میوه‌های مضر برای سنگ کلیه؛ بیماران کلیوی سمت این خوراکی‌ها نروند!
مصرف بعضی میوه‌ها با وجود خواص مفیدشان باید برای افراد مستعد سنگ کلیه با احتیاط بیشتری انجام شود چون ترکیباتی مانند اگزالات و دریافت بیش‌ازحد ویتامین C، خطر تشکیل سنگ‌های کلسیم‌اگزالات را بالا می‌برد. از سوی دیگر، پتاسیم برخی میوه‌ها برای بیماران مبتلا به اختلال عملکرد کلیه اهمیت دارد. در مقاله زیرذ با میوه‌هایی آشنا می‌شوید که مصرف آن‌ها در شرایط خاص باید کنترل شود.
فهرست محتوا
چرا برخی میوه‌ها برای سنگ کلیه مضر هستند؟
نقش اگزالات در تشکیل سنگ‌های کلسیم‌اگزالات
نقش ویتامین C بالا و تبدیل آن به اگزالات در بدن
نقش پتاسیم و قند بالا در برخی سنگ‌های کلیوی
میوه‌های پراگزالات؛ خطرناک‌ترین گروه برای سنگ کلیه
توت‌فرنگی
تمشک
انجیر
کیوی
خرمالو
میوه‌های خشک؛ چرا خطرشان از نوع تازه بیشتر است؟
انجیر خشک
خرما
زردآلو خشک
کشمش
میوه‌های پرپتاسیم و پرقند که باید در مصرفشان احتیاط کرد
موز
آووکادو
انگور
سایر خوراکی‌های مضر برای سنگ کلیه (غیر از میوه)
آجیل و دانه‌های روغنی
شکلات و کاکائو
اسفناج و سبزیجات برگ‌دار پراگزالات
اشتباهات رایج در مصرف میوه برای افراد مبتلا به سنگ کلیه
چرا برخی میوه‌ها برای سنگ کلیه مضر هستند؟
تفاوت میوه‌ها در میزان اگزالات، پتاسیم و قند آن‌هاست. همین ترکیبات باعث می‌شوند برخی میوه‌ها برای افراد مستعد سنگ کلیه یا مبتلا به بیماری‌های کلیوی مناسب نباشند.
نقش اگزالات در تشکیل سنگ‌های کلسیم‌اگزالات
اگزالات موجود در برخی مواد غذایی گیاهی با کلسیم ترکیب می‌شود و در تشکیل بلورهای کلسیم‌اگزالات نقش دارد. بالا بودن اگزالات ادرار نیز خطر ابتلا به این نوع سنگ را افزایش می‌دهد. افراد مستعد باید مصرف خوراکی‌های پراگزالات را کنترل کنند نه اینکه آن‌ها را کاملا حذف کنند. دریافت کلسیم کافی همراه این خوراکی‌ها جذب اگزالات را در روده کاهش می‌دهد. اگر قصد خرید مکمل کلیه و مجاری ادراری دارید با پزشک خود مشورت کنید.
نقش ویتامین C بالا و تبدیل آن به اگزالات در بدن
بخشی از ویتامین C در بدن به اگزالات تبدیل می‌شود؛ به همین دلیل مصرف مکمل‌های پُردوز آن می‌تواند خطر تشکیل سنگ کلسیم‌اگزالات را افزایش دهد. این موضوع درباره دریافت معمول ویتامین C از میوه‌ها صدق نمی‌کند.
نقش پتاسیم و قند بالا در برخی سنگ‌های کلیوی
پتاسیم به‌خودی‌خود عامل تشکیل سنگ کلیه نیست؛ اما افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا دارای پتاسیم خون بالا باید با توجه به آزمایش‌ها و توصیه پزشک، مصرف میوه‌های پرپتاسیم را محدود کنند.
مصرف زیاد قند افزوده و نوشیدنی‌های شیرین نیز با افزایش خطر برخی انواع سنگ کلیه ارتباط دارد هرچند همه میوه‌های شیرین در این گروه قرار نمی‌گیرند.
میوه‌های پراگزالات؛ خطرناک‌ترین گروه برای سنگ کلیه
بعضی میوه‌ها در مقایسه با سایر میوه‌ها اگزالات بیشتری دارند و مصرف زیاد آن‌ها برای افراد مستعد سنگ کلسیم‌اگزالات مناسب نیست. البته میزان اگزالات به نوع محصول و اندازه وعده مصرفی بستگی دارد و لزوما نیازی به حذف این میوه‌ها از رژیم غذایی همه افراد مبتلا به سنگ کلیه نیست.
