هالیوود بدون انیمیشن دوام نمیآورد؛ پس چرا به آن احترام نمیگذارد؟
انیمیشن در هالیوود تاریخ بلند و بالایی دارد. از اولین فیلم دیزنی، «سفیدبرفی و هفت کوتوله» در سال ۱۹۳۷، تا امثال «داستان اسباببازی ۵» و «هاپرز» که حسابی به گیشهی امسال رونق بخشیدند، انیمیشن بخش مهمی از چرخ هالیوود را میچرخاند. با این حال، هنوز که هنوز است، هالیوود آن ارزش و احترامی را که دنیای انیمیشن استحقاقش را دارد، از آن دریغ میکند.
تا سالها اهالی هالیوود انیمیشن را جدی نمیگرفتند. حتی حاضر نبودند فیلمهای انیمیشنی را در گفتگوی جوایز سینمایی وارد کنند. آنها نهتنها حاضر نبودند فیلمهای انیمیشنی را کنار فیلمهای لایواکشن در یک دسته بگذارند، که ادعا میکردند هرسال به اندازهی کافی انیمیشن ساخته نمیشود که بتوان یک دستهی جدا برایش در نظر گرفت. بالاخره در سال ۲۰۰۱ میلادی بود که آکادمی نتوانست از زیر کار در برود و مجبور شد دستهی مجزایی برای «بهترین فیلم بلند انیمیشن» بسازد. اولین جایزهی آن به «شرک» شرکت «دریم ورکس» (DreamWorks Pictures) رسید.
از آن زمان تاکنون هالیوود بالا و پایینهای زیادی را طی کرده؛ اما یک چیز ثابت باقی مانده است: فیلمهای انیمیشنی هرساله بخش مهمی از گیشه را به خود اختصاص میدهند و بیشک از محبوبترین فیلمها بین عموم مخاطبان هستند. اما چرا هالیوود هنوز هم حاضر نیست فیلمهای انیمیشنی را کنار فیلمهای لایواکشن قرار دهد و ارزش یکسانی برایشان قائل شود؟ «ورایتی» (Variety) در مقالهی تازهی خود به این موضوع پرداخته است.
فیلم «شرک» اولین فیلمی است که پس از ساخت دستهبندی «بهترین فیلم بلند انیمیشنی» برای جوایز اسکار ۲۰۰۱ میلادی، جایزه را از آن خود کرد.
تراویس نایت، مدیرعامل «لایکا» (Laika)، شرکت انیمیشنسازی پشت فیلمهایی چون «کورالاین» (Coraline) و «پارانورمن» (ParaNorman)، لحظهای از ضیافت ناهار نامزدهای اسکار ۲۰۲۰ را به یاد میآورد. پسر ۵۲ سالهی فیل نایت (یکی از بنیانگذاران نایکی) بهخاطر فیلم استاپ موشن خود، «حلقه گمشده» (Missing Link) که برای بهترین فیلم انیمیشن بلند نامزد شده بود در این ضیافت حضور داشت. آن طرف میز، فیلمنامهنویسی نشسته بود که مدتها او را تحسین میکرد و این دو سر صحبت را با هم باز کردند. وقتی نایت بحث فیلماش را به میان آورد، نویسنده پاسخ داد: «اوه، من هیچکدام از این فیلمها را تماشا نمیکنم. فقط میگذارم بچههایم به من بگویند به کدام رأی بدهم.»
نایت در ظاهر لبخندی زد اما از درون خشمگین بود. او به یاد میآورد: «من به شدت عصبانی شدم.» این توهین بهشدت تلخی بود؛ زیرا نایت میدانست که در هالیوود همه سر این موضوع متفقالقولاند که انیمیشن برای بچههاست، فقط آن را علناً به زبان نمیآورند.
