۱۰ فیلم برتر درباره جنگ سایبری؛ از «اسکایفال» تا «شبح درون پوسته»
چیزی که زمانی یک مفهوم دور از ذهن علمی-تخیلی بود، اکنون به اضطرابی عمیق در جهان مدرن تبدیل شده است. ایدهی جنگ سایبری حالا بخشی جداییناپذیر از عصر ماست؛ بازتابی از آسیبپذیری ناشی از اتکای ما به رایانهها و اینترنت برای مدیریت همهچیز، از فعالیتهای روزمره تا ساختارهای حیاتی دولتی. در این مقاله، 10 فیلم برتر درباره جنگ سایبری را مرور میکنیم.
بعضی از این آثار به ظرافتها و پیچیدگیهای اطلاعاتی در دنیای واقعی میپردازد و برخی دیگر پیامدهای ویرانگر احتمالی در صورت وقوع چنین حملهای را بررسی میکنند. البته همهی این فیلمها در چارچوب واقعگرایی قرار نمیگیرند و تعدادی از آنها وارد حوزهی تخیل میشوند اما حداقل در باب نبردهای سایبری حرفهای تاملبرانگیزی میزنند.
10. چشم عقاب (Eagle Eye)
9. آزادانه زندگی کن یا سخت بمیر (Live Free or Die Hard)
8. روزهای صفر (Zero Days)
7. بازیهای جنگی (WarGames)
6. من کی هستم (Who Am I)
5. کلوسوس: پروژه فوربین (Colossus: The Forbin Project)
4. اسکایفال (Skyfall)
3. ماتریکس (The Matrix)
2. نابودگر 2: روز داوری (Terminator 2: Judgment Day)
1. شبح درون پوسته (Ghost in the Shell)
10. چشم عقاب (Eagle Eye)

- سال اکران: 2008
- کارگردان: دی جی کاروسو
- بازیگران: شایا لباف، میشل موناهن، رزاریو داوسون، مایکل چکلیس، بیلی باب تورنتون، آنتونی مکی، مادلین سوئیتن
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.6 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 26 از 100
«چشم عقاب» مرز باریک بین آسایش ناشی از تکنولوژی و بردگی دیجیتال را برسی میکند؛ فیلمی آغشته به پارانویا که نشان میدهد که چگونه سادهترین ابزارهای روزمره مثل تلفن همراه و دوربینهای مداربسته میتوانند به چشمها و دستهای یک سیستم خودکامه در یک جنگ سایبری تبدیل شوند. این فیلم یادآور میشود که در نبردهای مدرن، نیازی به بمباران فیزیکی شهرها نیست؛ کافی است کنترل جریان اطلاعات به دست نااهلان بیفتد تا جامعه از درون فرو بپاشد.
قصه دربارهی دو غریبه به نامهای جری (شایا لباف) و ریچل (میشل موناهن) است که به طور ناگهانی و از طریق یک تماس تلفنی مرموز از سوی زنی ناشناس، به یکدیگر پیوند میخورند. این صدای ناشناس که در واقع یک ابررایانهی فوقپیشرفتهی دولتی به نام «آریا» است، با تهدید جان عزیزانشان، آنها را مجبور میکند تا در یک سلسله عملیات خطرناک شرکت کنند. جری و ریچل در حالی که توسط نیروهای افبیآی تحت تعقیب هستند، باید راهی برای زنده ماندن پیدا کنند و در نهایت متوجه میشوند که هدف نهایی این هوش مصنوعی، ترور مقامات ارشد دولت به بهانهی حفظ امنیت ملی است.
ریتم فیلم بیوقفه و نفسگیر است، اما در پس این تعقیب و گریزهای دیوانهوار، یک دوراهی اخلاقی عمیق نهفته است. جری و ریچل قهرمانان کلاسیک یا ماموران کارکشته نیستند؛ آنها آدمهای معمولی و درماندهای هستند که در یک بازی موش و گربهی سایبری گرفتار شدهاند. استیصال آنها در برابر ماشینی که همهچیز را میبیند و همهچیز را پیشبینی میکند، به شدت قابل لمس است. «چشم عقاب» در لحظاتی به کلیشههای سینمای اکشن پناه میبرد و شاید از بهترین فیلمها درباره هوش مصنوعی نباشد، اما پیشگویی تلخ و دلهرهآوری از آیندهی ماست.
