بهترین کتابهای جامعهشناسی؛ ۵ اثر برای درک عمیق سیاست، اقتصاد و فرهنگ
خواندن بهترین کتابهای جامعهشناسی ما را با چارچوب فکری بزرگان این حوزه آشنا میکند. مثلا کتاب «سرمایه» مارکس که بعدتر الهامبخش کمونیستها شد اصلا یک کتاب جامعهشناسی محسوب میشود چون درباره الگوهای طبقاتی جامعه حرف میزند. یک سری کتابهای جامعهشناسی هم پژوهشهایی پیرامون مطالعات موردی هستند. این کتابها خیلی پیش میآید که مرز بین جامعهشناسی و روانشناسی یا فلسفه یا تاریخ باشند. کتابهای انتقادی که به نقد وضعیت جامعه میپردازند مثل آثار پییر بوردیو برای تغییر جوامع خوانده میشوند و در نهایت مثل همه حوزهها یک سری کتاب عمومی هم وجود دارد که برای مخاطب صرفا علاقمند هم جالب است. ما در معرفی بهترین کتابهای جامعهشناسی، دسته آخر را هم در نظر گرفتهایم تا مقاله برای همه مخاطبان چه آنها که اول راه مطالعه جامعهشناسی هستند و چه حرفهایترهای این حوزه کاربردی باشد.
فهرست محتوا
۱. کتاب در سایه خشونت؛ تحلیل مسیر توسعه و اقتصاد رانتی
۲. درباره سیاست و فرهنگ؛ واکاوی جامعه ایران در گفتوگو با شاهرخ مسکوب
۳. کتاب پوپولیسم چیست؛ راهنمای شناخت جریانهای سیاسی معاصر
۴. فوتبال علیه دشمن؛ سفری جامعهشناختی به دنیای سیاست و هویت
۵. کتاب رام کردن سرمایهداری؛ رویکرد مدرسه زندگی به اقتصاد و جامعه
۱. کتاب در سایه خشونت؛ تحلیل مسیر توسعه و اقتصاد رانتی
نویسنده: داگلاس سی.نورث
مترجم: محسن میردامادی و محمدحسین نعیمیپور
از آن کتابهایی است که باعث میشود جور دیگری به جهان نگاه کنید. احمد میدری که این روزها او را به عنوان وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی میشناسید مقدمهای بر این کتاب نوشته و درباره مساله توسعه با دیدگاه نورث توضیحاتی داده است. اگر از آنهایی هستید که مقدمه را رها میکنید و میروید سر فصل اول، این عادت را سر «در سایهی خشونت» بشکنید چون مقدمهی مهمی دارد. مقدمه توضیح میدهد که در این کتاب قرار است درک ما از توسعه به چالش کشیده شود.
نورث و همکارانش چند کشور توسعهنیافته در آسیا و آفریقا را مورد بررسی قرار دادهاند. از بنگلادش تا کنگو و از فیلیپین تا موزامبیک. مدل اقتصاد رانتی و سیاست بستهی آنها را مقایسه کردهاند و اینکه سیستمهای دسترسی محدود در برخی جوامع توسعهنیافته با تخصیص رانت اتفاقا توانستهاند اقتصاد و مرزهای کشور را حفظ کنند. درواقع به گفتهی نورث شما نمیتوانید از یک کشور توسعهنیافته ناگهان به یک کشور توسعهیافته تبدیل شوید. مراحلی برای این کار وجود دارد. مثلا کره جنوبی را مثال میزند که بعد از جنگ جهانی دوم تا دههی ۶۰ نظام دسترسی محدود پایه داشته. یعنی رانت کاملا توسط دولت پخش میشد و فساد اقتصادی زیادی هم وجود داشت. بعد به نظام دسترسی محدود پایهی بالغ میرسند. زمانی که انحصار و سهمیهبندی اعتبارات بانکی به وجود میآید. بیش از ۲۰ سال طول میکشد تا آن پایه از نظام دسترسی محدود برداشته شود و به نظام دسترسی بالغ تبدیل شوند و بعد از آن است که تازه نظام دسترسی باز در آنجا حکمفرما میشود.