در سال ۲۰۲۶، همچنان این تناقض در مرکز گفتگوها دربارهی انیمیشن است؛ آن هم در حالی که این رسانه بیشترین میزان سوددهی را برای هالیوود به همراه دارد. «فیلم سوپر ماریو گلکسی» (The Super Mario Galaxy Movie) از شرکتهای «یونیورسال» (Universal) و «ایلومینیشن» (Illumination) امسال اولین فیلمی بود که از مرز یک میلیارد دلار فروش جهانی عبور کرد. «هاپرز» (Hoppers) از شرکت «پیکسار»، که به تازگی اکران شده، بزرگترین افتتاحیه را برای یک فیلم اورجینال «پیکسار» از زمان «کوکو» (Coco) در سال ۲۰۱۷ به ثبت رساند. «داستان اسباببازی ۵» هم با فروش ۱۶۰ میلیون دلاری در داخل آمریکا (۳۱۲ میلیون دلار در سراسر جهان) روند موفقیت فیلمهای انیمیشنی در گیشه را ادامه داد و بهترین افتتاحیه را بین تمام فیلمهای سال داشته و به سنگ بنایی برای کامبکِ «پیکسار» تبدیل شده است. این فیلم در حال حاضر با فروش جهانی ۸۹۳ میلیون دلاری، پنجمین هفتهی خود در سینماها را سپری میکند و قرار است یکی دیگر از فیلمهای میلیارد دلاری سال ۲۰۲۶ باشد.
در طول تقریباً پنج دههای که آمار فروش داخلی فیلمها ثبت شده، تنها هفت بار یک فیلم انیمیشنی در مقام پرفروشترین فیلم سال قرار گرفته است. اولین بار این «علاءالدین» (Aladdin) دیزنی در سال ۱۹۹۲ بود که سال را در صدر به پایان رساند. اکنون این رسانه با رکورد بیسابقهای روبروست، به طوری که «درون و بیرون ۲» (Inside Out 2) و «زوتوپیا ۲» (Zootopia 2) در دو سال گذشته صدرنشین بودهاند (این اولین باری است که فیلمهای انیمیشنی برای دو سال متوالی صدرنشین گیشه میشوند) و دومی به پرفروشترین فیلم انیمیشن تاریخ در امریکا تبدیل شده است. «فیلم سوپر ماریو گلکسی» تاکنون در سال ۲۰۲۶ پیشتاز است و تنها فیلمی است که از مرز ۱ میلیارد دلار عبور کرده. اگر آمار سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ را کنار بگذاریم، که بهخاطر همهگیری کرونا سینماها را از فیلمهای خانوادگی خالی کرد، فیلمهای بلند انیمیشنی حدود ۲۰٪ از ۱۰ فیلم پرفروش سال را در طول دههی گذشته تشکیل دادهاند.
با این حال، هنرمندانی که فیلمهای انیمیشنی میسازند این روزها حالشان از همیشه بدتر است. در ماه می ۲۰۲۴، پیکسار ۱۴٪ از کارکنان خود – تقریباً ۱۷۵ کارمند – را تعدیل کرد. نتفلیکس در سال ۲۰۲۳ واحد انیمیشن خود را بازسازی و طی آن مشاغلی را حذف کرد. حتی جلوی ساخت دو فیلمی را که در مرحلهی پیشتولید بودند، گرفت. یکی از انیماتورها در هالیوود به صراحت دربارهی این موضوع گفت:
«شما نمیدانید چقدر ناامیدکننده است که شاهد انتشار بیانیههای مطبوعاتی پشت سر هم باشیم که چقدر از درآمد فیلم انیمیشنی ما و تعداد نامزدیهای آن تعریف میکنند؛ سپس [استودیو] به افرادی که سالهاست دارند اینجا کار میکنند برمیگردد و میگوید: ما دیگر به شما نیازی نداریم.»