توت‌فرنگی
توت‌فرنگی در برخی راهنماهای تغذیه‌ای مخصوص افراد مبتلا به سنگ کلسیم‌اگزالات، در گروه میوه‌های حاوی اگزالات قرار گرفته است. افراد دارای اگزالات ادرار بالا بهتر است مقدار مصرف آن را کنترل کنند و از زیاده‌روی در مصرف این میوه بپرهیزند.
تمشک
دومین میوه تمشک است که نامش نیز در بعضی راهنماهای تغذیه‌ای بیمارستانی در گروه میوه‌های حاوی اگزالات دیده می‌شود و کنترل مقدار مصرف آن برای افراد دارای اگزالات ادرار بالا اهمیت دارد.
انجیر
بر اساس برخی راهنماهای تغذیه، انجیر در گروه میوه‌های حاوی اگزالات قرار می‌گیرد؛ بنابراین افراد دارای اگزالات ادرار بالا بهتر است در مصرف آن زیاده‌روی نکنند.
کیوی
مقدار مصرف کیوی برای بیماران دارای اگزالات ادرار بالا یا سابقه سنگ‌های مکرر کلسیم‌اگزالات بهتر است با تشخیص پزشک تغذیه صورت گیرد.
خرمالو
شواهد معتبر کافی برای معرفی خرمالو به‌عنوان یکی از میوه‌های سنگ‌ساز وجود ندارد. بااین‌حال، افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا دارای پتاسیم خون بالا باید مقدار مصرف آن را با توجه به وضعیت آزمایش‌ها و توصیه متخصص تغذیه تنظیم کنند.
میوه‌های خشک؛ چرا خطرشان از نوع تازه بیشتر است؟
در فرایند خشک‌کردن آب میوه کاهش می‌یابد و قند و مواد معدنی آن در حجم کمتری متمرکز می‌شوند. به همین دلیل میوه خشک در مقایسه با حجم مشابه میوه تازه، پتاسیم و قند بیشتری دارد.
این موضوع برای افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه که باید پتاسیم دریافتی را کنترل کنند اهمیت دارد. هرچند خشک‌بودن میوه به‌تنهایی به معنی سنگ‌ساز بودن آن نیست.
انجیر خشک
در مقایسه با نوع تازه انجیر خشک قند و پتاسیم بیشتری در حجم مشابه دارد. ازاین‌رو، مبتلایان به بیماری مزمن کلیه یا افراد دارای پتاسیم خون بالا باید در مقدار مصرف آن دقت کنند.
خرما
خرما حاوی قند طبیعی و پتاسیم است و مصرف زیاد آن برای افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا دارای پتاسیم خون بالا نیازمند احتیاط است. خرما به‌تنهایی عامل شناخته‌شده‌ای برای تشکیل سنگ کلیه نیست.
زردآلو خشک
این خشکبار خوشمزه از منابع قابل‌توجه پتاسیم است و مصرف زیاد آن برای افرادی که به‌دلیل بیماری مزمن کلیه باید دریافت پتاسیم را محدود کنند، مناسب نیست.
کشمش
کشمش به‌دلیل از دست دادن آب، در حجم مشابه نسبت به انگور تازه قند و مواد معدنی بیشتری دارد. بنابراین افرادی که باید قند یا پتاسیم دریافتی خود را کنترل کنند، در اندازه وعده مصرفی دقت کنند. هنگام خرید میوه خشک و انتخاب محصول نیز به ترکیبات آن توجه داشته باشید و تا حد امکان انواع بدون شکر افزوده را انتخاب کنید.
میوه‌های پرپتاسیم و پرقند که باید در مصرفشان احتیاط کرد
برخی میوه‌ها پتاسیم بیشتری دارند و مصرف آن‌ها برای افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا دارای پتاسیم خون بالا نیازمند دقت بیشتری است. البته پتاسیم به‌خودی‌خود عامل عمومی تشکیل سنگ کلیه نیست و محدودیت مصرف آن بیشتر به وضعیت عملکرد کلیه و سطح پتاسیم خون بستگی دارد.
موز
موز از میوه‌های حاوی پتاسیم است اما مصرف معمول آن در افرادی که عملکرد کلیه طبیعی دارند خطر سنگ کلیه را افزایش نمی‌دهد. در صورت بالا بودن پتاسیم خون، مقدار مصرف موز باید طبق توصیه پزشک تنظیم شود.