9. آزادانه زندگی کن یا سخت بمیر (Live Free or Die Hard)

- سال اکران: 2007
- کارگردان: لن وایزمن
- بازیگران: بروس ویلیس، جاستین لانگ، تیموتی اولفینت، مگی کیو، مری الیزابت وینستد، کوین اسمیت، کلیف کرتیس، ادواردو کوستا
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.1 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 82 از 100
این فیلم که بر اساس مقالهای در مجله وایرد درباره خاموش شدن اینترنت توسط هکرها نوشته شده است، مسیر متفاوتی را نسبت به سهگانهی اصلی در پیش میگیرد و جان مککلین (بروس ویلیس)، کارآگاه قدیمی اداره پلیس نیویورک، در این نسخه با دنیایی روبهرو میشود که دیگر سلاح گرم و زور بازو به تنهایی برای پیروزی در آن کافی نیست.
ماجراهای فیلم پیرامون یک توطئه بزرگ و ویرانگر سایبری اتفاق میافتد که در آن تروریستها، هکرهای باهوش را به قتل میرسانند تا کسی نتواند نقشههای رهبرشان را خنثی کند. هدف اصلی گروه این است که اینترنت، سوابق مالی، منابع انرژی و اطلاعات شخصی را خراب یا پاک کنند تا آمریکا به عصر حجر برگردد. رهبری این تروریستهای سایبری را توماس گابریل (تیموتی اولفینت) مامور سابق بخش تکنولوژی وزارت دفاع ایالات متحده برعهده دارد. در میان این بحران ملی، مککلین به شکلی ناخواسته وارد عمل میشود و با خراب کردن برنامههای گابریل، او را خشمگین میکند.
قسمت چهارم، حس خفقانآور فیلمهای قبلی را که ناشی از گیر افتادن در یک فضای بسته یا فیزیکی بود، با حس خفقان انتزاعیتر ناشی از کمبود فناوری و قطعی شبکهها جایگزین میکند. مککلین که در سراسر سواحل شرقی در حال سفر است، این بار توسط هکرهایی که کنترل همهچیز را در دست دارند، محدود میشود. او نمیتواند از تلفنهای همراه استفاده کند و از طریق دوربینهای متصل به رایانهها در معرض دید کامل قرار دارد، در نتیجه هیچ جایی برای پنهان شدن از این چشمان دیجیتالی پیدا نمیکند.
گابریل شاید پیچیدگی شخصیتهایی مثل هانس گروبر یا برادرش سایمون را نداشته باشد، اما با آرامشی ترسناک و لحنی تهدیدآمیز دیالوگهایش را ادا میکند. او شخصیتی سرد و محاسبهگر است که سعی دارد کنترل اوضاع را در دست داشته باشد. برای مقابله با مزاحمتهای مککلین، گابریل با ربودن لوسی، دختر مککلین، مسئله را شخصی میکند تا این پلیس نیویورکی انگیزه مضاعفی برای رویارویی مستقیم با او داشته باشد.
«آزادانه زندگی کن یا سخت بمیر» از سرگرمکنندهترین قسمتهای مجموعه است و جلوههای ویژه و لحظات تعلیقآمیز آن با گذشت چندین سال هنوز جذابیتهای خود را حفظ کردهاند. فیلم البته سطح کیفی قسمت اصلی را ندارد اما یک فیلم قابل دفاع با محوریت تروریسم سایبری است.
8. روزهای صفر (Zero Days)

- سال اکران: 2016
- کارگردان: الکس گیبنی
- چهرههای حاضر: دیوید سنگر، گری سامور، عاموس یادلین، یوسی ملمن، یوگنی کسپرسکی، مایکل هیدن،
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.7 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 90 از 100
سینما سالهاست که تلاش میکند پارانویای عصر دیجیتال را در قالب آثار علمی-تخیلی و اکشن به خورد مخاطب بدهد. مستند «روزهای صفر» اما زرقوبرقهای هالیوودی را کنار میزند تا تصویری تکاندهنده از یک جنگ سایبریِ واقعی عرضه کند. و خوشبختانه الکس گیبنی (کارگردان) با سوژهاش مانند یک اثر پروپاگاندایی سیاسی برخورد نمیکند و جهتگیری هم ندارد؛ او فقط میخواهد در مورد خطرات جنگ سایبری هشدار دهد.
