خواص دمنوش خارخاسک و طرز تهیه صحیح آن
شاید نام خارخاسک به اندازه چای سبز یا گل‌گاوزبان به گوش من و شما آشنا نباشد اما همین گیاه نه‌چندان مشهور در طب سنتی کاربردهای بسیاری دارد. در روزهایی که نوشیدن دمنوش‌های گوناگون به بخشی جدایی‌ناپذیر از عادت‌های غذایی ما تبدیل شده و منوی کافه‌ها پر از اسم انواع گیاهان دارویی شده و خرید دمنوش گیاهی در سبد خانواده‌های ایرانی جای ویژه خود را پیدا کرده است، شناخت خواص واقعی گیاهان ضروری به‌نظر می‌رسد. پس بیایید یک راست سراغ معرفی خواص دمنوش خارخاسک برویم تا ببینیم آیا می‌توانیم برای آن جایی در فهرست نوشیدنی‌های محبوبمان باز کنیم یا نه؟
فهرست محتوا
خواص دمنوش خارخاسک
1. کمک به سلامت کلیه و پیشگیری از سنگ کلیه
2. خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی
3. احتمال حمایت از باروری و میل جنسی
4. احتمال تاثیر بر فشار خون
5. احتمال تاثیر بر قند خون
6. کاربرد سنتی خارخاسک برای زنان
طرز تهیه دمنوش خارخاسک
عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف دمنوش خارخاسک
بارداری و شیردهی
فشار خون پایین یا مصرف داروهای فشار خون
احتمال تداخل با داروها
شروع با مقدار کم
خواص دمنوش خارخاسک
خارخاسک (Tribulus terrestris L) گیاهی دارویی با سابقه طولانی در طب سنتی ایران، هند، چین و حتی اروپا است. این گیاه طبعی گرم و خشک دارد و حاوی ترکیبات مفیدی مانند ساپونین‌های استروئیدی و فلاونوئیدها است.
دمنوش خارخاسک به‌طور سنتی برای حمایت از سلامت دستگاه ادراری و کلیه، افزایش دفع ادرار و تقویت قوای جنسی مصرف می‌شود با این حال شواهد علمی موجود هنوز قطعی نشده‌اند و نتایج پژوهش‌ها بسته به نوع فرآورده و شرایط مطالعه متفاوت است. بنابراین نمی‌توان نتایج حاصل از عصاره‌ها یا مکمل‌های خارخاسک را مستقیما به دمنوش خانگی تعمیم داد.
در کل لازم است همین ابتدای کار هشدار بدهم که با وجود محبوبیت خارخاسک در طب سنتی و بررسی ترکیبات فعال موجود در آن طی مطالعات آزمایشگاهی، پزشکان می‌گویند لازم است در مورد کاربرد خودسرانه، اعتماد به نتایج آزمایشگاهی و اثربخشی اثبات‌شده در انسان محتاطانه تصمیم بگیریم. در ادامه خواص این دمنوش پرفایده را مرور می‌کنیم.
1. کمک به سلامت کلیه و پیشگیری از سنگ کلیه
یکی از کاربردهای سنتی شناخته‌شده خارخاسک استفاده از آن برای بهبود سلامت دستگاه ادراری و کمک به دفع ادرار است. برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نیز اثرات و احتمال نقش این گیاه در دفع سنگ‌های ادراری را بررسی کرده‌اند اما شواهد موجود، برای تایید این اثرات در انسان کافی نیست. پس نباید دمنوش خارخاسک را درمانی قطعی برای سنگ کلیه دانست و جایگزین تشخیص پزشکی و درمان مناسب کرد. اگر برای رفع مشکلات ادراری دنبال گیاهان دارویی دیگر هستید، پیشنهاد می‌کنم مقاله بهترین دمنوش برای دفع سنگ کلیه را نیز مطالعه کنید.
2. خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی
گفتیم خارخاسک حاوی ترکیباتی مانند فلاونوئیدها و ساپونین‌هاست که در مطالعات آزمایشگاهی، فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی از خود نشان داده‌اند.
یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند ترکیبات موجود در خارخاسک ممکن است خواص قابل توجهی داشته باشند، هرچند هنوز نمی‌توان گفت دمنوش خارخاسک می‌تواند التهاب یا آسیب‌های ناشی از فعالیت بیش از حد رادیکال‌های آزاد در بدن را درمان کند پس مثل دیگر داروهای گیاهی، بهتر است خارخاسک را دارویی مکمل و در حال تست و بررسی بدانیم، نه یک روش درمانی قطعی!
3. احتمال حمایت از باروری و میل جنسی
یکی از دلایل علاقه پژوهشگران به بررسی خواص خارخاسک، احتمال تاثیر آن بر میل جنسی و باروری مردان است. در برخی پژوهش‌ها مصرف فرآورده‌های این گیاه با تغییراتی در تعداد و تحرک اسپرم و همچنین بهبود عملکرد نعوظ همراه بوده است. با این حال نتایج تمامی پژوهش‌ها یکسان نیست و درباره افزایش تستوسترون نیز یافته قابل اتکایی وجود ندارد.
بیشتر این بررسی‌ها با عصاره‌ها و مکمل‌های استانداردشده انجام شده‌اند، نه دمنوشی که در خانه تهیه می‌شود. بنابراین نمی‌توان نتایج آن‌ها را مستقیما به دمنوش خارخاسک نسبت داد یا از آن به‌عنوان راهکاری برای درمان ناباروری و مشکلات جنسی استفاده کرد.
4. احتمال تاثیر بر فشار خون
محققان تاثیر خارخاسک بر فشار خون را نیز بررسی کرده‌اند. در آزمایشی روی افراد مبتلا به پیش‌فشارخون، مصرف فرآورده خارخاسک با کاهش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک همراه بود. ولی این مطالعه روی یک فرآورده مشخص انجام شده است و نمی‌توان نتیجه آن را مستقیما به انواع دمنوش خارخاسک تعمیم داد.
از طرف دیگر اگر برای کنترل فشار خونتان دارو مصرف می‌کنید، نظر پزشک را درباره استفاده منظم دمنوش خارخاسک جویا شوید.
5. احتمال تاثیر بر قند خون
در برخی پژوهش‌های حیوانی و انسانی، تاثیر خارخاسک بر قند خون مورد بررسی قرار گرفته است. برای مثال در یک مطالعه بالینی اثر مصرف عصاره هیدروالکلی این گیاه به مدت سه ماه در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ ارزیابی شد.
اما این آزمایش به‌تنهایی برای اثبات اثرات و خواص دمنوش خارخاسک در کنترل یا درمان دیابت کافی نیست. پس افرادی که داروی کاهنده قند خون مصرف می‌کنند نباید دمنوش را جایگزین داروی خود کنند.
6. کاربرد سنتی خارخاسک برای زنان
خارخاسک در برخی پژوهش‌ها از نظر تاثیر احتمالی بر سلامت جنسی زنان نیز بررسی شده است. نتایج اولیه از بهبود برخی شاخص‌های عملکرد جنسی خبر می‌دهند. در یک آزمایش که با مشارکت ۲۷۹ زن انجام شده، احتمال بهبود عملکرد جنسی مورد بررسی قرار گرفت اما پژوهشگران کیفیت کلی شواهد را بسیار پایین ارزیابی کردند و به همین دلیل نمی‌توان با قطعیت گفت یکی از خواص دمنوش خارخاسک، درمان بیماری‌های جنسی زنان است.
توصیه می‌کنم برای کسب اطلاع از جزئیات تاثیر خارخاسک بر سلامت زنان، مقاله خواص خارخاسک برای زنان را بخوانید.
دمنوش‌های سلامتی
طرز تهیه دمنوش خارخاسک
برای تهیه دمنوش خارخاسک معمولا از گیاه خشک‌شده خارخاسک استفاده می‌شود اما با توجه به تفاوت در نوع فرآورده، مقدار مصرف ممکن است متفاوت باشد بنابراین اگر محصول را به صورت بسته‌بندی شرکتی تهیه می‌کنید بهتر است دستور درج‌شده روی آن را ملاک قرار دهید.
- مقدار توصیه‌شده از گیاه خشک را در فنجان یا قوری بریزید.
- آب جوش را به آن اضافه کنید و اجازه دهید حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دم بکشد.
- دمنوش را صاف کرده و در صورت تمایل با مقدار کمی عسل میل کنید.
