ونیز ۲۰۲۶ زیر ذرهبین؛ از غیبت استودیوهای بزرگ تا بحران حضور فیلمسازان زن
جشنواره ونیز ۲۰۲۶ با فهرستی وارد مرحله تازهای شده است؛ فهرستی که در آن خبری از حضور پررنگ همیشگی استودیوهای بزرگ نیست و سهم فیلمسازان زن در بخش مسابقه اصلی نیز به شکل چشمگیری کاهش یافته است. در کنار اینها، چند مستند بسیار طولانی و حضور تعدادی از چهرههای سرشناس سینما، برنامه امسال را به یکی از بحثبرانگیزترین دورههای اخیر ونیز تبدیل کردهاند.
فهرست هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز که از ۲ تا ۱۲ سپتامبر برگزار میشود، توسط آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره، و پیترآنجلو بوتافوکو، رئیس بیینال ونیز، اعلام شده است. رسانه اسکرین دیلی در بررسی فهرست امسال، شش نکته مهم را برجسته کرده؛ از غیبت استودیوها و پلتفرمهای بزرگ گرفته تا عقبگرد محسوس در حضور فیلمسازان زن و زمانهای غیرمعمول آثار مستند.
غیبت استودیوها و پلتفرمهای استریم در لیدو
ونیز طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین سکوی پرتاب فیلمهای استودیویی و آثار پلتفرمهای استریم در فصل جوایز تبدیل شده بود. با این حال، این جایگاه تا حدی تحت تاثیر واکنش منفی منتقدان به فیلم «جوکر: جنون مشترک» (Joker: Folie à Deux) ساخته تاد فیلیپس قرار گرفت؛ فیلمی که محصول برادران وارنر بود و نخستین نمایش خود را در ونیز ۲۰۲۴ تجربه کرد.
شرایط امسال یادآور جشنواره کن است؛ جایی که فیلمهای استودیویی آمریکایی حضور بسیار کمرنگی داشتند. به نظر میرسد استودیوهای بزرگ درباره ریسک رونمایی از فیلمهایشان در جشنوارههای مهم محتاطتر شدهاند. هزینه هم احتمالا یکی از عوامل این تصمیم است، چرا که نمایش نخست یک فیلم آمریکایی در جشنوارههای داخلی این کشور بسیار کمهزینهتر خواهد بود.
در عوض، خریداران فیلم همچنان در ونیز حضور خواهند داشت تا واکنش تماشاگران را ببینند و بر اساس استقبال از آثار، برای خرید آنها تصمیم بگیرند.
امسال تنها تعداد محدودی از آثار استودیویی و پلتفرمی در ونیز حضور دارند که بیشتر آنها محصولاتی بینالمللی هستند. از جمله این آثار میتوان به مستند گروه اوئیسیز با عنوان «با خشم به گذشته نگاه نکن» (Don’t Look Back in Anger) محصول دیزنی و «عشق ممکن» (Possible Love) ساخته لی چانگ دونگ، فیلمساز کرهای و محصول نتفلیکس، اشاره کرد.
نتفلیکس همچنین حق پخش فیلم «جوهر» (Ink) ساخته دنی بویل را در آمریکا و آمریکای لاتین خریداری کرده است؛ قراردادی که تنها یک روز پس از معرفی این فیلم به عنوان اثر افتتاحیه جشنواره اعلام شد. بخش سرچلایت دیزنی نیز حق پخش جهانی «اسب وحشی شماره ۹» (Wild Horse Nine) ساخته مارتین مکدونا را در اختیار دارد.
این فهرست بسیار کمرمقتر از چیزی است که پیش از اعلام رسمی برنامه جشنواره پیشبینی میشد. در هفتههای گذشته، نام فیلمهایی مانند «ماجراهای کلیف بوث» (The Adventures of Cliff Booth) ساخته دیوید فینچر، «حفار» (Digger) ساخته الخاندرو گونسالس اینیاریتو، «سیل میآید» (Here Comes the Flood) ساخته فرناندو میرلس، «تسویه اجتماعی» ساخته آرون سورکین و «بهیموث» (Behemoth) ساخته تونی گیلروی در میان گمانهزنیها دیده میشد.
فیلمسازان زن کجا هستند؟
هشت سال از زمانی میگذرد که ونیز در سال ۲۰۱۸ همراه با دیگر جشنوارههای بزرگ متعهد شد به سمت برابری جنسیتی ۵۰-۵۰ حرکت کند، اما فهرست امسال نشان میدهد فاصله با این هدف همچنان زیاد است. باربرا بارها گفته است که عدم توازن در ترکیب جشنواره بازتابی از آثاری است که به جشنواره ارسال میشوند.
با این حال، آمار امسال دوباره بحث درباره میزان حضور فیلمسازان زن و نقشی را که جشنواره ونیز میتواند در تغییر این شرایط داشته باشد، بالا گرفته است. بر اساس آمار منتشرشده، ۷۵ درصد از فیلمهای داستانی و ۷۰ درصد از آثار غیرداستانی ارسالشده به جشنواره توسط مردان ساخته شدهاند.