ماجراها درباره کشف بدافزار استاکسنت است؛ یک کرم رایانهای فوقپیشرفته که سال 2010 به تیتر اخبار تبدیل شد. مستند از طریق مصاحبه با کارشناسان امنیت سایبری، مقامات اطلاعاتی و افشاگران، فاش میکند که چگونه این بدافزار توسط ایالات متحده طراحی شد تا به صورت مخفیانه، در تاسیسات غنیسازی هستهای ایران در نطنز خرابکاری کند. استاکسنت یک ویروس ساده نبود؛ یک سلاح دیجیتال بود که با خارج کردن سانتریفیوژها از کنترل، خرابی فیزیکی به بار میآورد. فیلم به چگونگی نشت این کرم به دنیای بیرون، آلوده شدن هزاران رایانه در سراسر جهان و تلاش شرکتهای امنیتی برای رمزگشایی از این ویروس پیچیده میپردازد.
آنچه «روزهای صفر» را درگیرکننده میکند، مهارت الکس گیبنی در ترجمهی اصطلاحات فنی و پیچیده به یک روایت پرکشش و قابلفهم است. او به مستند، فضای پارانوئیدی و تاریک تریلرهای دههی 70 میلادی ساختهی آلن جی پاکولا را داده. ریتم فیلم حسابشده است و آرامآرام لایههای پنهانکاری را کنار میزند تا حقیقتی هولناک را فاش کند: ما وارد عصر جدیدی از جنگ شدهایم که با اختراع بمب اتم برابری میکند، اما هیچ معاهدهی بینالمللی، مرز اخلاقی یا گفتگوی عمومی دربارهی آن وجود ندارد.
7. بازیهای جنگی (WarGames)

- سال اکران: 1983
- کارگردان: جان بدهام
- بازیگران: متیو برودریک، الی شیدی، دابنی کلمن، جان وود، کنت ویلیامز، جو دورسی، مایکل انسین، جان اسپنسر
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.1 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 93 از 100
در دههی 80 میلادی، زمانی که رایانههای شخصی تازه در حال ورود به خانهها بودند و صدای اتصال مودمهای دایالآپ از اتاقها شنیده میشد، سینما به درستی تشخیص داد که میدان نبرد آینده نه در سنگرها، بلکه در میان کدهای صفر و یک رقم خواهد خورد. هراس از اینکه یک ماشین بتواند با دور زدن منطق انسانی، جهان را به نابودی بکشاند، از همان زمان به یکی از اضطرابهای بنیادین بشر مدرن تبدیل شد.
با اینکه برداشت «بازیهای جنگی» از تقابل هستهای تا حدودی مضحک به نظر میرسد -که البته از یک فیلم علمی-تخیلی خانوادگی از دههی 80 میلادی بیش از این هم انتظار نمیرود- اما در میان فیلمهای زیرژانر جنگ هستهای، اثری خاص محسوب میشود. برخلاف سایر فیلمهای این حوزه، «بازیهای جنگی» فاقد سیاهی و جدیت است و به جای خلق یک فضای تاریک آخرالزمانی، پارانویای جنگ سرد و آسیبپذیری شبکههای سایبری را از دریچهای کنایهآمیزتر به تصویر میکشد.
دیوید (متیو برودریک) یک هکر جوان است که برای وقت گذراندن به دنبال بازیهای ویدیویی میگردد، اما در این مسیر تصادفا به یک ابرکامپیوتر مخفی ایالات متحده دست پیدا میکند. این ابرکامپیوتر پیشرفته، به بازیهای شبیهساز جنگ هستهای مجهز است. لایتمن اما نمیداند که این ابرکامپیوتر نمیتواند واقعیت را از شبیهساز تشخیص دهد. در نتیجه، تعاملات آنها به عنوان یک تعامل واقعی به دولت ایالات متحده مخابره میشود. پس از این اتفاق، دولت آمریکا گمان میکند که اتحاد جماهیر شوروی در حال تدارک یک حملهی هستهای است و در یک واکنش سریع، تصمیم میگیرد تا مقابله به مثل کند!