برای بهره بردن از خواص دمنوش خارخاسک مقدار مصرف روزانه مشخص و یکسانی که برای همه افراد مناسب باشد تعیین نشده است. به همین دلیل مصرف منظم یا طولانی‌مدت آن بهتر است با نظر پزشک یا داروساز انجام شود و نباید از مقدار توصیه‌شده روی بسته‌بندی محصول بیشتر مصرف کرد. به‌طور کلی پیش از خرید دمنوش گیاهی بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف دمنوش خارخاسک
طبیعی بودن خارخاسک به معنای بی‌خطر بودن آن برای همه افراد نیست. مصرف طولانی‌مدت و خودسرانه خارخاسک و فرآورده‌های آن، به دلیل تداخل احتمالی با داروهای دیگر و بروز عوارض به هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود. در ادامه به عوارض و احتیاط‌های مصرف این داروی گیاهی اشاره می‌کنیم.
بارداری و شیردهی
در دوران بارداری و شیردهی بهتر است از مصرف دمنوش خارخاسک خودداری کنید. زیرا طبق اعلام پژوهشگران دارو، هنوز اطلاعات کافی درباره خطرات احتمالی برای بارداری و جنین وجود ندارد و به همین دلیل مصرف آن در این دوران توصیه نمی‌شود. پس اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزادتان شیر می‌دهید، پیش از مصرف هر نوع فرآورده حاوی خارخاسک با پزشک مشورت کنید.
فشار خون پایین یا مصرف داروهای فشار خون
از آنجا که در برخی مطالعات اثر کاهنده فشار خون برای خارخاسک گزارش شده است، افراد مبتلا به فشار خون پایین یا کسانی که داروهای ضدفشارخون مصرف می‌کنند، بهتر است در مصرف منظم آن احتیاط کنند. اگر بعد از مصرف دمنوش دچار سرگیجه، ضعف یا علائم غیرمعمول شدید، مصرف را ادامه ندهید و درباره علت علائم با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
احتمال تداخل با داروها
اطلاعات دقیقی درباره تمام تداخلات دارویی خارخاسک در دسترس نیست و ارزیابی «EMA» نیز به محدود بودن اطلاعات درباره نحوه جذب، جابه‌جایی و دفع خارخاسک در بدن و تداخلات آن با داروها اشاره کرده است. پس اگر داروهای منظم مصرف می‌کنید، موضوع را با پزشکتان درمیان بگذارید. این مسئله مخصوصا در مورد داروهای
- فشار خون
- قند خون
- هورمون‌ها
- بیماری‌های قلبی و عروقی
- بیماری‌های کلیوی
اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. اصلا چرا روزه شک‌دار بگیریم؟
شروع با مقدار کم
اگر پزشک یا داروساز مصرف دمنوش خارخاسک را برای شما مناسب دانست طبق دستور پیش بروید و از افزایش خودسرانه مقدار مصرفی خودداری کنید. همچنین در صورت بروز علائمی مانند تهوع، دل‌درد، اسهال، سرگیجه یا واکنش حساسیتی، مصرف فرآورده را متوقف کرده و در صورت ادامه یا تشدید علائم فورا به پزشک مراجعه کنید.
جمع‌بندی
دمنوش خارخاسک توانسته جای خود را در میان نوشیدنی‌های گیاهی باز کند اما بهتر است درباره فواید آن نگاهی واقع‌بینانه داشته باشیم و هر ادعایی را بدون پشتوانه علمی قبول نکنیم. هنگام مصرف این گیاه توجه به شرایط فردی اهمیت دارد. مخصوصا در صورتی که به بیماری زمینه‌ای مبتلا هستید یا نیاز به مصرف دارو دارید حتما پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
در دوران بارداری و شیردهی یا در صورت فشار خون پایین نیز باید از مصرف خودسرانه دمنوش خارخاسک یا فرآورده‌هایی مانند عرق و عصاره آن پرهیز کرد. اگر به آنچه گفتم مسئولانه پایبند هستید دیگر مشکلی نیست! همین حالا می‌توانید برای خرید عرق خارخاسک به فروشگاه دیجی‌کالا مراجعه کنید.
منبع: دیجی‌کالا مگ
خرید عرقیجات
