اما میراث فیلم ۱۹۷۶ است که امسال، ۵۰ سال از اکران آن میگذرد؛ یک فیلم بیپروا، بهشدت آرمانگرایانه، با میهنپرستی ذاتی که ناخواسته از کلیشههای غمانگیز فیلمهای بوکس شانه خالی میکند و بار سنگین سنتی تراژدی، بدبینی و فقدان را دور میریزد. «راکی» ۱۹۷۶ همچنین مثل نامهی عاشقانهای به فیلادلفیا، مهد دموکراسی امریکا، نیز میماند. موفقیت چشمگیر و پیروزمندانهی سیلوستر استالونه، ریشههایی آشکار در روایتهای تلخ و عریان از مبارزات طبقهی کارگر دارد، اما در عین حال، آرمانگراییای تازه و شورانگیز را به نمایش میگذارد.
سیلوستر استالونه، نویسنده و ستارهی طغیانگر این فیلم، نقش راکی بالبوآ را بازی میکند؛ یک مبارز سنگینوزن قوی که تازه ۳۰ ساله شده و با ولخرجیهایش حسابی کیف میکند، اما به جمعآوری بدهی برای مافیای فیلادلفیا تقلیل یافته است. مربی پیر و استاد سابق او یعنی میکی (بورگس مردیت) که مویی سفید کرده، این رفتار راکی را نوعی خودفروشی و بیاحترامی به خودش میداند؛ او که زمانی پتانسیل عظیمی در راکی میدید، حالا از او منزجر و خشمگین شده است. جز این راکی کاملاً از آمادهسازیهای ملی برای جشن دویستمین سالگرد استقلال ایالات متحده در ۱۹۷۶ بیخبر است. (بوکس برای این سالگرد مثل همان چیزی است که موسیقی کانتری در «نشویل» رابرت آلتمن بود، فقط بدون سردرگمی و بدبینی.)
قهرمان داستان بهشدت عاشق آدریانا یا آدریان (تالیا شایر) است؛ زن عجیب محله که پشت پیشخوان یک فروشگاه حیوانات خانگی کار میکند؛ او با برادر شلخته و محافظهکارش، پائولی (برت یانگ) – که در کار بستهبندی گوشت است و از شغل و زندگیاش نفرت دارد – زندگی میکند (عکسی در خانهی مشترکشان، مردی جوانتر و لاغرتر با لباس نیروی دریایی را نشان میدهد). پائولی مدام میخواهد راکی را با خواهرش آشنا کند تا با این مرد سرسخت فامیل شود و از این طریق بتواند برای کارفرمای عاقل راکی، گازو (جو اسپینل)، کار کند. استالونه نشان میدهد که چقدر از خواستههای سادهلوحانهی پائولی در این مورد عصبانی است، نه صرفاً به این دلیل که پاولی آشکارا به درد چنین کار خشنی نمیخورد، بلکه به این دلیل که خود راکی هم از اینکه مجبور است این کار را انجام دهد نفرت دارد.

استالونه، فیلمنامهنویس، پس از ترسیم کامل این موقعیت، با شکوهی هیجانانگیز به سراغ پردهی دوم خود میرود. آپولو کرید، قهرمان جهان (با بازی سرزندهی کارل ودرز)، برای دفاع از عنوان قهرمانی سنگین وزن خود به شهر آمده. اما وقتی رقیبی که قرار است با او مسابقه دهد به دلیل مصدومیت مجبور میشود از مسابقه کنار بکشد، او و همراهانش نگران میشوند. بنابراین کرید تصمیم میگیرد مبارزهی خود را به داستانی از رویای امریکایی تبدیل کند: او با یک بوکسور محلی فیلادلفیا مبارزه خواهد کرد. او سراغ راکی میرود، زیرا از لقب او، «اسب نریان ایتالیایی»، خوشش میآید.
کرید و گروهش تصور میکنند که این مبارزه سرگرمی خوبی خواهد بود؛ کرید از سر صدقه لطفی به یک مبارز محلی میکند، لحظهای در رینگ به او فرصت میدهد و سپس کارش را تمام میکند. اما راکی سرسخت، زیرک و مهربان، ایدههای دیگری دارد؛ مثل اینکه هر روز صبح ساعت چهار برای تمرین بیدار میشود. اول برای او بالا رفتن از پلههای موزهی هنر فیلادلفیا کار دشواری است. اما راکی مصمم است که موفق شود.
استالونه در نقش راکی، آشکارا مردی بسیار قوی و هیکلی است و میتوانید بپذیرید که با چنین هیبتی و با آن عضلات تیز و برنده در رینگ موفق شود؛ البته او آن سبک هیکلی را ندارد که این روزها جذاب به حساب میآیند. عجیب اینجاست که هیچ صحنهی وزنکشی با حضور او و آپولو وجود ندارد. از بسیاری جهات، راکی دربارهی قهرمانپرستی قهرمان بزرگ سنگین وزن، راکی مارسیانو، است که مدام در فیلم به او ارجاع داده میشود، و همچنین دربارهی اقدام شجاعانه و بیتعصب یک ایتالیایی-امریکایی در دفاع از خود در برابر سلطهی بیرحمانهی مبارزان آفریقایی-امریکایی؛ مثل جو فریزر، قهرمان واقعی بوکس، که در این فیلم پا به میدان میگذارد.