در بخش مسابقه اصلی، از میان ۲۰ فیلم تنها یک اثر توسط یک زن کارگردانی شده است. این فیلم «زن ناشناس» (Woman Unknown) ساخته مای الطوخی، فیلمساز دانمارکی-مصری، است که پیشتر با «ملکه قلبها» (Queen of Hearts) جایزه تماشاگران جشنواره ساندنس را در سال ۲۰۱۹ به دست آورده بود.
این آمار کاهش چشمگیری نسبت به سال گذشته دارد؛ زمانی که شش فیلم از بخش مسابقه اصلی توسط زنان کارگردانی شده بودند.
در بخش بخش ونیز اوپن (خارج از مسابقه سابق) نیز تنها ۹ فیلم از مجموع ۴۷ اثر حاضر در تمام شاخهها توسط زنان ساخته شدهاند و تمام این آثار مستند هستند. از جمله آنها میتوان به «راهنمای یک منحرف به ناکجاآباد» (The Pervert’s Guide to Utopias) ساخته سوفی فاینز و «شهر اتحادیه» (Union City) ساخته باربارا کاپل اشاره کرد.
در مقابل، این بخش همچنان میزبان چند مستند بسیار طولانی درباره چهرههای مرد است؛ از جمله مستند بیش از هفتساعته لوکا گوادانینو درباره برناردو برتولوچی با عنوان «شادی زندگی» (Joie de vivre) و فیلم چهار ساعته الکس گیبنی درباره ایلان ماسک با نام «ماسک» (Musk).
در بخش اسپاتلایت نیز تنها یکی از هفت فیلم توسط یک زن ساخته شده است؛ «من مهم هستم» (I Matter) به کارگردانی آلینا سبان، فیلمساز رومانیایی.
شرایط در بخش افقهای ونیز بهتر است. هشت فیلم از مجموع ۲۰ اثر این بخش توسط زنان کارگردانی شدهاند. یکی از آنها «عاشقان در شب آبی» (Lovers In the Blue Night) ساخته انوپارنا روی است؛ فیلمسازی که سال گذشته برای «ترانههای درختان فراموششده» (Songs Of The Forgotten) جایزه بهترین کارگردانی این بخش را دریافت کرد.
در بخش مستقل ونیز دیز اما شرایط کاملا متفاوت است. ۱۴ فیلم از مجموع ۲۵ اثر این بخش توسط زنان کارگردانی شدهاند. در میان آنها آثاری از لیلی هوروات با عنوان «نوشتههای من روی مریخ» (My Notes On Mars)، ماریا آپاریسیو با «گاهی اندوه، گاهی طغیان» (sadness sometimes other times revolt) و لئا دومناک با «پوست مرد» (Man’s Skin) دیده میشود.
رقابت سخت میان ونیز و جشنوارههای آمریکای شمالی
ونیز طی سالهای اخیر در میان جشنوارههای پاییزی جایگاه ویژهای پیدا کرده بود و علاوه بر جذب ستارههای بزرگ، میزبان بسیاری از فیلمهایی بود که بعدها به مدعیان اصلی فصل جوایز تبدیل شدند؛ از «قدرت سگ» (The Power of the Dog) و «بنشیهای اینیشرین» (The Banshees of Inisherin) گرفته تا «بیچارگان» (Poor Things) و «بروتالیست» (the brutalist).
اما فهرست امسال از این نظر کمی ضعیفتر به نظر میرسد؛ اتفاقی که میتواند به سود جشنوارههای تورنتو و تلیوراید تمام شود.
فیلمهایی مانند «در نظر اول» (Prima Facie) ساخته سوزانا وایت با بازی سینتیا اریوو، «استعداد قتل» (A Talent For Murder) ساخته آنتون کوربین با بازی هلن میرن و «در برابر آن» (Up Against It) ساخته ترودی استایلر با بازی آنتونیو باندراس، همگی نخستین نمایش جهانی خود را در تورنتو تجربه خواهند کرد.
فیلمهای دیگری که قرار است نمایش کانادایی یا بینالمللی خود را در تورنتو داشته باشند نیز شامل «السینور» (Elsinore) با بازی اندرو اسکات، «دبیو» (The Debut) ساخته جسی آیزنبرگ با بازی جولین مور و پل جیاماتی و «گروه آلفا» (Alpha Gang) ساخته برادران زلنر با بازی کیت بلانشت میشوند.
این آثار میتوانستند بخش قابل توجهی از ستارهها و مدعیان جوایز ونیز را تشکیل دهند، اما در نهایت نمایش در لیدو را انتخاب نکردند.
مستندهای طولانی و حماسی
بخش مستند ونیز که پس از رشد قابل توجه در سالهای گذشته امسال دوباره به ۱۹ فیلم رسیده، با آثار بسیار طولانی و بلندپروازانهای روبهرو است.