اما برخی از مدیران در دنیای انیمیشن اذعان دارند که این تحقیر تا حدودی خودخواسته بوده است. پیت داکتر، مدیر ارشد خلاقیت پیکسار، که کارگردان فیلمهای برندهی اسکاری چون «بالا» (Up)، «درون و بیرون» و «روح» (Soul) است، میگوید: «بسیاری از مردم جهان هنوز انیمیشن را به عنوان فیلمهایی برای کودکان میبینند و ما این کار را با خودمان میکنیم…شما به ۹۰٪ فیلمهای [صنعت هالیوود] نگاه میکنید، و آنها خندهدار، احمقانه و کمی شبیه فیلمهای بچگانه هستند. ما میتوانیم [به عنوان یک صنعت] خودمان را بیشتر جدی بگیریم.»
فیلم «نه ژا ۲» سال ۲۰۲۵ به اولین فیلم انیمیشنی تاریخ تبدیل شد که فروش جهانی آن از ۲ میلیارد دلار عبور کرد.
با این وجود، گیشه به تنهایی باید آن ارزش و احترامی را که باید، برای فیلمهای انیمیشنی به ارمغان بیاورد. جیم موریس، که ۲۱ سال گذشته در «پیکسار» بوده، میگوید: «اگر آمار من درست باشد، «موانا ۲» (Moana 2) سال گذشته از مجموع تمام نامزدهای بهترین فیلم، فروش بیشتری داشته. انیمیشن در حال حاضر بسیاری از استودیوها را سرپا نگه داشته است.»
و حق با اوست. سال گذشته، فیلم فانتزی چینی «نه ژا ۲» (Ne Zha 2) از شرکت «بیژینگ انلایت پیکچرز» (Beijing Enlight Pictures)، به اولین فیلم انیمیشنی تبدیل شد که فروش جهانی آن از ۲ میلیارد دلار عبور کرد و کمی بعد، «زوتوپیا ۲» دیزنی رکورد فروش داخلی بیسابقهای را برای تاریخ انیمیشن به ثبت رساند. این اطمینان از فروش، به آزادی عمل میانجامد. وقتی فیلمهای اورجینال لایواکشن آنطور که باید و شاید گیشه را گرم نمیکنند، این فرنچایزهای انیمیشنی هستند که مردم را به سینماها میکشانند. این همان چیزی است که به یک استودیو اجازه میدهد روی یک عنوان اورجینال جدید قمار کند. گییرمو دل تورو وقتی برای بازسازی استاپ موشن خود از «پینوکیو» در سال ۲۰۲۲ نامزد اسکار شده بود به بهترین شکل این موضوع را بیان کرد: «انیمیشن یک ژانر نیست؛ یک رسانه است.»
در شرکت «لایکا» از همان ابتدا از محدود کردن فیلمهایشان در دستهی انیمیشن سر باز میزنند. دیوید برک، مدیر ارشد بازاریابی و عملیات «لایکا»، میگوید: «ما [پروژههایمان] را به عنوان «فیلم» به بازار عرضه میکنیم و به مخاطبان اعتماد داریم که صرف نظر از رسانه، آنها را پیدا کنند. فیلمهای ما تابع دستهبندیها نیستند.»
این که برای یک فیلم انیمیشنی همان ارزشی را قائل شویم که برای یک فیلم لایواکشن، کمترین کاری است که میتوان انجام داد و بهسختی میتوانید چنین رویکردی را به انیمیشن در امروز هالیوود پیدا کنید. فیلم انیمیشنی «وایلدوود» (Wildwood) در ۲۳ اکتبر به سینماها میآید و شرکت «فاتوم انترتینمنت» (Fathom Entertainment) توزیع آن را برعهده خواهد داشت. شرکتی که سال ۲۰۲۴ با اکران مجدد «کورالاین» درآمدی ۵۶ میلیون دلاری در سراسر جهان کسب کرد؛ آن هم روی فیلمی که پانزده سال از ساختش میگذرد. اگر «فاتوم انترتینمنت» دوباره در گیشه موفق شود، این میتواند یک تغییر بالقوه در مدل توزیع فیلمها به وجود بیاورد.