مدل توزیع رانت نوعی از جوامع را ایجاد میکند که در زمینهی توسعه در مراحل مختلفی قرار میگیرند. خواندن این کتاب دیدتان را نسبت به این ماجرا باز میکند.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
۲. درباره سیاست و فرهنگ؛ واکاوی جامعه ایران در گفتوگو با شاهرخ مسکوب
نویسنده: علی بنوعزیزی
برویم سراغ کتابی خوشخوانتر و سادهتر که ایرانی است و به جامعهی خودمان میپردازد و در آن با نویسندهای حرف زده شده که فارسی سلیس زیبا و تمیز را باید از او آموخت؛ شاهرخ مِسکوب. این نویسنده خوشفکر که به هر حال زمانی تمایلات سیاسی هم داشته مثل خیلی از همنسلانش در این گفتوگو افکارش را نسبت به نقش سیاست در جامعهی ایران خیلی شیوا و صریح بیان کرده. مِسکوب از مشروطه شروع میکند و حتی نقبی به زمان صفویه و تشیعگری میزند. از اینکه چطور مشروطیت آغاز دوران مدرنیته در ایران بود و باعث به وجود آمدن یکسری ضابطهها شد. گرچه جدی گرفته نمیشدند اما به هر حال پایهگذار چیزی شدند که پیشتر در ایران اصلا کسی به آن فکر نمیکرد.
خوبی مِسکوب این است که با دانشش میتواند مسائل را به یکدیگر متصل کند. مثلا از سیاست میرسد به ناسیونالیسم در ایران و از ناسیونالیسم به زبان فارسی که در آن تخصص دارد. اگر میخواهید درباره نسبت جامعه با سیاست و فرهنگ و تاثیرگذاری آنها از هم بدانید و حوصلهی خواندن کتابهای تئوریک را ندارید چه چیزی بهتر از اینکه از دل خاطرات یک نویسنده به رابطهی اینها پی ببرید. نویسندهای که پیش از انقلاب کتاب «خوشههای خشم» جان اشتاینبک را ترجمه کرد چون یک اثر اجتماعی بود و چون برای مسکوب جامعهی ایرانی همیشه اهمیت زیادی داشت.
انتخاب عجیبی برای یک کتاب جامعهشناسی است اما واقعیت اینجاست که جواب مِسکوب به سوالات مصاحبهکننده حتی جایی که مربوط به تجربیات شخصیاش میشود در حقیقت روشنکننده بخشی از جامعهی ایران در دورههای مختلف است.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
۳. کتاب پوپولیسم چیست؛ راهنمای شناخت جریانهای سیاسی معاصر
نویسنده: یان ورنر مولر
مترجم: بابک واحدی
این کتاب که چندین بار هم تجدید چاپ شده توسط نشر بیدگل منتشر شده که برای آشنایی با مقولهی پوپولیسم یعنی همان جوگیری عامهی مردم بهترین گزینه محسوب میشود و بابک واحدی هم ترجمهی خوبی از آن ارائه داده. مقدمهی کتاب با انتخابات سال ۲۰۱۵-۲۰۱۶ آمریکا شروع میشود. انتخاباتی که یک طرف دونالد ترامپ بود و یک طرف برنی سندرز. و هر دوی آنها از نظر روشنفکران و سیاستمداران پوپولیست بودند. اما این واژه که بهخصوص در مورد سیاستمداران زیاد به کار میرود به چه معناست؟ یک تعریف جالبی که کتاب میدهد این است که محتوا در مقابل رفتار در پوپولیستها اهمیتی ندارد. به همین دلیل با یک سری احساسات خاص طرفیم و طرفداران پوپولیستها هم اکثرا آدمهایی دچار رنجش یا خشم یا سرخورده هستند.
نویسنده در فصلهای بعد از تعریف پوپولیسم توضیح میدهد که پوپولیستها درواقع اقتدارگرا هستند و به نظامهای دموکراتیک آسیب جدی میزنند. با این حال سوال اصلی این است که پس چرا آنها طرفدار دارند؟ اینجا یک جمله از کتاب گویا و جالب است: «پوپولیسم ظاهرا مسالهای را که لیبرال دموکراسی از یافتن پاسخی واقعی برای آن عاجز بوده، حل کرده است یعنی این مساله که اساسا حد و مرز مردم کجاست».
این کتاب هشدار خوبی است برای جوامع که حواسشان جمع باشد گیر پوپولیستها نیفتند. جامعهای که به سمت پوپولیسم حرکت کند کمکم از معنا و شعور تهی میشود و درنتیجه عجیب نیست که نویسنده پیشبینی میکند چنین جوامعی درنهایت از دموکراسی کاملا فاصله میگیرند.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
۴. فوتبال علیه دشمن؛ سفری جامعهشناختی به دنیای سیاست و هویت
نویسنده: سایمون کوپر
مترجم: عادل فردوسیپور
سایمون کوپر نویسنده و روزنامهنگار ورزشی است و شاید برایتان عجیب باشد که کتابی از او که تازه در عنوانش هم فوتبال دارد جزو بهترین کتابهای جامعهشناسی آوردهایم. پدر سایمون کوپر انسانشناس بود و کوپر تحتتاثیر پدرش از دریچهی دیگری به ورزش نگاه میکرد. از دریچهی انسانها و تاثیر ورزش به خصوص فوتبال روی زندگیشان. درواقع کتاب کوپر بیشتر از آنکه ورزشی باشد جامعهشناسی است. او فقط بین فوتبال و جامعه پلی زده است. کتاب کوپر سفری جامعهشناختی به ۲۲ کشور جهان است. هیچ ربطی به تاکتیکهای فوتبال هم ندارند بلکه از این میگوید که چطور فوتبال به سیاست، جنگ، دیکتاتوری و حتی هویت ملی ربط پیدا میکند.