در کنار مستند چهار ساعته الکس گیبنی درباره ایلان ماسک، فیلم ماریانو لیناس درباره خورخه لوئیس بورخس و بخش دوم «دوستان نامطلوب» (Undesirable Friends) ساخته جولیا لوکتف درباره روزنامهنگاران معترض روسی نیز حضور دارند؛ هر دو فیلم بیش از پنج ساعت و نیم زمان دارند. در چنین شرایطی، فیلم «امپراتوری» (Imperium) ساخته سرگئی لوزنیتسا با زمان ۱۷۶ دقیقه تقریبا کوتاه به نظر میرسد.
در بخشهای دیگر جشنواره نیز آثار بسیار طولانی دیده میشوند. «وقفه» (Intermission) ساخته یونفان یک جستار غیرداستانی ۲۲۰ دقیقهای درباره تاریخ هنگکنگ از دریچه فیلمهای خود اوست. جدیدترین قسمت مجموعه «داو» (Dau) نیز ۲۱۰ دقیقه زمان دارد و در بخش مسابقه به نمایش درمیآید. باربرا در نشست خبری درباره این آثار گفت که زمان طولانی یکی از ویژگیهای برجسته مستندهای امسال است.
البته هنوز مشخص نیست چند فیلم از این آثار در نهایت دوباره تدوین میشوند و در قالب سریال عرضه خواهند شد. سوال دیگر این است که آیا منتقدان اصلا زمان کافی برای تماشای همه این فیلمهای چندساعته خواهند داشت یا نه.
حضور پررنگ سینمای ایتالیا
سینمای ایتالیا در جشنوارههای بینالمللی امسال چندان موفق ظاهر نشده است. هیچ فیلم بلند ایتالیایی در بخش رسمی جشنوارههای برلین یا کن ۲۰۲۶ حضور نداشت. بنابراین عجیب نیست که ونیز، به عنوان مهمترین جشنواره سینمایی ایتالیا، امسال سهم قابل توجهی از برنامه خود را به فیلمسازان داخلی اختصاص داده است.
از میان ۲۰ فیلم بخش مسابقه، پنج اثر متعلق به فیلمسازان ایتالیایی است. یکی از مهمترین آنها «امشب اتفاق خواهد افتاد» (It Will Happen Tonight) ساخته نانی مورتی است؛ فیلمسازی که پس از سالها دوباره به ونیز بازگشته است.
مورتی از سال ۱۹۸۹ و پس از اختلاف با جشنواره، زمانی که فیلم «کبوتر سرخ» (Red Wood Pigeon) او از بخش رسمی کنار گذاشته شد، دیگر در این رویداد حضور نداشت.
در بخش افقهای ونیز نیز فیلم «دختری با لایکا» (he Girl With The Leica) ساخته آلینا مارازی به عنوان اثر افتتاحیه انتخاب شده است. این بخش در مجموع میزبان چهار فیلم ایتالیایی خواهد بود. هفت فیلم ایتالیایی دیگر و یک سریال نیز در بخش خارج از مسابقه به نمایش درمیآیند.
ستارههای امسال چه کسانی هستند؟
با وجود کاهش حضور فیلمهای بزرگ آمریکایی، ونیز همچنان میزبان تعداد زیادی از چهرههای شناختهشده سینما خواهد بود.
رابرت پتینسون برای فیلم «پرایمتایم» (Primetime) ساخته لنس اوپنهایم در ونیز حضور خواهد داشت و فیبی بریجرز نیز همبازی اوست. فیلم «پناهگاه» (Bunker) ساخته فلوریان زلر هم گروه بازیگران پرستارهای شامل پنهلوپه کروز، خاویر باردم و پل دینو دارد.
چهرههایی مانند جان مالکوویچ و سم راکول برای اسب وحشی شماره ۹، کیت مارا و رونی مارا برای «باکینگ فستارد» (Bucking Fastard)، الن برستین، تایکا وایتیتی و پاملا اندرسون برای «جایی برای بودن» (Place To Be) و کیفر ساترلند و آل پاچینو برای «پدر جو» (Father Joe) نیز در فهرست چهرههای مطرح امسال قرار دارند.
انتخاب مستند گروه اوئیسیز نیز میتواند لحظهای جذاب برای جشنواره رقم بزند. فیلم با خشم به گذشته نگاه نکن ساخته دیلن ثوترن و ویل لاولیس شاید باعث شود تماشاگران هنگام پیاده شدن از اتوبوسهای دریایی در لیدو، شاهد رویارویی دوباره لیام و نوئل گالاگر باشند.
در مجموع، فهرست ونیز ۲۰۲۶ نشان میدهد که جشنواره امسال با تغییراتی جدی نسبت به سالهای گذشته روبهرو است؛ از کاهش حضور استودیوهای بزرگ و فیلمسازان زن گرفته تا رقابت فشردهتر با جشنوارههای تورنتو و تلیوراید. با این حال، حضور تعدادی از فیلمسازان مطرح، ستارههای بزرگ و چند اثر بلندپروازانه میتواند همچنان ونیز را به یکی از مهمترین ایستگاههای فصل سینمایی پیش رو تبدیل کند.
منبع: Screen Daily