فیلمهای انیمیشنی همواره در گیشه موفق بودهاند. پس این فیلمها دیگر باید چه کار کنند تا بالاخره جایزهی بهترین فیلم آکادمی را ببرند؟ از زمان ایجاد دستهبندی «بهترین فیلم بلند انیمیشنی» در سال ۲۰۰۱، این دستهبندی هم برای دنیای انیمیشن سود داشته هم ضرر. درست کردن یک دستهبندی مجزا که منحصراً به فیلمهای انیمیشنی میپردازد، موجب میشود که این فیلمها بیشتر در معرض دید و مورد تحسین و تمجید قرار بگیرند؛ از طرف دیگر، گذاشتن فیلمهای انیمیشنی در یک دستهی جداگانه، آنها را از رقابت اصلی (با فیلمهای لایواکشن) دور نگه میدارد. تا به حال، تنها سه فیلم انیمیشنی نامزد بهترین فیلم سال شدهاند: «دیو و دلبر» (۱۹۹۱)، «بالا» (۲۰۰۹) و «داستان اسباببازی ۳» (۲۰۱۰). اهالی صنعت انیمیشن احساس میکند که این فهرست باید خیلی بلندتر از این حرفها باشد.
اما فیلمسازان در مورد اینکه چگونه باید فیلمهای انیمیشنی را به رقابت اصلی بیاورند، با هم اختلاف نظر دارند. موریس، عضو رأیدهندهی آکادمی است و فکر میکند هرچه نویسندگان، طراحان و کارگردانان بیشتری از دنیای انیمیشن در آکادمی حق رأی داشته باشند، تأثیرگذاری بیشتری هم بر جوایز خواهند داشت، تاجایی که تعداد آنها به قدری زیاد شود که «این چیزها دیگر اهمیتی نداشته باشند».
جرد بوش، مدیر ارشد خلاقیت در استودیوهای انیمیشن والت دیزنی، راه حل را در این استراتژیها نمیبیند. بوش میگوید: «مردم میخواهند چیزی را حس کنند…فیلمهایی که این جایزه [بهترین فیلم سال] را بردهاند، فیلمهایی هستند که احساسات مخاطبان را برانگیختهاند، مردم با آنها ارتباط گرفتهاند و [داستانشان] برای مخاطبان طنینانداز بوده است. فکر میکنم ما فقط باید روی این موضوع تمرکز کنیم و با همین فرمان ادامه دهیم.»
کریس ملداندری، بنیانگذار «ایلومینیشن»، که پشت دنبالههای «مینیونها و هیولاها» (Minions and Monsters) و «سوپر ماریو» است، اصلا این موضوع را رد میکند که هالیوود نسبت به فیلمهای لایواکشن تعصب دارد یا از قصد حاضر نیست فیلمهای انیمیشنی را در دستههای جدی قرار دهد. او میگوید: «اگر به تاریخ [سینما] نگاه کنید، فیلمهای کمدی هم دوران سختی داشتهاند. اما ما به نقطهای رسیدهایم که بسیاری از آن تعصبات ناگفته از بین رفتهاند. اکنون یک قدردانی جمعی برای هنری که در یک فیلم انیمیشنی به کار میرود، وجود دارد.»
با این حال، خورخه گوتیرز، انیماتور مکزیکی که روی فیلم انیمیشنی «کتاب زندگی» (The Book of Life) کار کرده، معتقد است یک فیلم انیمیشنی هیچوقت جایزهی بهترین فیلم سال را نخواهد برد. او میگوید: «از اینکه خوشبین نیستم متنفرم، اما نمیتوانم تصور کنم که هرگز این اتفاق بیفتد…دستهبندی لایواکشن خیلی بزرگ است. اعضای آکادمی خیلی زیاد هستند. من در دلم خوشبینم، اما در عین حال عملگرا و واقعگرا هم هستم. فکر نمیکنم هرگز اتفاق بیفتد.»
با این حال، بیایید امیدوار باشیم که روزی آکادمی آن احترامی را که باید، به فیلمهای انیمیشنی نشان دهد.
منبع: Variety