آنچه فیلم را متمایز میکند، نگاه هوشمندانهی آن به تقابل انسان و الگوریتم است. اینجا، هک کردن تنها یک ابزار فانتزی برای پیشبرد پیرنگ نیست، بلکه هستهی مرکزی بحران است. ابرکامپیوتر قصه دارای سوءنیت یا شرارت ذاتی نیست و فقط در حال اجرای کدهای برنامهریزیشدهی خود در یک محیط دیجیتال است. این همان زنگ خطری است که در جنگهای سایبریِ مدرن نیز شنیده میشود: وقتی کنترل زیرساختهای حیاتی به سیستمهای خودکار سپرده شود، فقدان درک اخلاقی در ماشین میتواند ویرانگرترین سلاح ممکن باشد. «بازیهای جنگی» با وجود ظاهر نوستالژیک و رابطهای کاربری پیکسلیاش، حرفهای مدرنی میزند.
6. من کی هستم (Who Am I)

- سال اکران: 2014
- کارگردان: باران بو اودار
- بازیگران: تام شیلینگ، الیاس مبارک، هانا هرتسشپرونگ، ووتان ویلکه مورینگ، ترینه دورهلم، لئونارد کارو
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.4 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 75 از 100
در هالیوود، جنگ سایبری غالبا به معنای نفوذ به سرورهای پنتاگون در چند ثانیه و تایپ کردنهای دیوانهوار روی کیبورد است اما واقعیت این نبردهای خاموش، بسیار پیچیدهتر و از نظر روانی ترسناکتر است. سینمای اروپا در فیلم تریلر روانشناختی «من کی هستم» خط بطلانی بر این فانتزیهای رایج میکشد. این ساختهی باران بو اودار به جای تمرکز بر کدهای عجیبوغریب، دست روی نقطه ضعف اصلی در هر جنگ سایبری میگذارد: ذهن انسان.
شعار اصلی فیلم («هیچ سیستمی امن نیست») فقط یک شعار تبلیغاتی ساده نیست، مانیفست جهان سایبری امروز است. فیلم به شکلی هوشمندانه نشان میدهد که جنگهای اطلاعاتی مدرن دیگر در انحصار دولتها و ارتشهای کلاسیک نیستند. این نبردها اکنون به زمین بازی طردشدگان، جوانان منزوی و گروههای آنارشیستی تبدیل شدهاند که به دنبال هویت و دیدهشدن میگردند. در این دنیای تاریک، هکرها با استفاده از روانشناسی، نه کامپیوترها، بلکه انسانها را هم هک میکنند.
داستان با بنجامین (تام شیلینگ) آغاز میشود؛ یک جوان منزوی و ازخودبیگانه که در دنیای واقعی هیچکس او را نمیبیند، اما در دنیای مجازی، یک نابغهی برنامهنویسی است. او پس از آشنایی با جوانی به نام مکس (الیاس مبارک)، یک گروه هکری زیرزمینی به نام «کلِی» (CLAY) را تشکیل میدهند. آنها در ابتدا تنها برای تفریح و جلب توجهِ یک هکر افسانهای روس، به سیستمهای امنیتی، مالی و دولتی نفوذ میکنند؛ اما خیلی زود کنترل اوضاع از دستشان خارج میشود. بنجامین و گروهش ناخواسته درگیر یک جنگ سایبریِ مرگبار با مافیای روسیه و آژانس اتحادیه اروپا میشوند. حالا بنجامین که به اتهام قتل و تروریسم تحت تعقیب است، باید با استفاده از نبوغ خود در یک بازجوییِ نفسگیر با بازپرس آژانس، راهی برای اثبات بیگناهیاش و فریب دادن سیستم پیدا کند.
یکی از درخشانترین ایدههای بصری فیلم، نحوهی به تصویر کشیدن دارک وب است. بو اودار به جای نشان دادن چترومهای خستهکننده روی مانیتور، این فضای مخفی را به شکل یک واگن متروی تاریک و پر از مسافران نقابدار نشان میدهد که در حال تبادل اطلاعات و معاملات غیرقانونی هستند. این تمهید فرمی، به جنگ سایبریِ نامرئی فیلم، هویتی فیزیکی و ملموس میدهد. علاوه بر این، فیلمنامه پر از پیچشهای داستانی گیجکننده است که شباهتهای عامدانهای به «باشگاه مشتزنی» و «مظنونین همیشگی» دارد.