آووکادو
یکی دیگر از منابع قابل‌توجه پتاسیم آووکادو است که برای مبتلایان به بیماری کلیوی پیشرفته یا افراد دارای پتاسیم خون بالا نیازمند محدودیت است. میزان مجاز مصرف آن را نتایج آزمایش‌ها تعیین می‌کند.
انگور
انگور حاوی قند طبیعی است و مصرف زیاد آن، به‌ویژه به شکل آب‌انگور می‌تواند دریافت قند را افزایش دهد. از آنجا که مصرف زیاد قند و نوشیدنی‌های شیرین با افزایش خطر برخی انواع سنگ کلیه ارتباط دارد، بهتر است در خوردن آن زیاده‌روی نکنید و میوه کامل را به آب‌میوه ترجیح دهید.
سایر خوراکی‌های مضر برای سنگ کلیه (غیر از میوه)
دسته‌ای از خوراکی‌ها نیز اگزالات زیادی دارند و ممکن است برای افراد مستعد سنگ کلسیم‌اگزالات نیازمند محدودیت باشند.
آجیل و دانه‌های روغنی
مغزها و دانه‌ها از جمله بادام و بادام‌زمینی اگزالات قابل‌توجهی دارند و مصرف زیاد آن‌ها برای افراد دارای سنگ کلسیم‌اگزالات مناسب نیست. از طرفی آجیل منبع چربی‌های مفید، پروتئین و مواد مغذی است و حذف کامل آن ضرورت ندارد. بهتر است پیش از خرید آجیل نوع و مقدار مصرف را متناسب با شرایط خود انتخاب کنید.
شکلات و کاکائو
کاکائو و شکلات به‌ویژه شکلات تلخ از خوراکی‌های حاوی اگزالات هستند. افرادی که به سنگ کلسیم‌اگزالات مبتلا هستند و باید دریافت اگزالات را کاهش دهند بهتر است در مصرف این محصولات و خرید شکلات تلخ زیاده‌روی نکنند.
اسفناج و سبزیجات برگ‌دار پراگزالات
یکی از منابع شناخته‌شده و غنی از اگزالات غذایی اسفناج است. ریواس و چغندر برگی نیز اگزالات قابل‌توجهی دارند. افراد دارای اگزالات ادرار بالا یا سابقه سنگ کلسیم‌اگزالات باید مصرف این سبزیجات را کنترل کنند. البته محدود کردن منابع پراگزالات به معنی حذف همه سبزیجات از رژیم غذایی نیست. برای اطلاعات تکمیلی مقاله ۱۹ خوراکی که برای سلامت کلیه باید بخورید را بخوانید.
اشتباهات رایج در مصرف میوه برای افراد مبتلا به سنگ کلیه
- حذف کامل همه میوه‌ها: همه میوه‌ها برای افراد مبتلا به سنگ کلیه مضر نیستند و حذف بی‌دلیل آن‌ها می‌تواند تنوع رژیم غذایی را کاهش دهد.
- مصرف بی‌رویه آب‌میوه صنعتی با میوه تازه: برخی آب‌میوه‌ها قند افزوده دارند و نباید جایگزین میوه کامل یا آب به‌عنوان نوشیدنی اصلی شوند.
- بی‌توجهی به نوع سنگ کلیه: رژیم غذایی مناسب برای سنگ کلسیم‌اگزالات با سنگ اسیداوریکی و سایر انواع سنگ تفاوت دارد.
- محدود کردن خودسرانه کلسیم: دریافت مقدار کافی کلسیم از غذا، به‌خصوص همراه وعده‌های حاوی اگزالات، جذب این ماده را در روده کاهش می‌دهد.
- مصرف کم آب و نمک زیاد: کم‌آبی خطر تشکیل سنگ را افزایش می‌دهد و مصرف زیاد نمک نیز دفع کلسیم در ادرار را بیشتر می‌کند.
- مصرف خودسرانه مکمل‌ها: مکمل‌های پُردوز ویتامین C می‌توانند اگزالات ادرار را افزایش دهند؛ پیش از مصرف آن‌ها با پزشک مشورت کنید.
جمع‌بندی
پیشگیری از سنگ کلیه به معنی حذف میوه‌ها از رژیم غذایی نیست. نوع سنگ، نتایج آزمایش ادرار و وضعیت عملکرد کلیه مشخص می‌کنند که چه محدودیت‌هایی در برنامه غذایی لازم است. اگر سابقه سنگ کلیه دارید، برای تنظیم رژیم غذایی متناسب با شرایط خود از راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه کمک بگیرید.
منبع: دیجی‌کالا مگ