این اولین ترجمهای است که قبل از آثار دوبلی و کتاب «مارادونا» از عادل فردوسیپور به بازار آمد و ویراست اولش کمی دستانداز دارد اما به خواندنش میارزد.
کتاب «فوتبال علیه دشمن» نمونهی درخشانی از تخیل جامعهشناختی است. به این معنا که بتوانیم یک مساله شخصی (مثل دیدار با هواداری که از دست استازی (پلیس مخفی آلمان شرقی) فرار کرده بود) را به مسائل عمومی و ساختار جامعه پیوند بزنیم. و کوپر با کتابش دید ما را نسبت به جهان با روایتهایی انسانی گستردهتر میکند. ماجرای تیم بارسلونا در اسپانیا فقط یک مساله فوتبالی نیست بلکه به معنای شناخت جامعهی کاتالانهاست. بامزه اینکه مثلا در این بخش کوپر سراغ یک جامعهشناس هم رفته. این بخش کتاب درباره بارسلونا را نقل قول میکنم:
از پروفسور لوییز فلاکر، جامعهشناس کاتالانی پرسیدم آیا میتواند کتاب خاصی درباره بارسا به من معرفی کند. اما او فقط یک کتاب را میشناخت که مربوط به بیست سال قبل بود. از او پرسیدم چرا تحصیلکردهها به بارسا بیتوجه بودهاند؟ فلاکر گفت: «بعضی از مسائل آنقدر مقدس هستند که نمیشود دربارهشان نوشت، و بعضی هم خیلی کفرآمیز.» از صحبت او اینطور برداشت کردم که او فوتبال را موضوعی کفرآمیز میداند ولی او نتیجه گرفت که: «بارسا هنوز مقدس است». بارسا صدبرابر معروفتر از خود کاتالونیاست و مایهی اصلی غرور کاتالان.
باز شدن در صفحه دیجیکالا
۵. کتاب رام کردن سرمایهداری؛ رویکرد مدرسه زندگی به اقتصاد و جامعه
نویسنده: جمعی از نویسندگان مدرسه دوباتن
مترجم: کاوه بهبهانی
کتاب «رام کردن سرمایهداری» که توسط تعدادی از مدرسان مدرسه آلن دوباتن نوشته شده اثری جامعهشناختی است که البته با زبان قابل فهم نوشته شده و نشر کرگدن با ترجمه کاوه بهبهانی آن را منتشر کرده است. کتاب با چالشهای مدرنیته آغاز میشود که درواقع با سرمایهداری گره خورده و از این میگوید که با ظهور و رشد سرمایهداری چه گرفتاریهایی در جوامع ایجاد شد. اما بعد از دل همین ماجرا اقتصاد خوب را مطرح میکند. اقتصاد خوب به گفتهی نویسندگان کتاب اقتصادی است که در آن تقاضا، کار، سود و ثروت را میتوان طوری سامان داد که شکوفایی فردی و اجتماعی رواج پیدا کند. اقتصاد خوب باعث تشکیل جامعهی خوب میشود. پس پیوند میان اقتصاد و جامعهشناسی ناگسستنی است.
فصلهای کتاب کنجکاویبرانگیزند. از اینکه چطور حال و روز سرمایهداری را بهتر کنیم تا عنوان جالب چطور میتوان کشوری را ثروتمند کرد؟
این کتاب تئوریک اما همهفهم است و با نثر روان و مثالهای خوب و ترجمهی عالی برای علاقمندان به جامعهشناسی گزینهی بینقصی محسوب میشود. بهخصوص آنها که جامعه را بیشتر از منظر اقتصاد بررسی میکنند. برای اینکه با زبان کتاب آشنا شوید بخشی از فصل درباره (علیه) نیکوکاری را میآوریم:
وقتی پولدارها اواخر عمرشان شروع میکنند به بذل و بخشش قسمت بزرگی از پول اضافی خود، جامعه ما واقعا این کار آنها را تحسین میکند. به ویژه وقتی بخش زیادی از آن پول را وقف هنر میکنند. این کار خیلی باشکوه و خیرخواهانه بنظر میرسد. چه سرمایهدارهای مهربانی! باید خیلی شاکر باشیم که آنها در جمع ما هستند!
باز شدن در صفحه دیجیکالا
منبع: دیجیکالا مگ