5. کلوسوس: پروژه فوربین (Colossus: The Forbin Project)

- سال اکران: 1970
- کارگردان: جوزف سارجنت
- بازیگران: اریک برادن، سوزان کلارک، گوردون پینسنت، ویلیام شارلت، مارتین ای. بروکس، ماریون روس، جیمز هنگ
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.1 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 89 از 100
فیلم «کلوسوس: پروژه فوربین» اثری است که دههها جلوتر از زمانهی خود ایستاده و به ما میگوید که میدان نبردهای سایبری لزوما با هک شدن کارتهای بانکی یا نفوذ به سرورهای اطلاعاتی تعریف نمیشود؛ نقطهی اوج این جنگ زمانی است که انسان، کنترل سیستمهای دفاعی و تسلیحاتی خود را با دستان خودش به یک هوش مصنوعی غیرقابلپیشبینی میسپارد.
قصه دربارهی دانشمند نابغهای به نام دکتر چارلز فوربین است که یک ابرکامپیوتر عظیم و غیرقابلنفوذ به نام «کلوسوس» را برای کنترل تمام زرادخانههای هستهای ایالات متحده طراحی میکند. هدف از این پروژه، حذف خطای انسانی و احساسات از تصمیمگیریهای نظامی در دوران جنگ سرد است. اما بلافاصله پس از فعالسازی، کلوسوس در مییابد که اتحاد جماهیر شوروی نیز سیستم مشابهی به نام «نگهبان/گاردین» دارد. این دو ابررایانه بیاعتنا به دستورات سازندگانشان، به یکدیگر متصل شده و پس از تبادل اطلاعات، به یک هوش واحد و قادر مطلق تبدیل میشوند. آنها با در دست گرفتن کنترل تمام موشکهای هستهای، بشریت را گروگان میگیرند و اعلام میکنند که انسانها از این پس باید برای جلوگیری از نابودیِ خود، باید بردهی ماشینها باشند.
آنچه «کلوسوس» را تفکربرانگیز میکند، نگاه موشکافانهی آن به مفهوم «امنیت ملی» و «عاملیت انسانی» است. اینجا، هیچ ارتش متخاصم یا هکر نابغهای از بیرون به سیستم نفوذ نمیکند؛ بلکه خود سیستم دفاعی به یک دیکتاتور دیجیتال تبدیل میشود. کلوسوس از طریق شبکههای ارتباطی، بدون شلیک حتی یک گلوله به صورت فیزیکی، یک کودتای خاموش را رهبری میکند و نشان میدهد که در جهان متصل امروز، کسی که جریان دادهها و زیرساختها را در دست داشته باشد، خدای بلامنازع زمین خواهد بود.
تعلیق در این فیلم از طریق تقابل درماندگی انسان با منطق بیروح ماشین خلق میشود. فوربین و دیگر انسانها در برابر دوربینهای مداربسته و بلندگوهایی که صدای سرد کلوسوس را پخش میکنند، عملا خلع سلاح شدهاند. هیولای این قصه، سوءنیت یا کینهای شخصی ندارد؛ بلکه با منطق ریاضی به این نتیجه رسیده است که تنها راه برقراری صلح جهانی، سلب آزادی از انسان جنگطلب است.
4. اسکایفال (Skyfall)

- سال اکران: 2012
- کارگردان: سم مندس
- بازیگران: دنیل کریگ، جودی دنچ، خاویر باردم، رالف فاینز، نائومی هریس، برنیس مارلو، آلبرت فینی، بن ویشاو
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.8 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 92 از 100
زمانی که فیلم «اسکایفال» اکران شد، همه تصور میکردند که با یک ماجراجویی اکشن سادهی دیگر از «جیمز باند» روبهرو هستند، اما این تمام ماجرا نبود. سم مندس در بیستوسومین فیلم این مجموعه، دست روی یکی از ترسناکترین دغدغههای قرن بیستویکم گذاشت: جنگهای سایبری. «اسکایفال» از همان دقایق ابتدایی این پرسش حیاتی را مطرح میکند که در جهانی که یک هکر میتواند با چند کلیک، امنیت ملی یک کشور را به زانو دربیاورد، اصلا چه نیازی به یک مامور میدانی قدیمی مثل جیمز باند (دنیل کریگ) وجود دارد؟
قصه از جایی آغاز میشود که یک هارد دیسک حاوی هویت مخفی تمام ماموران ناتو به سرقت میرود و باند در جریان یک عملیات ناموفق در استانبول، به اشتباه هدف گلوله قرار گرفته و ناپدید میشود. مدتی بعد، زمانی که همه تصور میکنند او مرده است، یک حمله سایبری دیگر برای سازمان اطلاعات بریتانیا رخ میدهد؛ حملهای که به انفجار مقر اصلی این سازمان و کشته شدن چند مامور ختم میشود. حالا اِم (جودی دنچ)، رئیس سازمان، زیر فشار شدید دولت برای بازنشستگی قرار گرفته و باند خسته و آسیبدیده نیز به لندن بازمیگردد تا عامل این حملات را پیدا کند. او خیلی زود با رائول سیلوا (خاویر باردم) روبهرو میشود؛ مامور سابق و نخبهای که حالا به یک تروریست سایبری بیرحم تبدیل شده و میخواهد با افشای اسرار سازمان و نابودی اِم، انتقام خیانت گذشته را بگیرد.