راکی به آدریان میگوید که بوکس چقدر سخت است، چه بار سنگینی دارد و چطور جوری طراحی شده که عملاً بوکسورها را به ورطهی نابودی بکشاند. وقتی میشنوید که به راکی وعدهی ۱۵۰ هزار دلار پول داده شده است، تصور میکنید که بیشک خیانتی در راه است. به همین ترتیب، وقتی گازوی نفرتانگیز ۵۰۰ دلار برای هزینههای تمرین به راکی میدهد، دوباره بیعدالتیهایی را میبینیم که راکی متحمل میشود. راکی حالا به این گانگستر بدهکار است و گازو حتماً از او میخواهد که جواب خوبیهایش را پس بدهد. آیا از راکی خواسته میشود که از قصد ببازد؟

پاسخ در هر دو مورد به طرزی معجزهآسایی «نه» است. یا دستکم میتوان فرض کرد که پاسخ به مورد اول «نه» است، و در مورد دوم «قطعاً نه». «راکی» فیلمی است که گویی سرنوشت اندوهبار براندو در فیلم «در بارانداز» (On the Waterfront) و همچنین مناقشات نژادی ناخوشایند در اثری همچون «امید سفید بزرگ» (The Great White Hope) را – که در آن جیمز ارل جونز نقش جک جانسون، بوکسور سیاهپوستِ دوران قوانین «جیم کرو» را ایفا میکرد – به یاد دارد. فیلم، توقعات ما از اینکه یأس و ناامیدی بزرگی در راه است، به کلی دگرگون میکند.
فیلم استالونه را غولهای هالیوودی، اروین وینکلر و رابرت چارتوف، تهیهکنندگی کردند؛ کسانی که چهار سال بعد، تهیهکنندگی فیلم «گاو خشمگین» (Raging Bull) اثر مارتین اسکورسیزی را بر عهده داشتند؛ فیلمی دربارهی بوکس که البته تاریکی و رنج را در قالب تصاویر سیاه و سفید به ژانر فیلمهای بوکس بازگرداند. با این حال، میتوان شباهتهایی میان آنها یافت: نخستین دیدار طولانی و معذبکنندهی اِدرین از اتاق راکی، بیشباهت به اولین حضور ویکی لاموتا در خانهی جیک نیست. همچنین، این ایده که بوکسور صرفاً میخواهد سرپا بماند، ضربات را تحمل کند و تا پایانِ مبارزه دوام بیاورد، بسیار شبیه به رنجهایی است که شخصیت لاموتا متحمل میشود و اجرای رابرت دنیرو در بازتاب شخصیت شهیدگونهی او تأثیرگذار است. اما «راکی» جزئیاتی بسیار هولناکتر از «گاو خشمگین» دارد: در اواخر مسابقه، راکی از دستیار گوشهی رینگش میخواهد که چسبِ روی ابرویش را بردارد تا زخم دوباره باز شود، خون جاری گردد و چشمانش باز شوند تا بتواند ببیند چه میکند
اما شباهتها در همینجا به پایان میرسد. راکی در برابر کرید به یک پیروزی اخلاقی دست مییابد؛ کرید البته آدم بدی نیست، اما نقصهای بزرگی دارد. پیش از مبارزه، میبینیم که او دربارهی فرصتهای تجاری در کانادا صحبت میکند، آن هم به خاطر مزایای مالیاتی. کانادا؟ آن هم در سالگرد دویستسالگی امریکا؟ چنین بیوفایی شرمآوری نسبت به «عمو سام» هرگز بیپاسخ نمیماند! در پایان میبینیم که راکی موفق میشود حریفش را یک بار نقش بر زمین کند و عشق زنی شایسته را نیز به دست آورد. این داستانی است که کارگردان آن، جان جی. آویلدسن، با سادگی تمام روایت میکند؛ روایتی که اغلب آرام پیش میرود و بهجز سکانسهای دویدن در خیابان، موسیقی پرشور و هیجانانگیزی هم ندارد. با این حال، فیلم «راکی» ۵۰ سال بعد از اکران آن، همچنان معصومیتی ماندگار را بر دوش میکشد.
شناسنامه فیلم «راکی» (Rocky)
کارگردان: جان جی. آویلدسن
نویسنده: سیلوستر استالونه
بازیگران: سیلوستر استالونه، تالیا شایر، برت یانگ، کارل ودرز، جو اسپینل، جو فریزیر
محصول: ۱۹۷۶، ایالات متحده
امتیاز سایت IMDb به فیلم: ۸.۱ از ۱۰
امتیاز فیلم در سایت راتن تومیتوز: ۹۵٪
خلاصه داستان: راکی بالبوآ شبهایش را به مبارزه در کلوبها می گذراند، و فقط به اندازهی گذران زندگی پول درمیآورد. در طول روز اما به عنوان شرخر برای رباخواری کار میکند؛ اما ته دلش نمیخواهد به مردم آسیب برساند. در خارج از رینگ تنها نقطهی روشن زندگی او آدریان، یک فروشندهی فروشگاه حیوانات خانگی بسیار خجالتی است که اتفاقاً خواهر دوست پرحرفش، پائولی، هم است. با این حال، راکی حس میکند در یک دور باطل گیر کرده است. همزمان که میخواهد آدمحسابی باشد، زندگی دائم یادش میاندازد که هیچوقت پتانسیل خود را محقق نکرد. تا اینکه روزی یک مبارز معروف پا به شهر میگذارد و راکی فرصتی برای اثبات خود پیدا میکند…
منبع: The Guardian