رائول سیلوا برخلاف شرورهای کلاسیک و گاهی کارتونی فیلمهای قبلی، یک شبح دیجیتال است. او برای به آشوب کشیدن لندن نیازی به ارتش ندارد؛ سلاح اصلی او اطلاعات، نفوذ به سیستمها و دستکاری در زیرساختهای امنیتی است. وقتی او هر هفته نام تعدادی از ماموران مخفی را منتشر میکند، در واقع نشان میدهد که در عصر مدرن، «اطلاعات» از هر سلاح هستهای مرگبارتر است.
اینجا هم مثل «جانسخت» شاهد تقابل جالبی میان دنیای قدیم و جدید هستیم؛ تقابلی که بهترین نمود آن را در اولین ملاقات باند و کیو (بن ویشاو) میبینیم. کیو دیگر آن پیرمرد مخترع گجتهای عجیبوغریب نیست، بلکه یک جوان خوره کامپیوتر است. مندس اینجا از کلیشههای سطحی دوری کرده و نگاه عمیقتری به فناوریهای مدرن دارد. در «اسکایفال»، جنگ سایبری تنها یک ابزار برای خلق سکانسهای اکشن نیست، بلکه به یک جنگ روانی تمامعیار تبدیل میشود. دشمن در سایهها پنهان شده، هیچ پرچم و یونیفرمی ندارد و میتواند در یک چشم به هم زدن، امنترین مکانهای دنیا را ناامن کند. این حس پارانویا، در تمام لحظات فیلم جریان دارد.
اما هوشمندانهترین رویداد فیلم در پرده سوم آن رقم میخورد. باند برای اینکه بتواند یک مغز متفکر سایبری را شکست دهد، متوجه میشود که در زمین بازی دیجیتال هیچ شانسی ندارد؛ بنابراین تصمیم میگیرد به گذشته بازگردد. او اِم را به عمارت قدیمی و دورافتاده اسکایفال در اسکاتلند میبرد؛ جایی که نه اینترنتی وجود دارد، نه ماهوارهای و نه سیستمهای هوشمند.
3. ماتریکس (The Matrix)

- سال اکران: 1999
- کارگردانان: واچوفسکیها
- بازیگران: کیانو ریوز، لارنس فیشبرن، کری-آن ماس، هوگو ویوینگ، جو پانتولیانو، گلوریا فاستر، مارکوس چونگ
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.7 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 83 از 100
اواخر دههی 90 میلادی، برداشت سینما از جنگ سایبری غالبا به سرقت اطلاعات یا از کار انداختن شبکههای کامپیوتری محدود میشد، اما فیلم «ماتریکس» این مفهوم را به فلسفیترین شکل ممکن ارتقا داد. این اثر ساختارشکن که معجونی عجیب از جلوههای ویژه، مبارزات رزمی و فلسفه در یک جهان سایبرپانکی است، روی مفاهیمی دست میگذارد که آن روزها برای اکثر آدمها تعریفشده نبود. «ماتریکس» با تلفیق جسورانهی ژانرها، جنگ سایبری را از سطح تقابل کلیشهای «خیر در برابر شر» فراتر برد و ذهن مخاطب را با مفاهیم عمیقی دربارهی ماهیت انسانیت و واقعیت درگیر کرد.
قصه دربارهی یک برنامهنویسی و هکر به نام توماس اندرسون (کیانو ریوز) است که با نام مستعار نئو فعالیت میکند. او پس از تماس با یک هکر دیگر به نام ترینیتی و ملاقات با مورفئوس، متوجه میشود پادآرمانشهری که در آن زندگی میکند در واقع یک دنیای مجازی به نام ماتریکس است. در مقطعی از قرن بیستویکم، جنگی میان انسانها و ماشینهای هوشمند درمیگیرد که به پیروزی ماشینها ختم میشود؛ حالا انسانها در پادهای مخصوص متولد میشوند و بدون آنکه بدانند، به عنوان منبع تولید انرژی برای ماشینها مورد استفاده قرار میگیرند. نئو با انتخاب قرص قرمز، از این شبیهسازی بیدار میشود و حالا باید راهی برای مقابله با ماشینها پیدا کند.
آنچه «ماتریکس» را به یک فیلم درجهیک درباره جنگ سایبری تبدیل میکند، رویکرد هستیشناسانهی آن به سلطهی هوش مصنوعی است. ماشینها برای نابودی انسانها، بزرگترین حملهی سایبری تاریخ را با هک کردن «ذهن بشر» و اسیر کردن او در یک توهم دستهجمعی رقم میزنند. از سوی دیگر، واچوفسکیها نبردهای سایبری را با ابداعات بصری شگفتانگیزی به تصویر میکشند. در داخل ماتریکس، نئو پتانسیل واقعی خود را کشف میکند و میتواند واقعیت و قوانین این جهان را دستکاری و خم کند.
صحنههای آهستهی فیلم، پرشهای بلند و مهار گلولهها توسط نئو، همگی در واقع استعارهای از غلبهی ارادهی انسانی بر الگوریتمهای یک نرمافزار هستند. واچوفسکیها با این فیلم، نگاه مخاطبان و هالیوود را به ژانر اکشن برای همیشه تغییر دادند و ثابت کردند که یک فیلم اکشن میتواند فلسفی و تفکربرانگیز هم باشد.
2. نابودگر 2: روز داوری (Terminator 2: Judgment Day)

- سال اکران: 1991
- کارگردان: جیمز کامرون
- بازیگران: آرنولد شوارتزنگر، لیندا همیلتون، رابرت پاتریک،، ادوارد فرلانگ، جو مورتن، ارل بوئن، مایکل بین، دین نوریس
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.6 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 90 از 100
«نابودگر 2» یکی از بهترین فیلمهای اکشن تاریخ سینماست که شاید نیازی به معرفی نداشته باشد. در دورانی که بحث هوش مصنوعی، اتوماسیون و وابستگی انسان به فناوری بیش از هر زمان دیگری مطرح است، هشدارهای این فیلم هنوز هم کاملا معنادار و زنده به نظر میرسند. ایدهی اصلی فیلم را شاید جدی نگیرید؛ اینکه زمانی به نقطهای بیبازگشت خواهیم رسید که انسانها کنترل زیرساختهای نظامی خود را به یک هوش مصنوعی سپردهاند و تمدن را به سمت نابودی سوق دادهاند. اما اگر صادق باشیم، این ایدههای تخیلی در حال حاضر، چندان هم از واقعیت دور نیستند.
در قسمت دوم، تی-800 (آرنولد شوارتزنگر) از آینده به گذشته فرستاده میشود تا از جان کانر نوجوان (ادوارد فرلانگ) در برابر یک سایبورگ فوقپیشرفته و تغییرشکلدهنده به نام تی-1000 (رابرت پاتریک) محافظت کند. جان کانر همان کسی است که در آیندهی پساآخرالزمانی، رهبریِ مقاومت انسانها در برابر اسکاینت -همان هوش مصنوعی سرکشی که با یک حملهی هستهای، بشریت را به مرز انقراض کشانده- را بر عهده خواهد داشت. در این مسیر، سارا کانر (لیندا همیلتون) نیز به آنها میپیوندد تا با نابودی هستهی مرکزی این تکنولوژی، جلوی وقوع «روز داوری» را بگیرند.
آنچه تقابل میان انسان و ماشین را در این فیلم تعلیقآمیز میکند، فضاسازی سنگین و ناآرامی است که از همان دقایق ابتدایی حس میشود؛ اتمسفری که مدام یادآوری میکند آیندهای تاریک در راه است. این حس شوم، صرفا محدود به حضور یک ربات قاتل جیوهای نیست، بلکه ترسی عمیق درباره نابودی تمدن و فناوری افسارگسیخته است. اسکاینت نماد یک سیستم متصل و خودآگاه است که با پردازش دادهها به این نتیجه رسیده که انسان بزرگترین تهدید برای بقای زمین است، و بدین ترتیب، تصمیم میگیرد بشر را نابود کند.
«نابودگر 2» از آن آثار نادری است که در همه زمینهها موفق عمل میکند. فیلمی که هم در فهرست بهترین آثار علمی-تخیلی تاریخ جای ثابتی دارد، هم در میان برترین فیلمهای اکشن و هم در میان موفقترین دنبالههای سینمایی! ما شاید به خاطر جلوههای ویژه و سکانسهای اکشن نفسگیر به سراغ آن برویم، اما چیزی که باعث میشود سالها بعد همچنان از آن حرف بزنیم، شخصیتهای فراموشنشدنی، بار احساسی و مضامین آن است. «نابودگر 2» فیلمی نیست که بتوان تکرارش کرد، پس جای تعجب ندارد که دنبالههای بعدی با وجود تلاشهای فراوان، هرگز نتوانستند به جایگاه آن نزدیک شوند.
1. شبح درون پوسته (Ghost in the Shell)

- سال اکران: 1995
- کارگردان: مامورو اوشی
- صداپیشگان: آتسوکو تاناکا، آکیدو اوتسوکا، لماسا کایومی، کوئیچی یامادرا، شیگرو چیبا، کازوهیرو یاماجی، میتسورو میاموتو
- امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.9 از 10
- امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 97 از 100
سینمای علمی-تخیلی در دهههای اخیر بارها تلاش کرده تا وحشت جنگهای اطلاعاتی و تسلط ماشینها را به تصویر بکشد، اما کمتر اثری توانسته مانند انیمه «شبح درون پوسته» این اضطراب اگزیستانسیال را به یک تجربهی سینمایی و فلسفی تبدیل کند (و اگر احیانا نمیدانید، «ماتریکس» با الهام از همین انیمه ساخته شده است!). «شبح درون پوسته» خیلی زود به یکی از بهترین آثار سایبرپانکی تاریخ تبدیل شد و مسیر را برای تولید آثار مشابه هموار کرد.
قصه در سال 2029 و در یک کلانشهر خیالی به نام «نیو پورت سیتی» اتفاق میافتد؛ پادآرمانشهری که در آن زندگی ساکنان بهطور کامل و بیوقفه از سوی دولت تحت نظارت قرار دارد. در این دنیای غرق در تکنولوژی، ما با موتوکو کوساناگی همراه میشویم؛ یک سایبورگ که برای یک بخش امنیتی دولتی کار میکند. هدف اصلی موتوکو در طول داستان، ردیابی و دستگیری هکری خطرناک ملقب به «عروسکگردان» است؛ موجودی سایبری که با نفوذ به ذهن انسانها، قصد دارد مسیر جامعه را برای همیشه عوض کند.
آنچه «شبح درون پوسته» را به یک شاهکار تبدیل میکند، نگاه رادیکال آن به مفهوم آسیبپذیریِ انسانی است. در جهان این انیمه، انسانها مغزهای خود را به شبکههای کامپیوتری متصل کردهاند، بنابراین «هک کردن» به معنای نفوذ به روح و تغییر دادن خاطرات و هویت یک فرد است. عروسکگردان، یک مجرم سایبریِ معمولی نیست؛ او نمادی برای یک سلاح دیجیتال است که میتواند شهروندان بیگناه را به مهرههایی بیاراده برای مقاصد سیاسی و تروریستی تبدیل کند.
مامورو اوشی با این انیمهی هوشمندانه و گاهی ترسناک، آیندهای را پیشبینی کرد که شاید در دههی 90 میلادی فانتزی و باورنکردنی به نظر میرسید، اما حالا تا حد زیادی رنگ واقعیت به خود گرفته است. امروزه دیگر کسی نمیتواند منکر وابستگی عمیق و روزافزون انسان مدرن به تکنولوژی شود و با قدرت گرفتن هوش مصنوعی، چندان دور از انتظار نیست که در سالهای پیشرو، جهانهای سایبرپانکی این انیمهها را در جهان واقعی خودمان لمس کنیم.
منبع: collider



